Бұл аймақтың ертедегі қоныстануы

Испан қоныс салушылар қазіргі Мора аңғары деп аталатын жерді 18 ғасырдың соңынан бастап сирек-сирек жайлап келген. Мора қонысының сақталған жазба тарихы 1818 жылға дейін жетеді, сол кезде қоныс аударушылар тобы сол уақыттағы Ло де Мора; (алғашқыда Кайпа Пуэбло, қазір Окай Овинг) деп аталған жерде шіркеу салуға рұхсат сұрады. Дегенмен, Мора Испаниядан тәуелсіздік алғаннан кейін, 1835 жылдың 28 қыркүйегінде Альбино Перес, Нью-Мексиконың орталық республикасының губернаторы берген жер гранты арқылы испандық шаруалар қауымдастығы ретінде ресми түрде құрылды. Перес, Мора тұрғындары Техастан ұрланған мал сатып алғанын мәлімдеді. Техастықтар бес адамды өлтіріп, 18 әйел мен баланы тұтқынға алды, сондай-ақ 75 жылқыны тартып алды. Мора аңғарының халқы жасақ құрып, техастықтарды ұстап алып, оларды Техасқа жаяу жіберді. (американдық құжаттарда кейде "Моро" деп қате жазылған) сол кездегі АҚШ әскері мен испан және пуэблолық мексикалық ұлтшылдардың жасақтары арасындағы екі қарулы қақтығыстың ортасы болды. Таос көтерілісіндегі партизандық соғыстың бір бөлігі болған Мораның бірінші шайқасында, 1847 жылдың 24 қаңтарында 150-ден астам жаңа мексикалық қарсыласушылар тобы 80 АҚШ әскерінің экспедициясын тойтарып, командирлерін, капитан Израиль Р. Хендлиді және бірнеше әскерін өлтірді. 1 ақпанда капитан Джесси И. Морин және оның 200 адамы артиллериямен ауылды және айналасындағы шаруашылықтар мен егістіктерді қиратты. Осыдан кейін Мора мен оның төңірегіндегі аман қалған тұрғындар басқа елді мекендерге қарай тауларға қашып кетті. Кейін уақыт өткен соң, егістіктер қайта қалпына келтірілгеннен кейін қала қайта құрылды. Бұл қирату 1848 жылдан кейін Морадағы тарихи және генеалогиялық зерттеулерді қиындатты, өйткені көптеген алғашқы жазбалар ғимараттармен бірге өртенді. Соғыс 1848 жылдың 3 ақпанында аяқталды, соның салдарынан Нью-Мексиконың барлығы АҚШ-тың ресми бақылауына көшті, өйткені Гуадалупе-Идальго шартының Мексикаға берілуі Мексиканың Рио-Гранде өзенінің солтүстігіндегі жерлерге деген барлық талаптарынан бас тартты. Нью-Мексико аумағы 1850 жылғы келісіммен ресмиленді. АҚШ армиясы 1851 жылы Санта-Фе жолы бойындағы аңғардағы жеке Мора Грант жерінде даулы Fort Union бекінісін салды. Бұл ондаған жылдар бойы шешілмейтін заңдық мәселелерге әкелді, бірақ жергілікті шаруалар бекініске егін сатты, бұл қоғам үшін жаңа және сенімді табыс көзі болды, және халық саны өсті. Серан Сент-Врейн, Таос көтерілісінің американдық қатысушысы (бұрынғысы Сент-Луис қаласынан, сол кездегі француздық Жоғарғы Луизиана территориясынан) 1853 жылы Мораға қоныстанды. Ол ұн диірменін салып, бекініске ұн, астық және жем-шөптің маңызды жеткізушісі болды. Сент-Врейннің диірменінің қираған жері әлі күнге дейін Мораның басты көшесінен солтүстікке қарай орналасқан. Серан Сент-Врейн (1802-1870), аң аулаушы және табысты саудагер, кейіннен Таос көтерілісіне қарсы әскери еріктілер отрядының басшысы болды. Ол 1855 жылы Мораға астық диірменін ашу үшін көшіп келді, содан кейін Солтүстік Нью-Мексиконың алғашқы ағылшын тіліндегі газеттерінің бірі - Santa Fe Gazette газетін шығарды. Ол 1870 жылы Мора қаласында қайтыс болды, оның жерлеу рәсіміне 2000-нан астам адам қатысты, оның ішінде Fort Union гарнизоны да болды. Абрахам Леду (1784-1842) және Антуан Леду (1779-?), Квебекте туған екі француз бауыр, олар аң аулаушылар болып, Мора, Нью-Мексико және Таос, Нью-Мексикода қоныстанды. Мора округіндегі "Леду" ауылы мен Таос қаласындағы көше олардың құрметіне аталған.

Мәдени сілтемелер

Бұл елді мекен Уилла Кэзердің 1927 жылғы "Өлім архиепископқа келеді" (екінші кітап, 2-тарау) атты тарихи романында, Санта-Фе Рим католик архиепископиясының құрылуы туралы баяндалған. Фрэнк Уотерстің 1941 жылғы "Долының халқы" романы Сангре-де-Кристо тауларының жоғары бөлігінде өтеді, онда оқшауланған, испан тілінде сөйлейтін қауым (Мораға негізделген) өзгеретін және қауіпті әлемге қарсы тұрады. Мора Луис Л'Амурдың 1960 жылғы "The Daybreakers" вестерн романында да кездеседі, онда Орин Сэкет кейіпкері Мораның ойдан шығарылған қазысы болып бейнеленген.