Кіріспе

1967 жылы The Beatles тобының "Penny Lane" синглы ағылшын рок-тобы The Beatles шығарған ән. Ол 1967 жылдың ақпанында "Strawberry Fields Forever" әнімен бірге қос A-side сингл ретінде жарық көрді. Ән негізінен Пол Маккартни жазған және Леннон-Маккартни авторлық тандеміне жатқызылған. Әннің мәтіні Ливерпульдегі Пенни Лейн көшесіне сілтеме жасайды, сондай-ақ Маккартнидің қаладағы балалық шағынан есте қалған оқиғалар мен кейіпкерлерді көрсетеді. The Beatles "Penny Lane" әнін 1966 жылдың желтоқсанында жаздыра бастады, бастапқыда оны Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band альбомына енгізуді жоспарлаған. Бірақ, жаңа шығарылымға рекорд компаниясының сұранысын қанағаттандыру үшін сингл ретінде шығарғаннан кейін, топ бұрын жарық көрген синглдерді альбомдарына қоспау саясатын сақтады. Ән өте көптеген модуляцияларды қамтиды, олар куплет ортасында және хорлар арасында кездеседі. Сессиялық музыкант Дэвид Мейсон әннің бридж бөлімі үшін пикколо трубамен соло орындады. "Penny Lane" Еуропа бойынша топ-5 қатарына еніп, АҚШ Billboard Hot 100 тізімінде көшбасшы болды. Ұлыбританияда бұл 1963 жылғы "Please Please Me" әнінен кейін Record Retailer чартында бірінші орынға ілгеспеген алғашқы Beatles синглы болды. 1967 жылдың қарашасында "Penny Lane" әні АҚШ-тағы Magical Mystery Tour альбомына енгізілді. 2021 жылы Rolling Stone журналы осы әнді "Барлық уақыттың 500 ең ұлы әні" тізімінде 280-ші орынға қойды. 2006 жылы Mojo журналы әнді "The 101 Greatest Beatles Songs" тізімінде 9-шы орынға орналастырды. 2011 жылы ән Грэмми атақ залына енгізілді.

Негізгі деректер мен ойлар

Пенни Лэйн – Ливерпульдің оңтүстігіндегі Мосли Хилл елді мекеніндегі бір көше. Бұл атау Смитдаун жолы мен Аллертон жолының қиылысын қоршаған аймаққа, сондай-ақ Смитдаун Плейс алаңындағы дөңгелек жолға да қатысты, ол бұрын Ливерпуль қалалық трамвайларының маңызды трамвай торабы болған, ал қазір ірі автобус аялдамасы. Бұл дөңгелек жол Джон Леннон, Пол Маккартни және Джордж Харрисон мектеп оқушылары мен студент кезінде жиі тоқтайтын орын болды. Пенни Лэйн арқылы автобуспен саяхаттау және айналасы Леннон мен Маккартнидің ән жазудағы алғашқы жылдарындағы таныс элементтерге айналды. 2009 жылы Маккартни былай деді: "Пенни Лэйн" бір жағынан ностальгиялық, бірақ бұл Джонмен бірге оның үйіне автобуспен баратын жер, Пенни Лэйнде көшіп отыратынбыз, немесе ол маған солай, сондықтан біз көбінесе сол аялдамада, дөңгелек сияқты, кездесетінбіз. Бұл екеумізге де жақсы таныс орын болды, сондықтан оқиғадағы нәрселердің бәрін екеуміз де білдік. Леннонның "In My Life" әнінің алғашқы мәтінінде Пенни Лэйнге сілтеме бар еді. "In My Life" әнін жазғаннан кейін, 1965 жылғы қазан айында Маккартни сұхбат берушіге Пенни Лэйн туралы ән жазуға ниеттенгенін айтты. Бір жылдан кейін ол Леннонның "Strawberry Fields Forever" әнінен шабыттанды. Маккартни Дилан Томас ақынның "Ферн Хилл" ностальгиялық өлеңін де "Пенни Лэйн" әніне шабыт көзі ретінде атады. Леннон әннің мәтінін Маккартнимен бірлесіп жазды. 1970 жылғы сұхбатта ол былай деп еске алды: "Сол жерде банк болды, трамвай депосы да сол жерде, адамдар күтіп тұрды, инспектор да сол жерде тұратын, ал өрт сөндіру машиналары төменде болды. Мен бала кезімді қайта басып өткендей болдым". Ән жазу жұмысы "Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band" альбомының жазбалары барысында, Битлз үш ай бойы жеке қызығушылықтарымен айналысқаннан кейін басталды. Битлз туралы өмірбаян жазған Иан Макдональд ЛСД-нің әсерін болжады, лирикалық бейнелер Маккартнидің 1966 жылдың соңында алғаш рет ЛСД қолданғанын көрсетеді. Макдональд "Ол өзін пьесада жүргендей сезінсе де, ол бәрібір" деген лирика Битлздің репертуарындағы "ЛСД-ге ең ұқсайтын сөздердің" бірі деген қорытындыға келді. Музыка сыншылары Рой Карр мен Тони Тайлер де осы тақырыпты "күндізгі Ливерпульдің галлюцинациялық көрінісі" деп сипаттады.

Музыка

"Penny Lane" B мажорлық тоналдықта басталады және барлық уақыт бойынша орындалады. Ән үш айналымнан тұрады, әр айналымда екі шумақтан және хордан құралған, ал хор соңғы айналымда қайталанады. Музыкалық сыншы және музыкатанушы Уилфрид Меллерс 1973 жылы жазған "Құдайлардың кескіні" кітабында: "Музыкалық және мәтіндік тұрғыдан ән балалық шақтың қуанышын білдіреді, бірақ сонымен бірге арманды және қияли да. Аллюзиялық сезім есірткіге емес, жеке бастың мәселелеріне байланысты, балалық шақтың естеліктері арасында шындық пен ойдан шығарылғанның қайсысы екенін сұрайды" деп жазды.

Негізгі жазба

Өндіріс 1966 жылғы 29 желтоқсанда EMI студиясының 2-студиясында фортепиано басты аспап ретінде басталды. Маккартни әннің дыбысы Beach Boys-дың Pet Sounds альбомына ұқсас, «таза» болсын деген ниетте болды. Инженер Джефф Эмерик Маккартнидің жазба үзілісінде Pet Sounds-ты қайта-қайта ойнағанын, соның ішінде «Penny Lane» үшін «өте таза американдық дыбыс» қалағанын еске алды. Бастапқыда Маккартни төрт тректік таспаның жеке тректеріне клавиатуралық бөліктерді жазды: бірінші тректе негізгі фортепиано ырғағы; екінші тректе Vox гитаралық күшейткіш арқылы реверб қосылып жазылған екінші фортепиано; үшінші тректе «хонки-тонк» дыбысын шығаратын дайындалған фортепиано; төртінші тректе гитаралық күшейткіш арқылы берілетін соққы эффектілері және жоғары ноталарды ойнайтын гармония. 30 желтоқсанда төрт трек біріктіріліп, жаңа таспаның бірінші трегі құрастырылды. Автор Марк Херцгаардтың айтуынша, труба солосы – жазбаның «шедевр бөлігі», ол «бостандық, энергия және таза қуаныш сезімін» тудырады. Жазушы Джонатан Гулд дыбысты «өте жоғары және жарқын» деп сипаттайды, бұл соло «барлық фанфардың нео-барокко пастиші» екенін, ал Beatles-қа «Төрт балық және саусақ пирогтары» деген жолды келесі хорға енгізуге мүмкіндік беретін сиқырлы әсер береді. Классикалық музыка зерттеушісі Барри Миллингтон Мейсонның үлесін «классикалық және рок музыкасының сюрреалистік, әлемнен тыс бірігуі» деп сипаттап, «бөлімнің тым биікке көтерілгенін» атап өтті, сондықтан жазбадан кейін оның жылдамдығы арттырылған деп жаңылыстырылды. Екі және алты дискілік мерейтойлық басылымдарда Джайлс Мартин дайындаған «Penny Lane» ремиксі де бар, ол клавиатуралық бөліктерді анық естілуге мүмкіндік береді – мысалы, Пенни Лейнге баратын 46-автобус, айналмадағы павильон және ақ атта отырған өрт сөндіруші. Бірақ Beatles-тың көрінісіндегі көше сахналары Лондонның шығысындағы Стратфордтағы Энгел Лейннің ішінде және айналасында түсірілді. Бұл түсірілім 5 ақпанда өтті. Тағы бір көше сахнасында Леннон ғана Кингс-роуд, Челсиде көпшілік арасында, автор Роберт Родригестің айтуынша, «ностальгиялық арманға берілгендей» жүреді. Көбінесе түсірілім Севеноакстағы Ноул Паркте өтті, онда өткен аптада «Strawberry Fields Forever» клипі түсірілген. 7 ақпанда түсірілген бұл кадрда топ мүшелерінің қызыл түстік киіп, атпен жүруі және олар саябақта орнатылған үлкен шамдандығы бар үстелге келгендегі соңғы сахна бар. Атпен жүргенде олар гитаралары мен барабандарымен толы сахнадан өтеді, соңғысында танымал Beatles логотипі бар. Музыканттар үстелге отырады, оларды Ренессанс дәуірінің костюмдері мен перукалары киген екі қызметші (Брамвелл мен Мал Эванс) күтеді және оларға музыкалық аспаптары ұсынылады. Музыкалық сыншы Крис Ингемнің айтуынша, фильм «Strawberry Fields Forever» клипіне қарағанда «қосымша оқу материалы» сияқты көрінеді. Ол сондай-ақ Леннон үстелді аударып, мазмұнын шашыратқанда «басқа бір иконалық әрекетпен» аяқталатынын қосты. Кез келген орындаумен байланысты мазмұннан аулақ болғандықтан, клиптер 1966 жылы Beatles-тың «Paperback Writer» және «Rain» клиптерімен таныстырған жарнамалық ортаны дамытты. Мартин екі әнді алып тастау туралы шешімін өкініп, оны «өміріндегі ең үлкен қателік» деп сипаттады. Beatles-тың тілегіне қарсы «Penny Lane» және «Strawberry Fields Forever» 1967 жылғы қарашада АҚШ-тағы Magical Mystery Tour альбомына енгізілді. 2017 жылы екі ән де екі дискілік және алты дискілік Sgt. Pepper-дің 50 жылдығына арналған басылымдарына енгізілді.

Қабылдау

Британияда көптеген сыншылар бастапқыда синглге таңырды және Битлздің шығармашылық жетістіктері рекордтық сатылымда марапатталмай қалуы мүмкін деп болжады. "Penny Lane" әнінің коммерциялық сапасы оны екі әннің ішінде жақсы қабылдануын қамтамасыз етті. Melody Maker бағаналы аспаптардың "тамаша ұйымдастырылғанын" атап өтті және былай қорытындылады: "Сентиментальділікке толы, номер біртіндеп Ливерпуль көшесінің құштарлықпен, түрлі-түсті және жарқын естелігіне айналады, оны Битлз өте жақсы есте сақтайды". The Times газетінің бас редакциялық мақаласында былай делінгі: "Пенни Лейн" – бұл провинциализмнің қысымға ұшырамайтын нәрсе емес деген күнге қайта оралу. Көшпенділердің қарапайым маңызы психоделикалық қуаныштан гөрі көңілді шабыт көзі болып көрінуі мүмкін, бірақ бұл ән жастардың қарапайымдыққа деген құштарлығын инстинктивті түрде қанағаттандырады". Бұл екі А жақтың жақсы сатылатын жағының сатылымы ғана есепке алынатын кестелік ережеге байланысты болды, нәтижесінде жазбаның жалпы сатылымы екі есеге азайды. Melody Maker құрастырған ұлттық хит-парадта бұл комбинация үш апта бойы 1-орынды иеленді. Record Retailer хит-парадында көшбасшы бола алмауы Ұлыбритания баспасөзінде Битлздің мәртебесінің аяқталуы туралы пікірлерге орын берді, мысалы, "Көпіршік жарылды ма?" деген тақырыптар пайда болды. Топтың мүшелері нәтижеге алаңдамады. Старрдың естеліктерінде бұл "жеңілдік" болды және топтан "құтылды", ал Леннон 1966 жылдың соңындағы сұхбатында: "Біз бір жағынан құлдырауды үміттенеміз. Жағымды құлдырау. Содан кейін біз жай ғана жақсы естелік болар едік" деді. АҚШ-та ән Billboard Hot 100 хит-парадында 1-орынға жеткен топтың 13-ші синглі болды, бір аптадан кейін Turtles тобының "Happy Together" әнімен ығыстырылды. "Penny Lane" әні басымдыққа ие болғандықтан, 1967 жылдың 20 наурызында Американың жазба индустриясы қауымдастығы оған алтын сертификат берді. Мұнда сингл поп музыкасының эстетикасы мен өнері туралы пікірталасқа серпіліс берді, өйткені жазушылар Битлздің жұмысына сүйене отырып, мәдени ландшафтта попты алғаш рет көтеруге тырысты. Осындай мақтаулардың бірі Time журналынан келді, оның авторлары Битлз тобының "рок пен классикалық музыка арасындағы бұрыннан бері өте алмай келген алшақтықты жойып, Бах, Шығыс және электронды музыка элементтерін ескі музыкамен үйлестіріп, поп музыкасында естілген ең әсерлі және бірегей дыбыстарды жасағанын" айтты. Inside Pop: The Rock Revolution телешоуында америкалық композитор және дирижер Леонард Бернштейн "Penny Lane" әніндегі труба солосын жанрдың эклектикалық қасиеттерінің мысалы ретінде атап өтті, бұл қазіргі поп музыканы өнер ретінде тануға лайық етеді. Сингл сондай-ақ Австралияда (бес апта), Батыс Германияда (төрт апта), Нидерланды мен Жаңа Зеландияда (әрқайсысы үш апта), Канада, Дания және Малайзияда 1-орынды иеленді. Францияда ол 4-орынға жетті.

Табысы мен мұрасы

Тарихшы Дэвид Симонеллидің айтуынша, 1966 жылы "Tomorrow Never Knows" әнінен кейін "Strawberry Fields Forever" және "Penny Lane" әндері "Битлз тобын соғыстан кейінгі дәуірдегі ең авангардты [поп] композиторлар ретінде қалыптастырды". Ол сондай-ақ былай дейді: "Битлз" тобы екі жақты сингл арқылы психоделикалық рок ортасына романтизмнің туын орнатып, әсемдік, балалық шақты тазалық, импровизация, жеке тұлға мен қоғамның бірлік ретіндегі қадір-қасиеттерін көрсетті. Келесі үш-бес жыл бойы Атлантиканың екі жағындағы рок музыкасында осы идеалдар басымдық құрды. "Битлз" тобының көзқарасы бүкіл рок музыка әлемін биледі. Иан Макдональд "Пенни Лейн" әнінің Британиядағы өркендеген өнер саласы, Англияның 1966 жылғы әлем чемпионатындағы жеңісі және "Битлз" тобының "жаңа дәуірдің жағымды бағасын беретін" "арбитр" ретіндегі орны туралы пікір білдіреді, онда ескірген әлеуметтік нормалар жас, таптық белгісіз көзқараспен алмастырылатын еді. Ол былай деп жазады: "Көк аспан" және шексіз сеніммен толы күш-жігермен, "Пенни Лейн" алпыстың ортасының рухын басқа ешбір шығармашылық туындыдан гөрі кемелді түрде бейнелейді. Сурет кітабының негізгі түстерінде жазылған, бірақ мектептен үйге оралған балалардың тобының сымбатымен байқалатын "Пенни Лейн" бір уақытта наивтік пен білімділікті білдіреді, бірақ ең бастысы – тірі екеніне қуанышты". Макдональд ән "лақ ететін ағылшын поп-модасының қола оркестрлері мен солтүстік бейнелеріне" себеп болғанын мойындаса да, 1968 жылғы "Сары суасты кемесі" анимациялық фильміндегі оның орны "Страуберри Филдс" сияқты гипнотикалық екенін көрсетті. Музыкалық сыншы Тим Райли музыкалық аранжировканы жоғары бағалап, әнді "поп музыкасының ең жақсы үлгісі" деп атады. Ол сондай-ақ: "Пенни Лейн" классика ретінде сақталады, өйткені оның сыртқы тартымдылығы құрылымдық интеллектін жасырады – әсері жастық шақтың жарқыраған сәулесі сияқты қарапайым және тәтті". Кейбір сарапшылар бұл жұпты поп музыкасының ең жақсы қос A жағы деп сипаттайды. Журналдың 2021 жылғы жаңартылған тізімінде ән 280-ші орында тұр. Mojos журналының 2006 жылы жариялаған "The 101 Greatest Beatles Songs" тізімінде ән 9-орында болды. Жолдауында Нил Иннес Маккартнидің мелодиялық қабілетіне және тональдық өзгерістерге таң қалды, ал әнді "үлгіні бұзушы" деп сипаттап, өлеңдері "фильм сияқты ағып жатты" деді. Әлеуметтанушы Энди Беннетт әннің мәтініндегі кейіпкерлерді "британдық қалалық өмірдің кітаптағы нұсқасы" деп санайды, ол "Брукссайд" және "ИстЭндерс" сияқты теледидарлық операларды күткенін айтады. Беннетт "британдық" ұғымы 1990-шы жылдардағы бритпоп әншілерінің, әсіресе Blur тобының "Parklife" әнінің музыкалық бейнелеріне әсер еткенін, бұл Леннон мен Маккартни әндерінің лирикалық бейнелерін және "Пенни Лейнде" көрінетін "утопиялық естеліктерді" қайта жандандырғанын жазады. "Penny Lane" және "Strawberry Fields Forever" әндерінің промо-клиптері музыкалық бейне өнерінің новаторлық туындылары ретінде танылды. 1985 жылы олар Нью-Йорк заманауи өнер музейінің (MoMA) ең ықпалды музыкалық бейнелер көрмесіне енгізілген ең көне туындылардың бірі болды. Екі фильм MoMA-ның 2003 жылғы "Golden Oldies of Music Video" көрмесінде де ұқсас орын алды, онда оларды авангардтық суретші Лори Андерсон таныстырды. Ливерпуль ақыны Роджер Макго "Пенни Лейн" және "Strawberry Fields Forever" әндерін поп-музыкада британдық көшелер мен орындарды жұртқа таныстырған алғашқы мысалдар деп атады және "Битлз" тобының Ливерпуль үшін "мифология" жасағанын айтты. Әннің танымалдылығы Пенни Лейн көшелерінің белгілерін жиі ұрлауға және аймақты қаланың маңызды туристік орталықтарының біріне айналдырды. 2014 жылға қарай айналма жолда Сержант Пеппер Bistro & Bus Shelter орналасқан, бірақ бизнес көп бұрын тоқтатылған. "Wonderwall" (Харрисон 1968 жылы аспаптық музыкалық сазды орындады) және "Almost Famous" фильмдерінде әннің атымен аталған кейіпкерлер бар. Бұрынғы ересек кино жұлдызы Дженнифер Кетчам өзінің Пени Флейм псевдонимін "Битлз" әні мен марихуанаға деген сүйіспеншілігін көрсету үшін таңдағанын айтты.

Әннің авторлығы, Маккартнидің тікелей орындауы және каверлері

1969 жылы The Beatles тобының баспа компаниясы «Northern Songs» Леу Грейдке тиесілі «ATV» медиа компаниясына сатылды. 1985 жылы «ATV»-ні австралиялық кәсіпкер Роберт Холмс à Корт басқарды және ол каталогты Майкл Джексонға сатуға шешім қабылдады. 2009 жылы Кэтрин Холмс à Корт Мэтер «Penny Lane» әнінің авторлық құқығының иесі болды, бұл Леннон-Маккартни әндерінің арасында «Sony Music Publishing» иелігінде емес, санаулы әндердің бірі. «Penny Lane» бірден заманауи поп-артистер мен эстрадалық әншілердің арасында танымал болды. Автор Алан Клейсонның айтуынша, бұл Маккартнидің бірнеше композицияларының бірі болды, ол «қауіпсіз және қолжетімді жолмен» жүрді және «психоделиямен қатар, эстрадалық әндердің де кестелерде кеңінен орын алған» кезеңде оңай түсіндірілуге мүмкіндік берді. Әнді орындағандардың қатарында «Amen Corner», Джуди Коллинз, Артур Фидлер және «Boston Pops», Энгельберт Хампердинк, Джеймс Ласт, Енох Лайт, Кенни Рэнкин, Джон Валби, Ньютон Уэйланд және Кай Виндинг бар. Маккартни әдетте әнді концерттік бағдарламаларына қосады. Ол оны алғаш рет 1993 жылы «New World Tour» турнесінде орындады. Элвис Костелло 2010 жылдың маусымында президент Барак Обамадан Гершвин сыйлығын алған кезде Ақ үй концертінде «Penny Lane» әнін орындады. Әнге кіріспе жасағанда Костелло анасының «Penny Lane» көшесінен бір шақырымдай жерде өскенін, сондықтан The Beatles тобының әнін есту оның және оның отбасы үшін маңызды сәт болғанын айтты.