Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ежелгі грек тілінің классикалық дәуірдегі түрлері
Varieties of Ancient Greek in classical antiquity
Классикалық дәуірдегі ежелгі грек тілі, эллинистік кезеңдегі жалпы койне грек тілінің дамуына дейін, бірнеше түрге бөлінген. Осы түрлердің көпшілігі тек жазуларда ғана белгілі, бірақ олардың ішінде эол, дорий және иония түрлері әдеби гректің басым аттикалық формасымен қатар әдеби канонда да кездеседі. Сол сияқты, қазіргі грек тілі де бірнеше диалектіге бөлінген, олардың көпшілігі койне грек тілінен туындаған.
Ancient Greek in classical antiquity, before the development of the common Koine Greek of the Hellenistic period, was divided into several varieties. Most of these varieties are known only from inscriptions, but a few of them, principally Aeolic, Doric, and Ionic, are also represented in the literary canon alongside the dominant Attic form of literary Greek. Likewise, Modern Greek is divided into several dialects, most derived from Koine Greek.
Шығу тегі
Ең көне грек диалектісі – микен грек тілі, Оңтүстік/Шығыс грек тілінің түрі, микен өркениетінің кейінгі қола дәуірінде жасалған Линейлік В тақташаларында куәландырылған. Диалектілердің классикалық таралуы Микен өркениетінің құлдырауынан кейін ерте темір дәуіріндегі көші-қондардың нәтижесінде болды. Кейде бұл кезең гректердің қараңғы дәуірі деп аталады, себебі финики алфавиті қабылданатынға дейін Грекияда жазу жоғалып кеткен. Микен тілінде сөйлейтіндердің бір бөлігі Кипрге қоныс аударды, ал қалғаны Аркадияның ішкі аймақтарында қалды, осылайша аркадокипр диалектісі пайда болды. Бұл – қола дәуірінен белгілі болған жалғыз диалект. Басқа диалекттердің де куәландырылған формаларынан бұрын болғандығы мүмкін, бірақ олардың микендікке дейінгі байланысы әлі анықталған жоқ. Эолия тілі үш кіші диалектіде сақталған: бірі – Лесбос аралында және Кіші Азияның Смирнадан солтүстікке қарайғы жағалауында. Қалған екеуі – боэотия және тессалия тілдері – грек құрлығының солтүстік-шығысында (Боэотия және Тессалияда) қолданылған. Дориялық грек тілі Грекияның солтүстік-батысынан Пелопоннес жағалауына тарады, мысалы, Спартаға, Критке және Кіші Азияның батыс жағалауының оңтүстік бөлігіне. Солтүстік-батыс грек тілі кейде жеке диалект ретінде жіктеледі, ал кейде дориялық диалектінің құрамына кіреді. Көптеген ғалымдар македониялық тілді грек тілінің тағы бір диалектісі деп санайды, ол дориялық немесе солтүстік-батыс грек тілімен байланысты болуы мүмкін. Иондық тіл негізінен Кіші Азияның батыс жағалауында, Смирна және оның оңтүстігіндегі аймақтарда, сондай-ақ Евбеяда қолданылған. Гомердің «Илиада» және «Одиссея» эпостары гомерлік грек тілінде (немесе эпикалық грек тілінде) жазылған, бұл иондық және эолиялық ерекшеліктерін біріктіретін ерте шығыс грек тілі. Аттикалық грек тілі, иондық тілдің кіші диалектісі немесе туыс тілі ретінде, ғасырлар бойы Афинаның тілі болды. Аттикалық тіл Ұлы Александрдың жаулауларынан және одан кейінгі эллинизмнің өркендеуінен бұрын Македонияда қабылданып, койне тіліне айналған «стандартты» диалектке айналды.
The earliest known Greek dialect is Mycenaean Greek, the South/Eastern Greek variety attested from the Linear B tablets produced by the Mycenaean civilization of the Late Bronze Age in the late 2nd millennium BC. The classical distribution of dialects was brought about by the migrations of the early Iron AgeSometimes called the Greek Dark Ages because writing disappeared from Greece until the adaptation of the Phoenician alphabet. after the collapse of the Mycenaean civilization. Some speakers of Mycenaean were displaced to Cyprus while others remained inland in Arcadia, giving rise to the Arcadocypriot dialect. This is the only dialect with a known Bronze Age precedent. The other dialects must have preceded their attested forms but the relationship of the precedents to Mycenaean remains to be discovered. Aeolic was spoken in three subdialects: one, Lesbian, on the island of Lesbos and the west coast of Asia Minor north of Smyrna. The other two, Boeotian and Thessalian, were spoken in the northeast of the Greek mainland (in Boeotia and Thessalia). Doric Greek spread from a probable location in northwestern Greece to the coast of the Peloponnesus; for example, to Sparta, to Crete and to the southernmost parts of the west coast of Asia Minor. Northwest Greek is sometimes classified as a separate dialect, and is sometimes subsumed under Doric. Macedonian is regarded by most scholars as another Greek dialect, possibly related to Doric or NW Greek. Ionic was mostly spoken along the west coast of Asia Minor, including Smyrna and the area to the south of it, but also in Euboea. Homer's Iliad and Odyssey were written in Homeric Greek (or Epic Greek), an early East Greek blending Ionic and Aeolic features. Attic Greek, a sub or sister dialect of Ionic, was for centuries the language of Athens. Because Attic was adopted in Macedon before the conquests of Alexander the Great and the subsequent rise of Hellenism, it became the "standard" dialect that evolved into the Koiné.
Ежелгі жіктелуі
Ежелгі гректер тілді үш немесе төрт диалектке жіктеді: таза Иониялық, Иониялық (Аттикалық), Эолиялық, Дориялық және кейінірек бесінші – Койне. Грамматиктер көбінесе әдеби диалекттерге және жеке сөздерге назар аударады. Тарихшылар диалекттерді лингвистикалық білімге емес, мифологиялық немесе тарихи себептерге сүйене отырып жіктеуі мүмкін. Страбонның сөзіне сәйкес, "Иониялық – Аттикалықпен бірдей, ал Эолиялық – Дориялықпен бірдей. Истмустан тыс жерде барлық гректер эолиялықтар болған, тек афинялықтар, мегариялықтар және Парнас маңында тұратын дориялықтар ғана ерекшеленген. Пелопоннесте ахейлер де эолиялықтар болған, бірақ тек элеандықтар мен аркадиялықтар ғана эолиялық тілінде сөйлеуді жалғастырды". Дегенмен, көптеген ежелгі гректер үшін Эолиялық – әдеби Лесбик тілінің синонимі болды. Византиялық Стефан боот тілін эолиялық, ал этоль тілін дориялық деп сипаттаған. Аркадия, Кипр және Памфилия туралы дереккөздердің, лексикографтардан басқа, білмеуі таң қалдырады. Соңында, қазіргі грек және ағылшын тілдерінен айырмашылығы, ежелгі грек тілінде адам сөйлеуіне қатысты қолданылатын жалпы терминдер – "glôssa", "dialektos", "phônê" және "isti" жұрнағы – диалектке де, тілге де бір-бірін алмастыра қолданылуы мүмкін. Алайда, грамматиктер диалекттер мен ерекше сөздерді "lexeis" немесе "glôssai" терминдерімен салыстырып, тізімдеген кезде "dialektoi" көпше түрі қолданылады.
The ancients classified the language into three gene or four dialects: Ionic proper, Ionic (Attic), Aeolic, Doric and later a fifth one, Koine. Grammarians focus mainly on the literary dialects and isolated words. Historians may classify dialects on mythological/historical reasons rather than linguistic knowledge. According to Strabo, "Ionic is the same as Attic and Aeolic the same as Doric – Outside the Isthmus, all Greeks were Aeolians except the Athenians, the Megarians and the Dorians who live about Parnassus – In the Peloponnese, Achaeans were also Aeolians but only Eleans and Arcadians continued to speak Aeolic". However, for most ancients, Aeolic was synonymous with literary Lesbic. Stephanus of Byzantium characterized Boeotian as Aeolic and Aetolian as Doric. Remarkable is the ignorance of sources, except lexicographers, on Arcadian, Cypriot and Pamphylian. Finally, unlike Modern Greek and English, Ancient Greek common terms for human speech ( 'glôssa', 'dialektos', 'phônê' and the suffix ' isti' ) may be attributed interchangeably to both a dialect and a language. However, the plural 'dialektoi' is used when dialects and peculiar words are compared and listed by the grammarians under the terms 'lexeis' or 'glôssai'.
Фоналогия
Ежелгі грек диалектілері көбінесе дауысты дыбыстарда айырмашылықтарға ие болды.
The Ancient Greek dialects differed mainly in vowels.
Аблаут
Вокалды диалектизацияның тағы бір қағидасы үнді-еуропалық аблаут сериясына немесе дауыстылар дәрежесіне сәйкес келеді. Орта үнді-еуропа тілі e (e) дәрежесін o (o) дәрежесімен алмастыра алатын, немесе екеуін де қолданбайтын (нөлдік дәреже). Грек тілі де осы серияны мұра еткен, мысалы, ei, oi, i – бұл дифтонгтың e, o және нөлдік дәрежелері. Олар әртүрлі етістік формаларында кездесе алады – қазіргі шақта leípō (λείπω) "Мен кетемін", өткен шақта léloipa (λέλοιπα) "Мен кетіп қалдым", аорист élipon (ἔλιπον) "Мен кеттім" – немесе диалектизацияның негізі ретінде қолданылуы мүмкін: Аттикалық deíknȳmi (δείκνῡμι) "Мен көрсетемін" бірақ Критикалық díknūmi (δίκνῡμι).
Another principle of vocalic dialectization follows the Indo European ablaut series or vowel grades. The Proto Indo European language could interchange e (e grade) with o (o grade) or use neither (zero grade). Similarly, Greek inherited the series, for example, ei, oi, i, which are e , o and zero grades of the diphthong respectively. They could appear in different verb forms – present leípō (λείπω) "I leave", perfect léloipa (λέλοιπα) "I have left", aorist élipon (ἔλιπον) "I left" – or be used as the basis of dialectization: Attic deíknȳmi (δείκνῡμι) "I point out" but Cretan díknūmi (δίκνῡμι).
Жалпы түсінік
Гректің диалектілері мен олардың таралуы, Titus сайты, неміс тілінде. Тізім, карта, ерекшеліктер кестесі. Грек тілінің диалектілері, Келли Л. Росс. Карта және қысқаша сипаттама. Маргалит Финкельбургтен үзінділер, тақырыптардың бірі – диалектілердің пайда болуы.
Griechische Dialekte und ihre Verteilung, Titus site, in German. List, map, table of features. Dialects of Greek, Kelley L. Ross. Map and brief description. Excerpts from Margalit Finkelburg, One of the topics is the origin of the dialects.
Жазулар
Іздеуге болатын грек жазулары. Паккард гуманитарлық институты жариялаған түрлі диалектілердегі ежелгі грек жазуларының мол жиынтығы. Аймақтар бойынша тізімделген жазулар, Ежелгі құжаттарды зерттеу орталығы сайты.
Searchable Greek Inscriptions. A considerable corpus of ancient Greek inscriptions in various dialects published by The Packard Humanities Institute. Inscriptions Listed by Region, Centre for the Study of Ancient Documents site.