Кіріспе

Емшектер түрі
Еуропалық шырша түрі

Жалпы шырша (Sorex araneus), сондай-ақ Еуразиялық шырша деп те аталады, Солтүстік Еуропаның, Ұлыбританияны қоса, бірақ Ирландияны қоспағанда, ең көп таралған шырша және ең көп кездесетін сүтқоректілердің бірі. Оның денесінің ұзындығы және салмағы , ал түсі қара қоңыр, құрсағы ақшыл. Бұл – сирек кездесетін уы бар сүтқоректілердің бірі. Жастардың терісі алғашқы рет түлегенше ақшыл болады. Жалпы шыршаның көздері кішкентай, мұрыны ұзын, жылдам қозғалады және тістерінің ұштары қызыл. Оның өмір сүру ұзақтығы шамамен 14 айды құрайды. Шыршалар күндіз де, түндіз де белсенді болып, салыстырмалы түрде ұзақ белсенділік арасында қысқа үзілістер жасайды.

Аумағы

Жалпы тышқаншалар Ұлыбритания, Скандинавия және Шығыс Еуропаның орманды, далалық және тікбағынды жерлерінде кездеседі. Әрбір тышқанша 370-тен 630 м² (440-тан 750 м²) аумақты мекендейді. Еркектер көбінесе көбейтілу маусымында ұрғашыларды іздеу үшін шекараларын кеңейтеді. Тышқаншалар өте аумақтық және өздерінің мекендерін басқа тышқаншалардан агрессивті түрде қорғайды. Олар ұяларын жер астында немесе тығыз өсімдіктердің арасында салады. Жалпы тышқаншалар қыс айларын өткеруге бейімделген. Олардың бас сүйектері шамамен 20%-ға дейін кішірейеді, ал милары 30%-ға дейін азаяды. Басқа мүшелері де массасын жоғалтады және омыртқалары қысқарады. Нәтижесінде, жалпы дене массасы шамамен 18%-ға төмендейді. Көктем келген кезде олар дерлік бастапқы өлшемдеріне жетеді. Ғалымдардың пікірінше, температураның төмендеуі олардың денелерін сүйектер мен тіндерді ыдыратуға және оларды сіңіруге итермелейді. Көктемнің басталуымен температура көтеріле бастағанда, олардың денелері жоғалған сүйектер мен тіндерді қайта жасай бастайды. Бұл олардың тамаққа деген қажеттілігін айтарлықтай азайтады және қыста аман қалу мүмкіндіктерін арттырады. Сонымен қатар, жалпы тышқаншалар үш ерекше маусымдық фенотиптерді көрсетеді; алайда, бұл фенотиптер температураның өзгеруіне қарамастан, салыстырмалы түрде бірдей оттегі тұтыну деңгейіне ие. Тышқаншалардың көру қабілеті нашар болғандықтан, олар тамақ табу үшін өте жақсы иіс сезу және есту қабілеттерін пайдаланады.

Өсіру

Көкбауырлардың көбею маусымы сәуірден қыркүйекке дейін созалады, бірақ жаз айларында ең жоғары деңгейге жетеді. 24-25 күндік жүктілік мерзімінен кейін аналық 5-7 баладан тұратын туынды туады. Аналық бір жылда 2-4 туынды өршітеді. Жастар 22-25 күн ішінде емізіліп, тәуелсіз болады. Жастар көбінесе анасының артынан тізбектей келеді, әрқайсысы алдындағы бауырының құйрығын аузымен ұстап алып жүреді.

Хромосомалық полиморфизм

Sorex araneus-тың хромосома саны (кариотипі) кең ауқымда өзгереді, түрдің таралған аймағында бірнеше ерекше "хромосомалық тұқымдар" кездеседі. Бұл кариотиптер табиғи түрде араласып, будандасатыны белгілі, мысалы, Печора тұқымы және Солтүстік-Шығыс Ресейдегі Нариан-Мар варианты.

Эхолокация

2019 жылы Нанкин қалалық университетінің зерттеуі Sorex araneus түрi жоғары жиілікті дыбыстау және жақын қашықтықтағы кеңістіктік бағдарлану арқылы эхолокацияға қабілетті екенін көрсетті. Жабырқақтар, бөтелке мүңкілделетін дельфиндер және Sorex araneus түрi арасындағы естуға қатысты гендерді салыстыру, мұның конвергентті эволюцияның нәтижесі екенін ұсынады.

Қорғау және халық

Жалпы, қарақұйрық егеуқұйрық жойылып бара жатқан түр емес, бірақ Ұлыбританияда ол, басқа егеуқұйрықтар сияқты, 1981 жылғы «Жабайы табиғат және ауыл шаруашылығы туралы» заңмен белгілі бір өлтіру әдістерінен қорғалады. Ұлыбританияда орманды жерлерде 200 м² (240 ярд²) жерге бір егеуқұйрықтан кездеседі. Егеуқұйрықтың басты жыртқыштары – сұлулар, мысықтар, күзендер, жыландар, тышқанбас және қызыл түлкілер.