Кіріспе

Американдық джаз пианині және органшы Дон Габриэль Пуллен (25 желтоқсан 1941 жылы туған) – американдық джаз пианині және органшы. Пуллен өмірі бойында ерекше стиль қалыптастырды. Ол блюзден бибопқа дейін, сондай-ақ қазіргі заманғы джазға дейін әртүрлі туындылар жазды. Оның шығармашылығының кең ауқымы музыкалық стилін нақты анықтауды қиындатады.

Ерте өмір

Пуллен Виргиния штатындағы Роанок қаласында дүниеге келді және өсті. Музыкалық отбасында өскен ол ерте жасында фортепианода ойнауды үйренді. Люси Аддисон орта мектебін бітірген Пуллен мектеп оркестрінде ойнады. Ол жергілікті шіркеу хорында ойнады және кәсіби джаз пианині болған ағайындысы Клайд "Фатс" Райттың ықпалында болды. Ол классикалық фортепианодан сабақ алды, бірақ джаз туралы көп білмеді. Ол кезде ол көбінесе шіркеу музыкасын және блюзді білді. Пуллен медициналық мамандық алу үшін Солтүстік Каролинадағы Джонсон Смит университетіне кетті, бірақ көп ұзамай оның нағыз шақыруы музыка екенін түсінді. Жергілікті музыканттармен ойнағаннан және белгілі джаз музыканттары мен композиторларының альбомдарын алғаш рет тыңдағаннан кейін, ол медициналық білімін тоқтатып қойды. Ол Орнет Коулман мен Эрик Долфи сияқты ойнауға ниеттеніп, музыкада мансап жасауға бел буды.

Музыкалық мансабының алғашқы жылдары (1964 - 1972)

1964 жылы ол бірнеше аптаға Чикагоға, Иллинойс штатына барды, онда ол Мухал Ричард Абрамстың музыка жасау философиясымен танысты. Осының нәтижесін екі LP-де жариялады. Бұл – Грейвстен кейін Пулленнің атымен шыққан алғашқы жазбалар болды. Америка Құрама Штаттарында кеңінен танылмағанымен, бұл авангардтық альбомдар Еуропада жақсы қабылданып, көпшілігі сол жерде сатылды. 2020 жылы Корбет пен Демпси екі альбомның мазмұнын «The Complete Yale Concert, 1966» деген атпен CD-ге шығарды. Авангардтық джаз ойнаудан көп табыс таппағандықтан, Пуллен жұмыс мүмкіндіктерін кеңейту үшін Хаммонд органында ойнауға кірісіп, жеке фортепиано стилінің элементтерін осы аспапқа көшірді. 1960 жылдар мен 1970 жылдардың басында ол клубтар мен барларда өз орган триосымен ойнады, жазба компаниялары үшін өзіндік білімімен аранжировщик болып жұмыс істеді, сондай-ақ Артур Прайсок, Айрин Рид, Рут Браун, Джимми Рашинг және Нина Симон сияқты әртүрлі әншілерге сүйемелдеді. 1972 жылы Пуллен Арт Блэкидің «Jazz Messengers» тобында қысқа ғана уақыт өнер көрсетті. Пуллен 1971 және 1972 жылдары альтист Чарльз Уильямстың үш жазбасында органмен ойнағанға дейін коммерциялық жазбаларда пайда болған жоқ, олардың бірі Пулленнің «Trees And Grass And Things» композициясымен шығарылды.

Басшы ретінде пайда болуы (1975-1979 жылдар)

Пуллен әрқашан бас және барабанмен бірге фортепианода ойнайтын, осылай ойнағанда ыңғайлы сезінетін, бірақ 1975 жылдың басында оны Торонтода жеке концертте ойнауға көндірді. Бұл концерт "Solo Piano Album (Sackville)" альбомы ретінде жазылып, Пулленнің жеке атымен шыққан тұңғыш дискісі болды. Онда басқа да шығармалардың ішінде, Пулленнің кейінгі жылдарығы ұзақ серігі Камерон Браун шедевр деп атаған "Sweet (Suite) Malcolm" пьесасы да бар. Осы уақытта ол Билли Харт (барабан), Хамиет Блуитт (баритон саксофон), Сесил Макби (бас), Санни Мюррей (барабан) және Марчелло Мелис (бас) басқаратын топтармен де бірге жазды. Бірінші Mingus Dynasty тобы құрылғанда Пуллен фортепианода ойнады және 1979 жылы "Chair In The Sky" альбомында қатысты, бірақ ол көп ұзамай топтан шығып кетті, себебі музыка Мингустың ниетінен тым алыстап кеткенін сезінді.

Джордж Адамс/Дон Пуллен квартеті (1979-1988 жылдар)

1979 жылдың соңында Пуллен, Адамс және Ричмонд бірнеше апталық еуропалық турнеге квартет ретінде шақырылды. Пуллен Камерон Браунды бас аспапта ойнауға шақырды. Олардан өздерін "Мингус тобы" деп таныстыруды сұрағанмен, олар тек көшірмешілер ретінде қабылдануына келіспеді және Джордж Адамс/Дон Пуллен квартеті ретінде өнер көрсетті. Пуллен әдетте қалайтыннан гөрі құрылымдырақ музыка орындады, бірақ олардың арасындағы бірден туған ынтымақ, Ричмондтың 1988 жылдың басында қайтыс болуына дейін квартетті өз құрамында әлемдік турға шығарды. 1979 жылғы алғашқы турнесінен бастап 1985 жылға дейін квартет студияда да, концерттерде де еуропалық лейблдерге оннан астам жазба жасады. Олардың ішінде Earth Beams (1980), Live At The Village Vanguard (1983) және Decisions (1984) сол кезеңдегі жұмыстарының көрнекті мысалдары болып табылады. Еуропада жоғары бағаланғанымен, квартет Америкада жеткілікті танымал емес деп санады, сондықтан 1986 жылы Blue Note Records-пен жазба жасауға келісім шарт жасады, олар үшін Breakthrough (1986) және Song Everlasting (1987) жазды. Бірінші альбомның атауынан көрініп тұрғандай, атақ пен табысқа үмітпен Blue Note келісімшартын бастаған олар, екі жазбаның қолжетімсіздігіне көңілі қалды. Олардың концерттерінің қуаты оларды ең тартымды топтардың бірі ретінде танытса да, Blue Note сессияларына жазылған музыка бастапқыда еуропалық жазбаларына қарағанда "жұмсақ" деп есептелді және бірдей беделге ие болуға уақыт кетті. Дэнни Ричмондтың қайтысынан кейін квартет барабаншы Льюис Нэшпен келісімшарт бойынша қалған міндеттемелерін орындады, содан кейін 1988 жылдың ортасында тарады. Олардың музыкасы, әдетте Пуллен, Адамс және Ричмондтың түпнұсқалық композициялары, блюзден балладаларға, пост-боптан авангардқа дейін ауқымды болды. Ойыншылардың барлық осы жанрларды қамту қабілеті, көбінесе бір композицияда, квартет форматынан бірқалыптылықты немесе жасандылықты жойды. Жоғалған Horo лейблінің ерте жазбаларын қоспағанда, олардың Soulnote және Timeless лейбліндегі еуропалық жазбалары, Blue Note үшін жасалғандардан айырмашылығы, жиі қолжетімді болды. Квартет өмірінде Пуллен Джордж Адамспен дуэттік жазба жасады – Melodic Excursions (1982), сондай-ақ өзінің атымен үш жазба шығарды: екі жеке альбом, атышулы Evidence Of Things Unseen (1983) және Plays Monk (1984), содан кейін квинтетпен тағы бір жоғары бағаланған жазба The Sixth Sense (1985) Black Saint лейблінде. Ол сонымен қатар (әліппелік тәртіппен) Хамиет Блуетт, Мингске таныстырған барабаншы Рой Брукс, Джейн Баннет, Кип Ханрахан, Бивер Харрис, Марчелло Мелис және Дэвид Мюрреймен бірге жазды. Пулленнің өзінің атымен жасаған барлық жазбалары Blue Note үшін болды. 1988 жылдың 16 желтоқсанында ол Гари Пикок (бас) және Тони Уильямс (барабан)пен бірге студияға барып, өзінің алғашқы триолық альбомын – New Beginnings жасады, ол тіпті оның жұмысымен таныс адамдарды да таң қалдырды және бұрын-соңды жазылған ең жақсы триолық альбомдардың бірі деп есептелді. 1990 жылы ол тағы бір триолық альбом – Random Thoughts шығарды, бұл жолы Джеймс Генус (бас) және Льюис Нэш (барабан) қатысымен, көңіл-күйі сәл жеңіл болды.

Африкалық бразилиялық байланыс және мансабының соңғы кезеңдері (1990-1995)

1990 жылдың соңында Пуллен өзінің African Brazilian Connection ("ABC") тобын құрып, осымен өзінің орындау өнері мен музыкасына жаңа элемент қосты. Бұл топта Карлос Уорд (альто-саксофон), Нильсон Матта (бас), Гильерме Франко және Мор Тьям (соққы аспаптары) африкалық және латын ырғақтарын джазбен үйлестірді. Олардың алғашқы альбомы "Kele Mou Bana" 1991 жылы жарық көрді. 1993 жылғы екінші, бірақ мүлдем ерекше альбомы "Ode To Life" 1992 жылдың 14 қарашасында қайтыс болған Джордж Адамсқа арналған құрметпен жазылды. Онда Пулленнің Адамстың естелігіне арнаған, жүрекке тиетін әрі әсерлі композициясы "Ах Джордж, біз сізді жақсы білмедік" бар. Үшінші альбом "Live Again", 1993 жылдың шілдесінде Монтрё джаз фестивалінде жазылған, бірақ 1995 жылға дейін шығарылмады. Онда "Ah George" және олардың бұрынғы альбомдарынан тағы да бірнеше әндер, сәл кеңейтілген нұсқада ұсынылған. Пуллен осы топпен басқа топтармен салыстырғанда көбірек танымал және коммерциялық сәттілікке жетті. 1993 жылы "Ode To Life" U.S. Billboard Top Jazz Album тізімінде бесінші орынды иеленді. Өмірінің соңғы жылдары Пуллен триосымен, African Brazilian Connection тобымен және жеке орындаушы ретінде гастрольдік сапарлар жасады, бірақ жеке альбомдар шығармады. Ол көптеген белгілі музыканттармен бірге ойнап, сессиялық музыкант ретінде де өзінің іздерін қалдырды, олардың ішінде (әліпбилік тәртіппен) Джейн Баннет (әсіресе олардың дуэттік альбомы "New York Duets"), Билл Косби, Кип Ханрахан, Дэвид Мюррейдің 1991 жылғы "Shakill's Warrior", Maceo Parker, Иво Перелман және Джек Уолрат бар. Ол сондай-ақ Roots тобының құрылған сәтінен бастап олармен бірге гастрольдік сапарлар жасады және жазбалар жасады. Пулленнің соңғы жобасы – оның African Brazilian Connection тобының (Жозеф Боуи тромбонда ойнайтын) дыбыстарын Америка тумаларының хоры мен барабандарымен біріктіретін туынды болды. Оның тумалық американдық тегі (әкесінің әжесі жартылай үнді, шамасы чероки тайпасынан) болғамен, ол 1992 жылдың шілдесінде ғана американдық үнді музыкасымен тәжірибе жасауды бастады. 1994 жылы Пулленге лимфома диагнозы қойылды. Ол композицияны аяқтау үшін бар күшін салды. 1995 жылдың наурыз айының басында ол өзінің соңғы жазбасын жасады – "Sacred Common Ground" (Chief Cliff Singers, Монтана штатының Эльмо қаласынан келген Кутенай үндістерімен бірге), өлімінен бірнеше апта бұрын блюз бен шіркеу музыкасының тамырларына оралды. Тірі орындалымда ойнауға мүмкіндігі болмағандықтан, оның орнына Д.Д. Джексон отырды, ол Пулленмен аурухана төсегінде музыка туралы сөйлескен болатын. 1995 жылдың 22 сәуірінде лимфомадан қайтыс болды. Пуллен көптеген шығармалар жазды, олар көбінесе таныс адамдарының портреттері немесе естеліктері болды. Барлығы оның жеке компаниясы "Andredon" арқылы жарық көрді, бірақ ол ұзақ уақыт бойы музыкалық назардан тыс қалғандықтан, оның көптеген шығармалары да солай болды. Оның ең танымал шығармалары – "Big Alice" (ойдан туған жанкүйерге арналған), "Double Arc Jake" (оның ұлы Джейк пен Рахсан Роланд Кирк үшін), "Ode To Life" (досы үшін) және жоғарыда аталған "Ah George We Hardly Knew Ya" (марқұмға арналған жоқтау). Ол кейде "Gratitude" және "Healing Force" сияқты діни сезімдермен толған шығармалар жазды немесе афроамерикалықтардың қиын жағдайын көрсету үшін "Warriors", "Silence = Death" және "Endangered Species: African American Youth" сияқты шығармалар жазды. Афроамерикалық белсенді Малкольм Х-тің қазасынан кейін Пуллен Малкольм Х-тің естелігіне арналған сюита жазды, бірақ бұл шығармаға қалыпты джаз тобынан артық аспаптар қажет болды, сондықтан тек фортепианолық бөлігі ғана жазылды. "Plays Monk" альбомын қоспағанда, Пуллен өзінің African Brazilian Connection тобымен бірге жұмыс істегенге дейін өзінің жеке шығармаларын өз жазбаларында басты орынға қойды. Оның композициялары Джордж Адамс/Дон Пуллен квартетінің жазбаларында жақсы ұсынылған, бірақ оның басқалар жазған композициялары көбінесе оны білген және онымен жұмыс істеген музыканттар орындады. Пулленнің фортепианода ойнау өнері "Mingus At Montreux 1975" және "Roots Salutes The Saxophones" DVD-лерінде көрініс тапқан.

Өлгеннен кейін құрмет көрсету

Бірнеше музыкант Пулленнің естелігіне арнап жеке әндер жазды. Дэвид Мюррей мен Д.Д. Джексон 1998 жылы "Long Goodbye: A Tribute to Don Pullen" альбомын жазды, ол Пулленге арналған және оның шығармаларын қамтиды. Джейн Баннетт, Камерон Браун және Майра Мелфорд та құрмет көрсетушілердің қатарында болды. Д.Д. Джексон өзінің "Paired Down, Vol. I" (Justin Time Records, 1996) CD-сінде "Донға" деп аталатын туындысын оған арнады. 2005 жылы Mosaic Records ұзақ уақыт қол жетімсіз болған төрт Blue Note жазбасын шығарды: Don Pullen/George Adams Quartet-тің "Breakthrough" және "Song Everlasting" шығармалары, сондай-ақ Пулленнің жеке триосының "New Beginning" және "Random Thoughts" туындылары. Сонымен қатар, оның әндері "The Preacher's Wife" фильміндегі "Big Alice" және "Once Upon a Time When We Were Colored" фильміндегі "Once Upon A Time" сияқты көрнекті фильмдерде пайда болды.

Басшы ретінде

Жазылған жылы АтауыLabelPersonnel/Notes1966Yale University-де концерттеSRPDuo, Milford Graves (соққы аспаптар); концертте1966NommoSRPDuo, Milford Graves (барабан, соққы аспаптар); концертте1975Соло пианино альбомыSackvilleСоло пианино. Кейінірек "Ричардстың әуені" деген атаумен қайта шығарылды1975Jazz a Confronto 21HoroQuartet, George Adams (тенор саксофон, флейта, соққы аспаптар), David Williams (бас, соққы аспаптар), Dannie Richmond (барабан, вокал)1975Бес аттыHoroСоло пианино1975Capricorn RisingBlack SaintQuartet, Sam Rivers (тенор саксофон, сопрано саксофон, флейта), Alex Blake (бас), Bobby Battle (барабан)1976Healing ForceBlack SaintСоло пианино1976–77Ертеңгі уәделерAtlanticGeorge Adams (тенор саксофон, сопрано саксофон, бас кларнет, флейта; барлық тректер), кейбір тректерге Randy Brecker және Hannibal Marvin Peterson (труба), Roland Prince және Sterling Magee (гитара), Michal Urbaniak (скрипка), İlhan Mimaroğlu (электроника), John Flippin (электр бас), Alex Blake (бас), Tyronne Walker (барабан), Bobby Battle (барабан, соққы аспаптар), Ray Mantilla (соққы аспаптар), Rita DaCosta (вокал)1977Montreux концертіAtlanticБір трек трио, Jeff Berlin (электр бас), Steve Jordan (барабан); бір трек квинтет, Raphael Cruz және Sammy Figueroa (соққы аспаптар) қосылды; концертте1978WarriorsBlack SaintQuartet, Chico Freeman (тенор саксофон), Fred Hopkins (бас), Bobby Battle (барабан)1978Milano StrutBlack SaintDuo, Don Moye (барабан, соққы аспаптар)1979Сиқырлы үшбұрышBlack SaintTrio, Joseph Jarman (тенор саксофон, альт саксофон, кларнет, флейта, альт флейта, пикколо), Don Moye (барабан, соққы аспаптар)1984Plays MonkPaddle WheelСоло пианино1983Көрінбейтін нәрселердің дәлеліBlack SaintСоло пианино1985Алтыншы сезімBlack SaintQuintet, Olu Dara (труба), Donald Harrison (альт саксофон), Fred Hopkins (бас), Bobby Battle (барабан)1988Жаңа бастамаларBlue NoteTrio, Gary Peacock (бас), Tony Williams (барабан)1990Кездейсоқ ойларBlue NoteTrio, James Genus (бас), Lewis Nash (барабан)1990Kele Mou BanaBlue NoteАфрикалық-Бразилиялық байланысымен: Carlos Ward (альт саксофон), Nilson Matta (бас), Guilherme Franco (соққы аспаптар), Mor Thiam (соққы аспаптар, вокал), Keith Pullen және Tameka Pullen (вокал)1993Өмірге мадақBlue NoteАфрикалық-Бразилиялық байланысымен: Carlos Ward (альт саксофон, флейта), Nilson Matta (бас), Guilherme Franco (соққы аспаптар), Mor Thiam (соққы аспаптар, вокал)1993Қайтадан тірілген: Montreux-де тікелей эфирдеBlue NoteАфрикалық-Бразилиялық байланысымен: Carlos Ward (альт саксофон), Nilson Matta (бас), J. T. Lewis (барабан), Mor Thiam (соққы аспаптар, вокал); концертте1995Қасиетті ортақ жерBlue NoteCarlos Ward (альт саксофон), Joseph Bowie (тромбон), Santi Debriano (бас), J. T. Lewis (барабан), Mor Thiam (соққы аспаптар); Chief Cliff Singers (вокал, барабан)