Кіріспе
1264 жылы Ұлы Польша герцогы Болеслав Пейус еврейлерге көптеген заңдық құқықтар берген жарлық шығарды. Еврейлердің құқықтары туралы жалпы жарлық Калиш статуты және Калиш артықшылығы деп белгілі. Бұл құқықтар еврей мәселелерін еврей соттарының қарауына беруді, ал еврейлерге қатысты қылмыстық істерді қарау үшін христиандар мен еврейлерді кемсітуден аулақ болу мақсатында жеке сот құрылуын қамтамасыз етті. Бұл Польшаға Еуропаның түкпір-түкпірінен қуғынға ұшыраған еврей иммигранттарын тартты, олар үшін жеке сот және қауіпсіздік құрылды. Аталған статуттың арқасында елге түрлі қолөнер, сауда және қаржы операциялары саласындағы мамандар келді. Ел үшін қосымша пайда – яһуди дінін ұстану мүмкіндігі үшін жиі алынатын қосымша салық болды. Бұл жарлықты Ұлы Польша герцогы Болеслав Пейус 8 қыркүйекте 1264 жылы Калиш қаласында жариялады. Польша біріккеннен кейін, бұл статутты кейінгі польшалық патшалар да бекітті: Казимир III 1334 жылы, Казимир IV 1453 жылы және Зигмунд I 1539 жылы. Бұл Батыс Еуропа билеушілері еврейлерді эмиграцияға мәжбүрлеген кезде болды (Англия 1290 жылы, Франция 1290 жылы, Испания 1492 жылы). Бұл, әдетте, билеушінің еврей халқының мүлкін тонауы және тоналған халықты елден қууы дегенді білдірді. Басты себеп – діни көзқарастармен ақталынған мүлік тонау еді. Польшадағы еврейлер Польша оларға берген мүмкіндіктерді бағалап, оның дамуына үлкен үлес қосты. Олардың адалдығы билеуші үшін де маңызды болды. Польша-Литва одағы құрылғаннан кейін еврейлер банкирлер мен қарыз берушілер ретінде маңызды рөл атқарды. Әлсіз салық жүйесі мемлекеттің жұмыс істеуі үшін жеткілікті қаражатты қамтамасыз ете алмады (әулет ақсүйектері салық төлемейтін). Польшадағы еврейлерге сауда жасауға рұқсат берілді, олар құл емес, еркін адамдар еді, сондықтан 1573 жылғы Варшава конфедерациясында бекітілген елдің діни төзімділігінен одан әрі пайда көрді. Польша аристократиясы еврейлермен бірегей әлеуметтік келісімшарт жасады, олар арендаторлар ретінде жұмыс істеді, мысалы, диқандықтар мен сыра зауыттары сияқты кәсіпорындарды басқарды, сондай-ақ салық жинау сияқты кейбір бюрократиялық міндеттерді, басқаларға жүктеді. Польша Шығыс православиелік Украинаға кеңейгеннен кейін, бұл жүйенің енгізілуі 1648 жылғы казактардың антисемит және антикатолик Хмельницкий көтерілісінің ішінара себебі болды.
The General Charter of Jewish rights known as the Statute of Kalisz, and the Kalisz Privilege, granted Jews in the Middle Ages special protection against discrimination in Poland when they were being persecuted in Western Europe. These rights included exclusive jurisdiction over Jewish matters to Jewish courts, and established a separate tribunal for other criminal matters involving Christians and Jews designed to avoid Jewish discrimination. It led to the formation of a separate court and safety for persecuted Jews which attracted Jewish immigrants from across Europe to Poland. Thanks to the statute, specialists in various crafts, trade and financial operations arrived in the country. An additional benefit for the country was the frequent practice of an additional tax for the possibility of practicing Judaism. The statute was issued by the Duke of Greater Poland Bolesław the Pious on September 8, 1264 in Kalisz. After the unification of Poland, the statute was then ratified by some subsequent Polish Kings: Casimir III in 1334, Casimir IV in 1453, and Sigismund I in 1539. It was at a time when rulers in Western Europe forced Jews to emigrate (England in 1290, France in 1290, Spain in 1492). Practically, this meant that the ruler robbed the Jewish people property and threw the robbed people outside the country's borders. The main motive was the robbery of property, justified by religious reasons. Polish Jews appreciated the opportunities Poland provided them and significantly contributed to its development. Their loyalty was also important to the ruler. After the establishment of the Polish Lithuanian Commonwealth, the role of Jews as bankers and lenders was important. The weak tax system often could not provide sufficient funds for the functioning of the state (the nobility paid almost no taxes). Jewish subjects in Poland were freemen allowed to trade, rather than serfs, and so further enjoyed the country's religious toleration codified by the Warsaw Confederation of 1573. The Polish aristocracy developed a unique social contract with Jews, who operated as arendators running businesses such as mills and breweries, and certain bureaucratic tasks to the exclusion of non Jews, especially tax collection. After Poland expanded into Eastern Orthodox Ukraine, the introduction of the system was a partial cause of the Cossacks' anti Semitic and anti Catholic Khmelnytsky Uprising of 1648.
.
Жалғандыққа айыптау
Ромуальд Хубе бастапқы құжаттарды талдап, түпнұсқаның және оның куәландырылған көшірмелерінің табылмағанын, ал мәтіннің саяси мақсаттармен 1400 жылдар шамасында жасалған жалған екенін айтты. Бұл пікірді заманағы ғалымдар растамайды.
ХХ ғасыр басылымы
1920 жылдары поляк еврей суретшісі және белсенді Артур Сик (1894–1951) Калиш статутын 45 акварель және гуашь миниатюралық суреттер циклында бейнеледі. Латын тілінен өзге, Сик осы Статуттың мәтінін поляк, иврит, идиш, итальян, неміс, ағылшын және испан тілдеріне аударды. 1929 жылы Сиктің статут миниатюралары Польша бойынша, атап айтқанда Лодзь, Варшава, Краков және Калиш қалаларында көрмеге қойылды. Польша үкіметінің қолдауымен 1931 жылы Женевада, 1932 жылы Польшада 14 қалалық тур аясында, 1933 жылы Лондонда, 1940 жылы Торонтода, 1941 жылы Нью-Йоркте, ал кейін үкіметтік қолдаусыз Нью-Йоркте 1944, 1952 және 1974–1975 жылдары Статут миниатюраларының таңдамалы бөлімдері көрсетілді. 1932 жылы Калиш статуты Париждегі «Рондо стол» баспасында 500 данадан тұратын коллекционерлік сәнді шектеулі басылым ретінде жарық көрді. Сиктің түпнұсқа миниатюралары қазір еврей мұражайында (Нью-Йорк) сақтаулы.