Кіріспе

Теннисте допты соғу тәсілі
Теннисте допты соғудың түрлі тәсілдері бар, оларды әр түрлі жолдармен жіктеуге болады. Сіз ұстаған қармаңыз (grip) түрлі соққыларды жасауға көмектеседі, қармаңыз неғұрлым төмен болса, допты жерге тигізіп соғу ықтималдығы артады. Уильям Т. Тилденнің айтуынша, "Теннис соққыларының бәрі дененің торға тік бұрышпен, ал иықтар доптың қозғалыс бағытымен параллель болуы керек". Сервис – бұл ұпайдың бастапқы соққысы. Жерге тигеннен кейін жасалатын соққылар – groundstroke, олар ракетканың денеге қатысты қозғалыс бағытына байланысты forehand немесе backhand болуы мүмкін. Лоб – бұл қарсыластың тор жанында тұрған басынан жоғары жерге тигізілетін groundstroke. Passing shot – бұл қарсыластың жете алмайтын қашықтыққа, сол немесе оң жағына тигізілетін groundstroke. Cross court shot – бұл бір ойыншының алаңының сол (немесе оң) жағынан екінші ойыншының алаңының сол (немесе оң) жағына соққы, яғни доп алаңның ұзындығы бойынша орта сызығын кесіп өтеді. Down the line shot – бұл алаңның бір жақтан екінші жағына, жақын сызыққа параллель тигізілетін соққы, ол орта сызықты кесіп өтпейді. Доп жерге тимей жасалатын соққылар – volley, ал доп жерге тигеннен кейін бір сәтте жасалатын соққылар – half volley деп аталады. Smash – бұл допты үлкен жылдамдықпен, бастан жоғары соғу. Drop shot – бұл жеңіл соққы, доптың тордан аз ғана биіктікте өтуі үшін жасалады. Slice – бұл артқа айналумен жасалатын groundstroke немесе volley, ал topspin shot – бұл жоғары айналумен жасалатын groundstroke немесе кейде volley. Осылайша, теннис соққыларын олардың қашан жасалғанына (сервис, groundstroke, volley, half volley), қалай жасалғанына (smash, forehand, backhand, flat, side spin, block, slice, topspin shot) немесе қай жерге тигізілгеніне (lob, passing shot, dropshot, cross court shot, down the line shot) қарай жіктеуге болады. Желіден немесе оның үстінен өтіп, алаңның кез келген бөлігіне түскен барлық соққылар (сызықтарды қоса, сервис емес, сервис белгіленген алаңшаға түсуі керек), жақсы деп есептеледі. Желіге тиіп, содан кейін белгіленген аймаққа түскен соққылар да жақсы саналады, сервисті қоспағанда. Сервистің желіге тиіп, сервистік алаңшаға түсуі – service let деп аталады, мұнда сервисиші қайтадан сервисиді, ұпай есебіне әсер етпейді.

Қызмет көрсету

Сервис (немесе, формалды түрде, сервис) - теннисте ұпайды бастау үшін жасалатын соққы. Көбінесе қолданылатын сервис – үстіңгі сервис. Ол сервер басына лақтырылған допты, қол толық созылған кезде (әдетте траекториясының ең жоғарғы нүктесіне жақын) желіге тиместен, диагональды түрде қарсы сервистік алапқа соғу арқылы жасалады. Сервер түрлі сервис түрлерін қолдана алады: жалпақ, жоғары айналмалы, американдық бұрылыс (немесе соққы) немесе кесілген сервис. Күшті кесілген сервис кейде сайдспин деп аталады. Кейбір ойыншылар сервисті тек ұпайды бастау үшін пайдаланады, ал кәсіби ойыншылар көбінесе сервисімен жеңіске жетіп алуға тырысады. Қарсыласының қолына тимеген сервис – эйс деп аталады.

Алдыңғы қол

Форхэнд – бұл дененің басым жағынан ракетканы соққы жасауға қалаған бағытта қозғау арқылы орындалатын соққы. Оған форхэнд деудің себебі, ракетканы қолыңыздың алақанына тиетіндей етіп ұстау керек. Бұл кері соққының (бэкхэнд) қарама-қарсы жағы. Форхэндті орындау оңай деп есептеледі, мүмкін, себебі ол ең табиғи соққы. Бастапқы және тәжірибелі ойыншылардың форхэндтері көбінесе басқа соққылардан жақсы болады және олар оны қару ретінде пайдаланады. Форхэндті орындау үшін әртүрлі тұтқалар бар, олардың танымалдылығы жылдар бойы өзгеріп отырады. Ең маңыздылары – континентальдік, шығыс және батыс тұтқалары. Тұтқалардың басты айырмашылығы – алақан мен ракетка беті арасындағы бұрыштардың өзгешелігі. Сіз алақаныңыздың бағытын сезінуге үйренгенсіз, сондықтан алақан ракетаның бағытын сезіну үшін ең интуитивті негіз болып табылады. Бірнеше жыл бойы 1920-ші жылдардағы кішкентай, сырттай әлсіз көрінетін Билл Джонстон көптегендер тарапынан барлық уақыттағы ең жақсы форхэндке ие деп саналды, ол батыс тұтқасын қолданып, иығы деңгейінде соққы берді. 1920-жылдардан кейін жоғары деңгейдегі ойыншылар батыс тұтқасын көп қолданбады, бірақ 20-ғасырдың соңында, соққы жасау техникасы мен жабдықтар түбегейлі өзгерген кезде, батыс форхенді қайтадан танымал болды және қазір көптеген заманауи ойыншылар қолданады. Қандай тұтқа қолданылса да, көптеген форхэндтер әдетте бір қолмен ракета ұстап орындалады, бірақ екі қолмен форхэнд орындайтын шебер ойыншылар да болды. 1940-50 жылдары эквадорлық-америкалық ойыншы Панчо Сегура екі қолмен форхэндті үлкен және күшті ойыншыларға қарсы тиімді пайдаланды, ал бүгінде көптеген әйелдер мен жас ойыншылар екі қолмен соққы жасайды.

Арқалық

Бекхенд – денеңіздің басым емес жағынан ракетамен соққы беру, ракетаны денеңіздің бойымен өткізу (қарсыласқа қолыңыздың артқы жағын көрсету) және допты қайда жібергіңіз келетініне қарай ракетамен денеңізден сыртқа қарай итеру. Көбінесе, оны меңгеру форхендке қарағанда қиын деп есептеледі. Оны бір немесе екі қолмен орындауға болады. 20 ғасырдың көп бөлігінде ол бір қолмен, шығыс немесе континенттік тұтқаны пайдалана отырып жасалған. Екі қолмен ойнаған алғашқы белгілі ойыншылар – 1930 жылдардағы австралиялық Вивиан Макграт және Джон Бромвич. Екі қолды бекхенд оңай күшке және бақылауға мүмкіндік беретіндіктен жиі қолданылды. Венус Уильямс, Серена Уильямс, Мария Шарапова және Андре Агасси сияқты ойыншылар осы соққыны көптеген «Grand Slam» турнирлерін жеңу үшін толыққанды пайдаланды. Екі қол ойыншыға көбірек күш береді, сондықтан күш-қуатқа бағытталған соққыларда артықшылық тудырады. Бірақ бір қол кесілген соққыны жасауға мүмкіндік береді, допқа кері айналыс беру арқылы төмен траекторияда секіруге әкеледі. Барлық уақыттағы ең жақсы бекхендке ие болған деп есептелетін Дон Бадж 1930 және 40 жылдары өте күшті бір қолды соққыны пайдаланды, ол допқа жоғары айналыс берді. Тағы бір бір қолды бекхенд ойыншысы Кен Розуолл 1950 және 60 жылдары төменгі айналыспен өте дәл кесілген соққыны қолданды. Моника Селес сияқты аздаған ойыншылар бекхенд және форхенд екі жағында да екі қолды пайдаланады.

Волейбол

Доп секіргенге дейін ауада орындалатын соққы – волей, әдетте, тордың жанында немесе сызық сервисінің ішінде жасалады. Волейлер алғы волей мен артқы волейден тұрады және әдетте қарсыластың алаңындағы бос жерге допты соғу үшін білектері қаттырақ "ұру" қозғалысымен орындалады. Жартылай волей – доп секіргеннен кейін бірден, көтеріліп келе жатқанда соғылатын соққы, әдетте, тор маңында жасалады. Базалық сызықта нашар қорғаныс позициясында болғанда, лобб шабуылдық немесе қорғаныс құралы ретінде қолданылуы мүмкін, доп қарсыластың алаңына жоғары және терең соғылады, бұл лобб соққан ойыншыға жақсы қорғаныс позициясына көшуге немесе қарсыластың үстінен соғып, тікелей ұпай ұтуға мүмкіндік береді. Егер лобб қарсыластың алаңына жеткілікті терең соғылмаса, қарсылас ұпайды аяқтау үшін жоғарыдан соққыны (қатты, сервис сияқты соққыны) орындай алады. Соңында, егер қарсылас алаңның терең бөлігінде болса, ойыншы күтпеген жерден қысқа соққыны қолдануы мүмкін, допты желіден асып, жай ғана соғып, қарсыластың оны қайтару үшін жетілуіне кедерілтеді.

Басқа суреттер

"Твинер" – ойыншының допты екі аяғының арасынан соғатын сирек қолданылатын соққы, көбінесе арқасы торға қарап тұрғанда орындалады. Бұл соққы "аяқтар арасынан соққы" немесе Гран Вилли (алғашқы қолданушысы Гиллермо Вилас есімімен) деп те аталады. Әдетте, ойыншы лобты қайтару үшін шапқанда, торға қарап үлгермей, допты қайтаруға тырысқанда осы соққы жасалады. Бұл соққыны 1970 жылдары Гиллермо Вилас және Янник Ноа ең алғаш қолданды, екеуі де оны өзі ойлап тапқанын мәлімдеді. Кейін Илие Настасе, Борис Беккер, Габриела Сабатини (оның нұсқасы "Сабатуни" деп аталды), Андре Агасси, Роджер Федерер, Рафаэль Надаль, Новак Джокович және Николас Киргиос та бұл соққыны пайдаланды, олар оны танымал етуге көмектесті. "Bucharest Backfire" – иық үстінен артқа қарай соққы, көбінесе лобтарды қайтару үшін қолданылады. Теннисшіл жазушы Бад Коллинз оны бұл соққыны танымал еткен румыниялық ойыншы Илие Настасе құрметіне атады.