Кіріспе

АҚШ-тың коммерциялық емес, үкіметтік емес ұйымы – Нью-Йорк қаласында орналасқан халықаралық үкіметтік емес ұйым. Адам құқықтары үшін дәрігерлер (PHR) – АҚШ-та тіркелген, коммерциялық емес, адам құқықтарын қорғайтын үкіметтік емес ұйым. Ол медицина мен ғылымды қолдана отырып, әлем бойынша жаппай қырқындар мен ауыр адам құқықтары бұзушылықтарын құжаттауға және оларға қарсы күресуге бағытталған. PHR штаб-пәтері Нью-Йорк қаласында орналасқан. Үш чилилік дәрігер Файн сапардан бес апта кейін босатылды. 1986 жылы дәрігерлердің адам құқықтары саласындағы ықпалын мойындап, Файн доктор Джейн Грин Шаллер, доктор Роберт Лоуренс, доктор Джек Гайгер және доктор Карола Айзенбергпен бірге «Адам құқықтары үшін дәрігерлер» ұйымын құрды. Ұйым құрылғаннан бері PHR командалары Ирактағы бейбіт тұрғындарға қарсы химиялық қару қолданылуын ашты, Босния мен Руандадағы жаппай қабірлерді халықаралық трибуналдар үшін эксгумациялады, сондай-ақ Колумбия, Гондурас, Ливия, Мексика, Перу және Сьерра-Леоне сияқты елдерде азаптаулар мен соттан тыс өлім жазаларына қатысты қылмыстық тергеулерге қажетті дәлелдер ұсынды. 1997 жылы ұйым миналардан жарақат алғандарды медициналық тұрғыдан құжаттағаны және миналарды тыйым салу жөніндегі халықаралық науқанға жетекшілік еткені үшін Нобель бейбітшілік сыйлығымен марапатталды. PHR адам құқықтарын бұзуды құжаттау стандарттарын әзірлеуде де алдыңғы қатарда болды: ұйым қызметкері доктор Винсент Якопино азаптау мен нашар қарым-қатынасты құжаттау бойынша халықаралық стандарт болып табылатын Стамбул хаттамасын әзірлеуде маңызды рөл атқарды. Сондай-ақ, Халықаралық сот-медициналық бағдарлама директоры әлеуетті заңсыз өлімді тергеу жөніндегі халықаралық нұсқаулық болып табылатын Минесота хаттамасын қайта қарау процесіне қатысты. Үкіметтер, Біріккен Ұлттар Ұйымының агенттіктері, халықаралық және ұлттық соттар, сондай-ақ басқа да адам құқықтары ұйымдары PHR-дің сот-медициналық және зерттеу сараптамасын пайдаланады. Ұйымның жұмысы 2016 жылы Радован Караджичтің сотталуы сияқты маңызды шешімдерге үлкен үлес қосты.

Халықаралық сот-медициналық бағдарлама

PHR-дің Халықаралық сот-медициналық бағдарламасының (IFP) денсаулық сақтау мамандары құрбандарға жасалған зұлымдықтардың сипатын анықтау үшін аутопсия, медициналық және психологиялық сараптама сияқты сот-медициналық тергеулерді жүргізеді. Осы сараптамалар қылмыстық қудалауға қажетті дәлелдерді ұсынуға немесе қылмыстарға назар аударуға мүмкіндік береді. IFP бұрынғы Югославия және Руанда үшін Халықаралық қылмыстық трибуналдар сияқты ұйымдар үшін сот-медициналық тергеулер жүргізген. IFP-дегі сарапшылар құрамында сот-медициналық патологтар, сот-медициналық антропологтар және атыс қаруын сараптаушылар сияқты талдау ғылымдарының мамандары бар. Олар сот-медициналық тергеулер жүргізеді, сараптама береді, бақылайды немесе басқа тараптардың сот-медициналық жұмысын қарап шығады.

Сот медицинасын оқыту институты

PHR сот-медициналық тергеулер мен құжаттама бойынша жергілікті мүмкіндіктерді арттыру мақсатында Сот-медициналық оқыту институтын (СМИ) құрды. Институт медицина қызметкерлерінің азаптау, жаппай қылмыстар, сексуалдық зорлық-зомбылық және денсаулық сақтау қызметкерлерін қуғындау жағдайларын құжаттау қабілетін күшейтуге бағытталған. Сондай-ақ, ол жергілікті, ұлттық және халықаралық әділет механизмдері арқылы өтемақы іздейтін заңгерлер мен құқық қорғау мамандарын оқытады. PHR-дың FTI бағдарламасы Ауғанстан, Мьянма, Конго Демократиялық Республикасы, Кения, Қырғызстан, Сирия, Тәжікстан және АҚШ-та серіктестерге ие. Бағдарлама клиникалық дәрігерлердің сұрақтарды жүргізу, физикалық тексеру, дәлелдерді жинау, қылмыс орнын құжаттау, сот-медициналық фотосуретке түсіру және қабірлерді қазу техникасын жетілдіруіне көмектесті.

Қақтығыс аймақтарындағы жыныстық зорлық-зомбылық туралы бағдарлама

PHR-дің қақтығыс аймақтарындағы жыныстық зорлық-зомбылыққа қатысты бағдарламасы 2011 жылы іске қосылды. Бағдарлама Демократиялық Конго Республикасы мен Кенияда жыныстық зорлық-зомбылыққа қарсы күресте салалық үйлесімді жауаптарды күшейту үшін денсаулық сақтау, құқық қорғау және заңгерлерге арналған оқу семинарларын өткізеді. PHR өзі қарулы қақтығыстарда зорлау фактілері бойынша көптеген сот-медициналық сараптамалар мен адвокаттық жұмыстар жүргізгенімен, қақтығыс аймақтарындағы жыныстық зорлық-зомбылыққа қатысты бағдарлама жыныстық зорлық-зомбылық қылмыстарын қудалауды қолдау үшін сотта пайдаланылатын дәлелдерді жинау қабілетін арттыруға бағытталған. Бағдарламаның кеңсесі Демократиялық Конго Республикасының Букаву қаласындағы әйгілі гинеколог-хирург, доктор Денис Муквегенің Панзи ауруханасында орналасқан. Қақтығыс аймақтарындағы жыныстық зорлық-зомбылыққа қатысты бағдарлама Панзи ауруханасымен бірлесіп, денсаулық сақтау қызметкерлерін, полиция қызметкерлерін, заңгерлер мен судьяларды жыныстық зорлық-зомбылықты тиімді құжаттау және сотталуына оқытумен және тәлімгерлікпен айналысады. Жыныстық зорлық-зомбылықты құжаттауға көмектесу мақсатында PHR медициналық дәлелдерді қауіпсіз түрде цифрлық форматта тіркеуге және жіберуге мүмкіндік беретін MediCapt қосымшасын әзірледі.

Паналау бағдарламасы

PHR-дің баспана беру бағдарламасы АҚШ-тың иммиграциялық ұстау орталықтарындағы жағдайды жақсартуға және баспана іздеушілердің өз елдерінде және АҚШ-тың қамқорлығындағы зұлымдықтарын құжаттауға ұмтылады. Бұл желіге адам құқықтарын бұзудың салдарынан зардап шеккендерге медициналық бағалау жүргізіп, АҚШ-та баспана алуға өтініш берулеріне көмектесетін жүздеген ерікті медицина қызметкерлері кіреді. PHR-дің зұлымдықтарды құжаттау жұмысына иммиграциялық ұстау мекемелерінде жеке изолятордың қолданылуы, мерзімсіз ұстау және ұстау кезінде денсаулыққа қатысты құқықтардың бұзылуына қатысты тергеулер кірді. 2010 жылы PHR Weill Cornell Medicine мекемесімен серіктестік құрып, Weill Cornell Center for Human Rights (WCCHR) – медицина студенттері басқаратын адам құқықтары клиникасын құрды. Бұл клиника АҚШ-та баспана іздеп жүрген азапталған адамдарға көмек көрсетеді.

АҚШ-тың азаптауларға қарсы бағдарламасы

PHR-дің АҚШ-тағы азаптауға қарсы бағдарламасы (ATP) 2003 жылы АҚШ әскери қызметкерлерінің азаптау жағдайлары туралы алғашқы хабарлар жарияланғаннан кейін іске қосылды. PHR ұлттық қауіпсіздік мақсатымен АҚШ үкіметінің азаптауды қолданғанын көрсететін бірнеше зерттеу есебін жариялады. 2005 жылы жарық көрген "Break Them Down" есебінде әскерилер тарапынан жүйелі түрде қолданылған психологиялық азаптаудың куәліктері табылды. Гуантанамодағы тергеу амалдары мен адамдарға қатысты тәжірибелер салдарынан келтірілген ауыр физикалық және психикалық зиянды көрсететін қосымша есептер де жарияланды.

Зерттеулер мен зерттеулер

PHR-дің зерттеу және тергеу бөлімі әлем бойынша адам құқықтарының бұзылуын құжаттайды. Олардың зерттеу салаларына денсаулық сақтау және денсаулық сақтау қызметкерлеріне жасалған шабуылдар, жаппай қылмыстар, азаптау және бүкіл әлемдегі сексуалдық зорлық-зомбылық кіреді. Ерекше тергеулер:

1988 — PHR зерттеушілері Ирак үкіметінің күрд азаматтарына қарсы химиялық қару қолданғанына дәлелдер тапты. 1996 — PHR командалары Балқандағы жаппай қабірлерді эксгумациялады (ашты). Олар бұрынғы Югославия Халықаралық қылмыстық трибуналына (ХҚТЮ) этникалық тазалау туралы дәлелдер ұсынды. Бұл жұмыс ХҚТЮ-ның Радован Караджичті соғыс қылмыстары, геноцид және адамзатқа қарсы қылмыстар жасағаны үшін айыпталуына үлкен үлес қосты. 1996 — PHR Руандадағы жаппай қабірлерді эксгумациялау үшін команда жіберді және ақырында Руанда Халықаралық қылмыстық трибуналына сот-медициналық сараптама ұсынды. 2004 — PHR зерттеушілері Дарфурдағы жаппай өлтірулерді зерттеді. Ұйым осы оқиғаларды геноцид деп атаған алғашқы ұйым болды. 2010 — PHR Иранда ВИЧ/ЖҚС-пен ауыратын адамдарды емдеу жұмысы үшін тұтқындалған Камиар Алаи және Араш Алаи ағайындыларын босату үшін сәтті әлемдік лоббилік науқанды бастады. 2011 — PHR зерттеушілері Сирияның денсаулық сақтау қызметкерлері мен инфрақұрылымына жасалған шабуылдарды құжаттауға кірісті, шабуылдардың интерактивті картасын жасады және Сирия үкіметінің ауруханалар мен денсаулық сақтау қызметкерлерін жүйелі түрде нысанаға алғанын көрсетті. 2015 — PHR Сириядағы қақтығыстың бес жылдығынан кейін Алеппоның шығысындағы денсаулық сақтау жағдайы туралы есеп жариялады, онда дәрігерлердің шамамен 95%-ы қашқан, ұсталған немесе өлтірілгені анықталды. 2019 — «Менің жалғыз қылмысым – дәрігер болғаным» атты есеп жарияланды, онда Асадтың Сириядағы медициналық қызметкерлер мен азаматтарды нысанаға алуы туралы мәліметтер келтірілген.

Ұлттық студенттік бағдарлама

PHR-дің Ұлттық студенттік бағдарламасы медицина студенттері мен жас денсаулық сақтау мамандарын адам құқықтары мәселелері бойынша жергілікті іс-қимылдар ұйымдастыру, кампустарда хабардар етуді арттыру, білім беру шараларын өткізу және сайланған шенеуніктерді шаралар қабылдауға шақыру арқылы денсаулық сақтау және адам құқықтары саласындағы жұмыстарға тартады. PHR АҚШ бойынша студенттік бөлімшелеріне ие және PHR-дің университеттермен байланысты паналау клиникалары мен ұлттық студенттік конференциялар арқылы олармен бірлесе жұмыс істейді. Бағдарлама студенттік бөлімшелер үшін медициналық этика, денсаулық сақтау және адам құқықтары туралы білім беру, сондай-ақ Стамбул хаттамасы сияқты тақырыптарды қамтитын құралдар мен ресурстарды әзірледі.

Нобель сыйлығы

1991 жылы Камбоджадағы жер миналарының денсаулыққа тигізетін әсерін зерттегеннен кейін, PHR Human Rights Watch ұйымымен бірлесіп, жер миналарына тыйым салуды талап ететін алғашқы есепті жариялады. 1992 жылы PHR Жер миналарына тыйым салу жөніндегі халықаралық науқан құруға көмектесті және Оттава шартына әкелген келіссөздерге қатысты. Осы еңбегі үшін PHR 1997 жылы «адамдарға қарсы миналарды тыйым салу және оларды жою жұмысы үшін» Нобель бейбітшілік сыйлығымен марапатталды.