Кіріспе

Исландия аңыз сағасы
аты

Фриттиоф сағасы – Исландиядан шыққан аңыз сағасы, қазіргі түрі шамамен 1300 жылға дейін сақталған. Ол Торстейн Викингссон сағасының жалғасы болып табылады. Оқиғаның көп бөлігі 8-шы ғасырда Норвегияда өтеді.

Қысқаша мазмұны

Согн патшасы Белидің (Батыс Норвегиядағы дәстүрлі аймақ) Ингеборг есімді екі ұлы мен қызы болды. Хельги - үлкен ұлы, ал Халфдан - кіші ұлы. Фьордтың арғы жағында патшаның досы Торштейн (Þorsteinn Víkingsson) тұрды, оның ұлы Фридтьёфты (Friðþjófr) «батыл» (hinn frœkni) деп атады. Фридтьёф ең бойжеткен, ең күшті және ең батыр адам еді. Патшаның балалары кішкентай кезінде аналары қайтыс болды. Соғн аймағынан Хилдинг (Hildingr) есімді бір жақсы адам патшаның қызын өршітуге рұқсат сұрады. Фридтьёф патшаның қызының асырап алған ағасы болды, себебі оны да Ингеборгпен (Ingibjörg) бірге асырап алған әкесі Хилдинг тәрбиеледі. Бели мен Торштейн соғыста қаза тапты, содан кейін Хельги мен Халфдан патшалықты иеленді. Екі патша Фридтьёфтың тамаша қасиеттеріне қызғанышпен қарап, оған Ингеборгтың қолын беруден бас тартты. Олар оны Бальдердің қасиетті ордасы – Бальдржагиге алып кетті, онда ешкім бірін-бірі ренжітуге батылы бармайтын, және ешбір ер адам мен әйел қарым-қатынасқа түспейтін жер еді. Дегенмен Фридтьёф Ингеборгты көріп тұрды, және олар бір-бірін жақсы көруді жалғастырды. Бұл Хельги мен Халфданды Фридтьёфты Оркнейге салық жинауға жіберуге мәжбүр етті. Ол кеткен кезде олар оның үйін өртеп, Ингеборгты Рингерейк патшасы, қарт Рингке үйлендірді. Фридтьёф салықпен оралғанда, Бальдржагидегі Бальдердің ғибадатханасын өртеп, викинг ретінде өмір сүруге кетті. Үш жылдан кейін ол Ринг патшасына келіп, онымен қысты өткізді. Ескі патша қайтыс алғанға дейін Фридтьёфтың кім екені баршаға белгілі болды, сондықтан өліп бара жатқан патша Фридтьёфты граф етіп тағайындады және оны Ринг пен Ингеборгтың баласын күтуші етіп қойды. Ринг қайтыс болғаннан кейін Фридтьёф пен Ингеборг үйленді, және ол Рингерейк патшасы болды. Содан кейін ол Ингеборгтың бауырларына соғыс жариялады, олардың біреуін өлтіріп, екіншісін өзінің вассалына айналдырды.

Фритиофтың "Сагасы" аудармасы

Фритиофтың "Сагасы" алғаш рет 1737 жылы швед тіліне аударылған. 1820 жылы швед жазушысы Эсаиас Тегнер Геатистік қоғамның "Идуна" журналында эпостық поэзия түрінде ішінара парафраз жариялады. 1822 жылы ол тағы бес ән жазды. 1825 жылы "Фритиофтың сагасы" поэмасын толық жариялады. Ол толыққанша аяқталмас бұрын-ақ Еуропаның барлық жерінде танымал болды; көне Иоганн Вольфганг фон Гете қаламды алып, өз елдестеріне осы alte, kraftige, gigantischbarbarische Dichtart ("ежелгі, күшті, алып-құлақ варвар өлең стилі") деп мақтады және Амали фон Имхоффтан оны неміс тіліне аударуды өтінді. Бұл ежелгі сағаның романтикалық парафразы жиырма төрт әннен тұрады, олардың әрқайсысы әртүрлі поэтикалық формаларды қолданады.

Фридтжоф мүсіні

Германияның императоры Вильгельм II Норвегияның Согн-ог-Фьордане округіндегі Вик поселкесіндегі Вангнес ауылында Фридтжофтың ескерткішін орнатты. Фридтжофтың мүсіні (Fridtjof den frøkne) – тау үстінде 22,5 метр (74 фут) биіктікке көтерілген маңызды орын. Ол Согнефьордқа көрініс беретін саябақта тұр. Мүсінді неміс мүсіншісі және өнер профессоры Макс Унгер (1854–1918) жасаған, ол 1913 жылдың шілде айында орнатылды. Вильгельм II 1890 жылы жағалау қорғаныс кемесіне скандинавиялық батырдың атын беруді де бұйырды.

Фритиофтың музыкадағы сағасы

Фритжофтың Сагасы бірнеше композиторларға шабыт көзі болды. Мысалдар: Макс Брухтың «Фритжоф» кантатасы, opus 23, 1864 жылғы – сағаға арналған алғашқы музыкалық туынды. Фликс Дрейзекедің «Фритхоф» симфониялық поэмасы (оның WoO 7 каталогы). 1859 жылы басталып, 1865 жылы аяқталды. Бұл оның алғашқы ірі оркестрлік жұмысы және орындалуына 40 минуттан астам уақыт кетеді. Генрих Хофманның (осы аттас және сол дәуірдегі неміс суретшісімен шатастырмау керек) «Фритжоф» симфониясы, E-flat мажор, Op. 22 (1874). Саганың музыкадағы ең танымал қолданылуы – бұл шығарма 19 ғасырдың соңында Еуропа концерт залдарында ең көп орындалған туындылардың бірі болды. Голланд композиторы Йохан Вагнеардың «Фритжофтың теңіз саяхаты» (Fritjof's Meeresfahrt) симфониялық поэмасы, opus 5 (1884). Теодор Дюбуаның 1892 жылғы «Фритиоф» операсы. Оның увертюрасы жазылған. Голланд композиторы Корнелис Доппердің 1895 жылғы «Фритжоф» операсы. Ол ешқашан қойылған жоқ. Швеция композиторы Эльфрида Андре Сельма Лагерлофтың либреттосына, поэмаға негізделген «Фритжофтың Сагасы» деген опера жазды; ол көпшілік алдында ешқашан қойылған жоқ, бірақ операдан үзінділер 1898 жылы жеке тыңдалымда орындалды. Әннің қолжазбалық партитурасында екі ария мен хор неміс тіліне аударылған, бұл Андре оларды неміс аудиториясы үшін орындауға тырысқан болуы мүмкін екенін көрсетеді. Андре операдан музыканы бес бөлімді сюитаға өңдеді, «Фритив свит» (Fritiov svit) 1995 жылы Швецияда орындалды және CD-ге жазылды.