Кіріспе
Византиялық ғұрыптың литургиялық практикасы – бұл Византиялық ғұрыптың литургиялық қызметі, ол Ұлы оразаның жұмыс күндері өткізіледі, онда қауым алдын ала қасиеттелген (киеленген) сыйлықтардан (Мәсіхтің денесі мен қанынан) қабылдайды, сондықтан оның аты осылай аталады; бұл құдайлық литургияда анафора (евхаристиялық дұға) болмайды. Пресвященный Ұлы оразаның жұмыс күндері қолданылады, бұл – өкініш, ораза және дұғаны күшейту кезеңі, сол себепті қауымның жиі қатысуы қажет болады; алайда, қуанышпен өтетін толық құдайлық литургия өкініш кезеңінің қасіреттілігіне сай келмейді (Евхаристия сөзбе-сөз «алғыс айту» дегенді білдіреді), сондықтан Пресвященный оның орнына қойылады. Бұл қызмет Ұлы оразаның кез келген жұмыс күні (дүйсенбіден жұмаға дейін) өткізілуі мүмкін, бірақ діни қауымның қалыпты тәжірибесі бойынша ол тек сәрсенбі, жұма күндері және полиелос әні орындалатын мейрам күндері тойланады. Типикон сондай-ақ Ұлы Канонның бейсенбісінде (Оразаның бесінші бейсенбісі) және Қасиетті аптаның алғашқы үш күнінде Пресвященныйды өткізуді белгілейді.
The Liturgy of the Presanctified Gifts is a Byzantine Rite liturgical service which is performed on the weekdays of Great Lent wherein communion is received from Gifts (the Body and Blood of Christ) that are sanctified (consecrated) in advance, hence its name; this Divine Liturgy has no anaphora (eucharistic prayer). The Presanctified is used on the weekdays of Great Lent, a season of repentance, fasting, and intensified prayer when the more frequent reception of communion is desirable; however, the full Divine Liturgy having a joyful character is not in keeping with the somberness of the season of repentance (Eucharist literally means 'thanksgiving') and so the Presanctified is substituted. Although this service may be performed on any weekday (Monday through Friday) of Great Lent, common parish practice is to celebrate it only on Wednesdays, Fridays, and a feast day on which the polyeleos is sung that falls on a weekday. The Typicon also prescribes the Presanctified on the Thursday of the Great Canon (the fifth Thursday of Lent), and on first three days of Holy Week.
Мерекелік іс-шаралар
Келесі мақаланың мазмұны, ішінара, Литургиконнан (пастырдың қызмет кітабынан) алынған. Пресвященная литургия, анафорасы (евхаристиялық дұғасы) болмай, қатаң ораза күндері тағайындалған басқа да кешкі құдайлық литургиялар сияқты құрылған. Катехумендер литургиясының ("Бақытты Патшалық") әдеттегі ашылуынан кейін кешкілік катизмаға дейін жалғасады, оның үш стасиясы (бөлімі) басқа құдайлық литургиялардағыдай үнсіз дұғалармен бірге үш антифон ретінде қарастырылады. Әдетте, бұл катизма он сегізінші болып табылады, ол Көтерілу әндерінен тұрады, бірақ бесінші аптада әр күні басқаша тағайындалады, себебі бейсенбі күні таңертең (Ұлы канонды оқығанда) тек бір ән оқылады. Егер құрбандыққа шалынған қошқар протез үстелінде тұрса, діни қызметкер оны дискосқа қояды, тостағанға шарап пен су құяды, жабады және түтетеді. Әйтпесе, бірінші антифонда қошқар дискосқа қойылады, жабылады және түтетіледі. Екінші антифонда діни қызметкер, алдынан шам жағылған диакн шығып, үш рет киелі үстелді айналып, әр жолы айқыш пішінде түтетеді. Үшінші антифонда діни қызметкер сыйлықтарға бас иіп, оларды диакнның алдында протез үстеліне шамымен және түтетілетін хош иісті затпен алып келеді, содан кейін сыйлықтарды жабады және тостағанға шарап пен су құяды, оны да жабады. Катизмадан кейін "Ием, мен шақырамын" әні орындалады. Әдетте, Пресвященная литургиясында он стихера оқылады: біреуі (қайталанады) – күндік идиомелон, ол апостихада оқылатын, оған шейіттерге арналған стихерон қосады; үш стихера күндік Триодионнан (алғашқы төрт жұма күні, олар аптаның тонында шейіттерге арналған стихералар); және үш стихера (біріншісі қайталанады) – менаионнан алынған мерекелік стихералар, соңында менаионнан теотокион (немесе бесінші бейсенбіде ставротеотокион) немесе жұма күндері октоихпен аяқталады. Дегенмен, өзгерістер де бар: бесінші сәрсенбіде отыз стихера оқылады, жиырма төрт өкініш стихерасы менаионнан алынған стихераларды алмастырады; бірінші, бесінші және алтыншы жұмаларда барлық стихералар Триодионнан; ал қасиетті аптада олар түнгі таңертеңнен алынады. Менаиондағы кейбір мерекелерде стихералардың құрамын өзгертетін ерекше ережелер бар. Содан кейін Кішкентай кіру өтеді, әдетте хош иісті ыдыспен, бірақ Евангелие оқылатын болса (қасиетті аптада және менаиондағы белгілі бір мерекелерде) Евангелиемен бірге. "О, жарқыраған жарық" әдеттегідей орындалады. Осыдан кейін кешкі Прокимен (Ораза және қасиетті аптада қолданылатын псалмдар циклына негізделген) орындалады, ал бірінші оқу әдетте Жаратылыс кітабынан, бірақ қасиетті аптада Шығу кітабынан оқылады, содан кейін тағы бір Прокимен оқылады. Діни қызметкер шамы мен түтетілетін хош иісті ыдыспен құрбандық үстелінен шығып, қауым сәжде етіп тұрғанда: "Мәсіхтің нұры баршаға нұр шашады!" – деп жариялайды. Содан кейін екінші оқу әдетте Нақыл сөздер кітабынан, ал қасиетті аптада Әйүп кітабынан оқылады. Бұдан кейін діни қызметкер мен хор "Дұғаларым көтерілсін" деген диалогқа кіріседі, содан кейін қасиетті Ефремнің дұғасы оқылады. Егер хат және/немесе Ізгі хабар тағайындалса, ол осы жерде оқылады. Содан кейін бірнеше литания оқылады. Олар толық литургиядан құрылымын алады: ынталы тілеудің литаниясы, катехумендердің литаниясы мен босатуы, адалдардың литаниясы. Бірақ төртінші жексенбіден кейін катехумендер мен адалдардың арасында тағы бір литания қосылады: жарық көретіндердің литаниясы мен босатуы. Бұл литания тарихи түрде осы уақытта барлық литургияларда қолданылған және катехизисті аяқтаған (осылайша катехумендік статусын тоқтатқан), бірақ шіркеуге қабылдану үшін Ұлы сенбіге дейін күтуге тиіс адамдарға арналған. Әдеттегіден өзгеше Херувим әні орындалады, ал Ұлы кіру Илаһи литургияға ұқсас түрде өтеді, бірақ діни қызметкер дискосты диакн емес алып жүреді, оны тостағаннан жоғары ұстайды, ал кіру толық үнсіздікте жасалады, ал әркім толық бас иеді. Содан кейін тағы да Ефремнің дұғасы оқылады. Кешкі литания оқылады, содан кейін "Пәтеріміздің дұғасы" оқылады. Бұл рәсім әдеттегідей литургиялық рәсімге ұқсас. Ақталған қошқардан адалдарға тарату үшін бөлінген бөліктері тостағандағы құлшылыққа бағышталмаған шарапқа салынады. Бұл шарапты Мәсіхтің қаны деп санау керек пе, жоқ па (егер нан оған батырылған болса да) деген жергілікті пікірлер әртүрлі. Бұл пікірдің жалғыз практикалық әсері – қызмет соңында барлық бөлінбеген құтқарылуды тұтынуы керек діни қызметкер (пастыр немесе диакн) өзі қатысқанда тостағаннан ішуі керек пе, жоқ па: егер тостағанға құйылған шарап Мәсіхтің қаны болмаса, ол құтқарылған элементтердің барлығын ішіп бітіріп, содан кейін ғана шарапты ішуі керек, себебі құлшылыққа бағышталмаған шарап ішу евхаристиялық оразаны бұзады. Әдеттегідей, алдында, ортасында және соңында әртүрлі әндер орындалады, олар негізінен 33-ші псалмның әртүрлі жолдарына негізделген, бірақ "Аузымыз мақтауларыңмен толы болсын" әдеттегідей орындалады. Алғыс айту литаниясы оқылады, содан кейін ерекше амбон дұғасы ("Күллі Құдіретті Ием") оқылады, бұл әр литургия мен мерекеде жеке амбон дұғасы болған кездің қалдығы. Босату әдеттегідей литургиядағыдай өтеді, егер басқа қызметтер (мысалы, бірінші жұма күні колывты баталау) одан бұрын болмаса.
Дайындық
Алдыңғы жексенбіде қосымша Қойбастар (ұяздар) дайындалып, киеліленеді, алдағы аптада өтетін барлық қасиетті литургияларға жеткілікті болу үшін. Қосымша қойбастарды дайындау және киелілендіру рәсімдері мен амалдары сол күні Құдайлық литургияда қолданылатын рәсімдермен толық сәйкес келеді. Киеліленгеннен кейін, дін қызметкерлері қауыммен қатысу алдында, кітапта қасиетті Қойбастың Мәсіхтің қасиетті Қанымен араластырылуы көрсетілген; бірақ, жергілікті дәстүрге байланысты, бұл кейде орындалмайды. Киеліленген Қойбастар осы мақсат үшін ғана арналған арнайы қобдықта сақталады.
Тарих
Пресвященная сыйлықтар литургиясы алғаш рет 540-604 жылдары Константинопольге папалық легаты болған I ғипаялық Григорий (540–604) папасымен жазылған. Бұл литургия 692 жылғы Квинсесттік собордың 52-ші канонында да айтылған: Қасиетті Ұлы оразаның барлық күндері, сенбі күні [яғни, сенбі], Иеміздің күні [жексенбі] және Жариялану күнінен басқа, Пресвященная литургиясы қызмет етуге тиіс.
On all days of the holy fast of Lent, except on the Sabbath [i. e., Saturday], the Lord's Day [Sunday], and the holy day of the Annunciation, the Liturgy of the Presanctified is to be served.
Басқа да литургиялық дәстүрлер
Пресвященный сый-тартулар литургиясы негізінен Шығыс православие шіркеуі мен Византия католиктерімен байланысты болғанымен, ол басқа шіркеулерде де белгілі. Римдік ритуалдың Ұлы жұма күніндегі литургиясында осыған ұқсас рәсім бар, ол бұлжыңдама түрде Пресвященный сый-тартулар мессасы деп аталады: Иеміздің құдайлық азаптарын еске алу рәсімі. Бұл литургияда сыйлықтар қасиеттендірілмейді, сондықтан ол месса емес, Қасиетті бейсенбі күнгі мессада қасиеттендірілген сақталған қасиеттен қасиетті қабылдау болып табылады. Пресвященный сый-тартулар литургиясы Үндістан православие шіркеуінің Маланкара дәстүрінде де орындалады, бірақ оның Киелі Жақып литургиясындағы қолданылуы қазіргі уақытта кеңінен тоқтатылған. Англикан қауымдастығында АҚШ-қа арналған Ортақ дұғалар кітабында да қасиетті бейсенбіде сақталған қасиеттің қасиеттендірілуі және Ұлы жұма күні арнайы литургияда қабылдануы қарастырылған. Пресвященный сыйлардың құдайлық литургиясы кейбір жағдайларда Шығыс Ассирия шіркеуінде де қолданылады.