Кіріспе
Ежелгі грек эпосы "Илиуперсис" (грекше: Ἰλίου πέρσις, Iliou persis, "Илиумның тонауы"), сондай-ақ "Трояның тонауы" деп те аталады, ежелгі грек әдебиетінің жоғалған эпосы. Ол Эпикалық циклдың бір бөлігі, яғни Троян циклы, ол Троян соғысының барлық тарихын эпикалық өлеңмен баяндады. "Илиуперсис" оқиғасы хронологиялық тұрғыдан "Кіші Илиададан" кейін келеді, ал одан кейін "Ностой" ("Оралулар") келеді. Ежелгі авторлар "Илиуперсисті" кейде Милеттен шыққан Арктинге (E) (Циклдық ақындарды қараңыз) жатқызған. Бұл поэма дактильдік гексаметрмен жазылған екі кітаптан тұрады.
The Iliupersis (Greek: Ἰλίου πέρσις, Iliou persis, "Sack of Ilium"), also known as The Sack of Troy, is a lost epic of ancient Greek literature. It was one of the Epic Cycle, that is, the Trojan cycle, which told the entire history of the Trojan War in epic verse. The story of the Iliou persis comes chronologically after that of the Little Iliad, and is followed by the Nostoi ("Returns"). The Iliou persis was sometimes attributed by ancient writers to Arctinus of Miletus (E) (see Cyclic Poets). The poem comprised two books of verse in dactylic hexameter.
Күні
Iliou persis ықтимал, б.з.д. жазылған, бірақ бұл туралы көп күмән бар. Ежелгі дереккөздер Арктиннің б.з.д. дәуірінде өмір сүргенін көрсетеді, бірақ оның тағы бір поэмасы – Aethiopis туралы мәліметтер оның одан әлдеқайда кейін өмір сүргенін ұсынады.
Мазмұны
"Илиу персистің" түпнұсқа мәтінінен тек он жол ғана сақталған. Оның сюжеті үшін біз белгісіз Прокл жазған Хрестоматиядағы циклдік эпостардың қысқаша мазмұнына (бәлкім, біздің заманымыздың 2-ші ғасырындағы грамматик Евтихий Проклмен сәйкестендірілуі мүмкін) толығымен тәуелдіміз. Кейбір басқа да жазба орындарында өлеңнің сюжеті туралы мәліметтер бар. Поэманың мазмұны туралы тағы бір түсінік Вергилийдің "Энеидасының" 2-кітабынан (Илиу персистен бірнеше ғасырдан кейін жазылған) алуға болады, онда оқиға троялықтар тұрғысынан баяндалады. Назарда болыңыз, әр түрлі дереккөздер кейбір мәліметтерді әртүрлі түрде келтіреді: мысалы, Энейдің Троядан кету жолы немесе Астианакс өлтірушінің кім екендігі. Бұл жерде айтылған нұсқа басқа көздерден гөрі ерте эпостық өлең туралы белгілі мәліметтерге сәйкес келеді. Поэма гректер қалдырған ағаш атты не істеу керектігін троялықтардың талқылауымен басталады: кейбіреулер оны тастардан лақтырып тастау керек деп ойлады, басқалары өртеп жіберуді ұсынды, ал үшіншілері Афинаға бағыштау керек деді. Үшінші пікір басым болып, троялықтар өздерінің жеңісін тойлайды. Сол кезде Посейдон құдайы екі жыланды жаман белгі ретінде жіберіп, Лаокоон мен оның екі ұлының біреуін өлтіреді. Түн түскенде, Синонның белгісімен, аттың ішіндегі грек жауынгерлері шығып, қала қақпаларын ашып, Тенедостан оралған грек әскерін кіргізеді. Троялықтар қырғынға ұшырап, гректер қаланы өртеп жібереді. Неоптолем патша Приамды өлтіреді, бірақ ол Зевс алтарына сиыныпты; Менелай Деифобты өлтіреді және әйелі Еленді қайтарып алады; Кіші Аяк Кассандраны Афина алтарынан тартып алады, бұл тәңір мүсініне зиян келтіреді. Гректер Аякқа жаза ретінде тас лақтыруды шешеді, бірақ ол да Афина алтарына сиынады. Одиссей Гектордың нәресте ұлы Астианакты өлтіреді, ал Неоптолем Гектордың әйелі Андромаханы тұтқынға алады. Гректер Ахиллдің қабірінде Приамның қызы Поликсенаны құрбандыққа шалады. Афина гректерге кек алу жоспарын құрастырады.