Кіріспе

1964 жылы The Beatles тобының "I Feel Fine" синглы жарық көрді.

"I Feel Fine" әні ағылшын рок-тобы The Beatles-тің қараша айында 1964 жылы шыққан сегізінші синглының А жағы болып табылады. Оның авторы Джон Леннон, ал авторлық құқығы Леннон-Маккартни серіктестігіне тиесілі. Жазбада танымал музыкада гитараның кері байланысын алғаш рет қолданудың бірі кездеседі. Сингл Ұлыбритания, АҚШ, Канада, Ирландия, Нидерланды, Жаңа Зеландия, Норвегия және Швециядағы хит-парадтардың жоғарғы сатысына көтерілді. Ұлыбританияда ол 1960 жылдардың ең көп сатылған бес синглының бірі болды.

Шығу тегі

Леннон әннің гитаралық риффін 1964 жылдың қазан айында «Битлз» тобы студияда «Жеті аптада сегіз күн» әнін жазғанда ойлап тапты және түсірілімдер арасында ойнап отырды. Кейінірек ол былай деп есіне алды: «Мен оларға рифке арнайы ән жазамын дедім. Олар: "Жарайды, жазып бер" деді, біз «Beatles for Sale» альбомын аяқтауға жақын едік. Содан кейін бір күні студияға бардым да, Рингоға: "Мен осы әнді жаздым, бірақ ол жақсы емес" дедім. Бірақ біз оны рифпен бірге орындап көрдік, ол А-жақ сияқты естілді, сондықтан оны сол күйінде шығаруға шешім қабылдадық». Леннон мен Джордж Харрисон екеуі де бұл рифке 1961 жылы Бобби Паркер жазған және орындаған, ал «Битлз» тобы 1961 және 1962 жылдардағы концерттерінде орындаған «Watch Your Step» әнінің рифінің әсер еткенін айтты. Пол Маккартни «I Feel Fine» әнінің барабандарына Рей Чарльздің 1959 жылғы «What'd I Say» синглінің шабыттандырғанын мәлімдеді. Әнді жазған кезде студиялық негіздерді меңгерген «Битлз» тобы бұрын қателіктер деп есептеліп жойылған дыбыстарда (мысалы, электрондық қателер, бұрмаланған таспалар және кері байланыс) жаңа шабыт көздерін іздеуге кірісті. «I Feel Fine» әні – танымал музыкада кері байланысты жазу эффектісі ретінде пайдаланудың алғашқы мысалдарының бірі. «The Kinks» және «The Who» сияқты әртістер бұрыннан-ақ кері байланысты тікелей эфирде қолданған, бірақ Леннон «Битлз» тобының оны винилге қасақана жазған алғашқы топ болғаны үшін мақтан тұтты.

Құрылымы

"I Feel Fine" әні барабаншы Ринго Старрдың R&B әсерімен жазылған ырғағымен (Рей Чарльздың "What'd I Say" хитіндегі "латын" барабан стиліне негізделген) әннің көп бөлігінде орындалады, бірақ бридж бөлімінде дәстүрлі кері соққы қолданылады. Ұзаққа соқпайтын, күшті дыбыстық кері байланыстан кейін (төменде қараңыз), әннің кіріспесі ерекше арпеджио рифімен басталады, ол D мажордан басталып, тез арада C мажорға, содан кейін G мажорға өтеді, осы кезде вокал G мажорда басталады. Әннің мелодиясы ерекшелік ретінде мажор үшінші және минор жетінші ноталарын қолданады және Миксолидиан лады деп жіктеледі. Кодаға дейін Леннонның кіріспе рифі (немесе остинатосы) Джордж Харрисонның электр гитарында жарқын дыбыспен қайталанады (Gretsch Tennessean гитарында). Ән G мажорлық рифтің бірнеше рет қайталануымен аяқталады.

Аудио кері байланыс

"I Feel Fine" әні Маккартнидің басының А ішегін соққымен тартып шығаратын, жалғыз қайталама нотамен басталады, ал Маккартнидің бас күшейткішіне сүйенген Леннонның гитарасы кері байланыс дыбысын қабылдайды. Бұл рок-жазбада кері байланыс алғаш рет қолданылды. Маккартнидің айтуынша, "Джонда жартылай акустикалық Гибсон гитарасы болған. Оның үстінде дыбысты күшейтуге арналған микрофон орнатылған еді. Біз бір нұсқаны тыңдауға дайын тұрғанда, Джон гитарын күшейткішке сүйендірді. Мен оның солай істегенін әлі есімде. Ол "Ннннн-ваааа!" деген дыбыс шығарды. Біз "Бұл не?" деп сұрадық. "Вуду!" деді біреу. "Жоқ, бұл кері байланыс". "Уау, керемет дыбыс екен!" Джордж Мартин де сол жерде болды, сондықтан біз: "Осы дыбысты жазбаға қосуға бола ма?" деп сұрадық. "Алдымен өңдеп, жазбаның басына қоюға болады, мүмкін". Бұл кездейсоқ табылған нәрсе, гитараны күшейткішке сүйендіруден туған жағдай". Электр гитарасына ұқсағанмен, Леннон шындығында гитараның ішкі микрофонын пайдаланып, акустикалық-электр гитарада (Gibson J 160E үлгісі) осы рифті орындады. Кейіннен Леннон осы дыбыстық тәжірибеге өте мақтан тұтты. Соңғы сұхбаттарының бірінде ол: "1922 жылғы көне блюз пластинкасы болмаса, ешкімге осылай кері байланыс қолданған жазба табуға шақырамын" деді.

Шығарылу және коммерциялық нәтиже

"She's a Woman" әнінің арқасында "I Feel Fine" әні АҚШ-та 1964 жылғы 23 қарашада бір жақты сингл ретінде шығарылды, ал Ұлыбританияда – 27 қарашада. Автор Николас Шаффнердің сөзінше, әнге деген сұраныс бұрынғысыздай болған, әсіресе АҚШ-та, онда 1964 жылдың алғашқы жеті айында нарық Beatles әндерімен толып кеткен, "соның салдарынан туған үзіліс мәңгіліктей сезілді". Ол жанкүйерлердің радиода ән жарияланғаннан бастап, сатуға түскенге дейін арадағы он күн бойы транзисторлық радиоларын "қолдарынан тастамай" тыңдағанын еске алды, және осы оқиға топтың барлық келесі жазбалары үшін жанкүйерлердің дәстүріне айналды. "I Feel Fine" 12 желтоқсанда Ұлыбритания хит-парадының төбесіне шығып, Rolling Stones-тың "Little Red Rooster" әнін ығыстырып, бес апта бойы сол орында тұрды. Канадада да ән бірінші орынға ие болды. Ән 1964 жылдың соңы мен 1965 жылдың басында үш апта бойы АҚШ Billboard Hot 100 чартында көшбасшы болды. Cash Box журналы "I Feel Fine" әнін 1965 жылғы АҚШ-тың ең ірі 19-шы хиті деп таныды. Бұл Beatles-тың бір күнтізбелік жылда (1964) Billboard Hot 100 чартында бірінші орынға шыққан алтыншы синглы болды, бұл – барлық уақыттың рекорды. Осы ретпен бұл синглдер: "I Want to Hold Your Hand", "She Loves You", "Can't Buy Me Love", "Love Me Do", "A Hard Day's Night" және "I Feel Fine". Леннон мен Маккартни үшін бұл бір күнтізбелік жылда жазған жетінші бірінші орын болды, бұл да рекордтық көрсеткіш. Ән бір орындаушының Hot 100 чартында қатарынан алты рет бірінші орынға шыққан (Beatles-тың 4 EP-ін есептемегенде) алғашқы әні болды, сол кезде де бұл рекорд есептелді. Келесі синглдер: "Eight Days a Week", "Ticket to Ride", "Help!", "Yesterday" және "We Can Work It Out". 2012 жылға қарай "I Feel Fine" әні Ұлыбританияда 1,41 миллион дана сатылды. 2018 жылдың желтоқсанына дейін бұл Ұлыбританияның ресми чарт компаниясы жариялаған барлық уақыттың ең көп сатылған синглдарының тізіміне енген алты Beatles әнінің бірі болды.

Жарнамалық фильм

1965 жылғы 23 қарашада The Beatles әнді Top of the Pops жыл соңындағы ең ірі хиттер жинағына қосу үшін екі промо-ролик түсірді. Джо МакГрат режиссерлік еткен екі роликте де топ спорт залы құралдарымен өзара әрекеттеседі. Біріншісінде Харрисон алмұртқа шағып ән айтса, Старр жаттығу велосипедін айналдырды. Екінші роликте The Beatles әнге сәйкес қимыл жасауға тырысып, балық пен картоп фри жеді. Эпштейн бұл роликтерді пайдалануға болмайтынын қатаң түрде талап етті. Содан бері даулы "балық пен картоп фри" кадрлары "Мен қуырылғандай сезінемін" деген жазуы бар 2 дюймдік видеокассета қорабында сақталды. Бірінші промо-ролик The Beatles-тің 2015 жылғы "1" видеожинамына енгізілді, ал екі ролик те "1+" деп аталған жинақтың үш дискілік нұсқасына қосылды.

Басқа релиздер

АҚШ-та "I Feel Fine" әні Capitol лейблының "Beatles '65" альбомында жарық көрді. LP-нің моно нұсқасында Beatles продюсері Джордж Мартин жасаған қосымша реверб және қысқартылған соңғы бөлігі бар "I Feel Fine" әнінің эксклюзивті миксі болды, ол Capitol лейблында жеке сингл ретінде де шығарылды. Стерео нұсқасы әннің дуофоникалық (нақты емес стерео) миксін ұсынды, оған лейблдің атқарушы директоры Дейв Декстер кіші қосымша реверб қосты. Екі нұсқа да 2004 жылы "The Capitol Albums, Volume 1" жинақ дискісінің бір бөлігі ретінде CD форматында жарық көрді. Ұлыбританияда ән 1966 жылы "A Collection of Beatles Oldies" альбомында LP форматында шығарылды, ал осы альбомның стерео нұсқасында нағыз стерео микс кірді, оны "Past Masters Volume 1" және "Past Masters Volume 2" CD-лерінде де табуға болады. Сондай-ақ, стандартты нағыз стерео микске дерлік ұқсас, әннің басындағы "жеткілікті төмен" деген сыбырлаған сөздерді естуге болатын тағы бір стерео нұсқасы бар. Бұл "сыбырлау нұсқасы" 1962–1966 жылдар аралығында Ұлыбританияда шығарылып, кейде қайта жарық көрді. 2013 жылы шыққан "On Air – Live at the BBC Volume 2" жинағында моно форматтағы радио шоудан алынған жазба енгізілді.