Кіріспе
Мюррей (Ó Muirí) – екі бөлек этимологиясы бар шотланд және ирланд тегі. Шотланд нұсқасы – Moray сөзінің кең таралған түрі, орта ғасырлық гэль тіліндегі Muireb (немесе Moreb) сөзінің ағылшыншаға аударылуы; мұндағы "b" әрпі "v" ретінде айтылған, сондықтан латыншаға аударғанда Моравия деп жазылған. Бұл атаулар Шотландиядағы Морей-Ферт шығанағының оңтүстік жағалауындағы аймақты көрсетеді. Мюррей – шотландтардың Moray сөзін қалай айтылғанын тура транслитерациялау. Географиялық аймақты белгілеу үшін Мюррей жазуы қолданылмайды, ол – Морей, бірақ бұл тег шотланд эмигранттары арасында, әсіресе, бастапқы Морей тегінен гөрі әлдеқайда көп таралған. Сондай-ақ, Мюррей кланы туралы да қараңыз. Шотландтық тегінен басқа, ирланд нұсқасы Ó Muireadhaigh, Mac Muireadhaigh және Mac Giolla Mhuire-ден туындауы мүмкін.
Тарих
Қазіргі кезде бұл тегі бар адамдардың көп бөлігі шотландтық, әсіресе Ольстерде. Мүмкін этимологиялар: Солтүстік-шығыс Шотландиядағы Морейден, бұл шотландтық гэль тілінен "теңіздік елді мекен" дегенді білдіреді. Сондай-ақ, осы есімнің ирландиялық түбірі – Mac Muireadhaigh немесе Ó Muireadhaigh, яғни "Муйредақтың ұрпағы" немесе Mac Giolla Mhuire, "Мәриямның қызметшісінің ұрпағы". Мюррейлердің ұраны – Imperio. "Мюррейлер" өз тарихын 12 ғасырға дейін жегізеді және олардың тегін Морей провинциясынан алады, ол бір кездегі жергілікті патшалық. Осы кезеңде фламанд ақсүйектері Солтүстік теңізден өтіп, Шотландия жеріне қоныстанды. Олардың арасында Фрескин де болды. Фрескин немесе оның ұлы Уильям ежелгі Морей патшалық үйімен туыс болуы мүмкін. Мюррейлердің ең ірі тармағы Сазерленд тегін қабылдап, 1235 жылы Сазерленд графы атанды. Содан кейін Мюррейлердің басшылары Морейдегі Петти иелері болды, ал 1253 жылға дейін Клайдсдейлдегі Ботуэлл иелері атанды. Осы тармақтың мұрагері, сэр Эндрю Морей, 1297 жылы шотландтарды ағылшын үстемдігіне қарсы алғашқы көтеріліске бастаған талантты генерал болды. Ол Стерлинг көпірі шайқасындағы жарқын жеңісінен кейін қаза тапты. Оның ұлы, сэр Эндрю Мюррей, 4-ші Ботуэлл лорды, Шотландияның үшінші регенті, король Роберт Брюстің қарындасы Кристиан Брюске үйленді. Ол 1333 жылдың басында Роксбургте тұтқындалып, Халидон төбесі шайқасы кезінде Англияда тұтқынға алынды. Ол әйелі Килдрамми қамалын қорғап тұрғанда көмекке жетіп ету үшін уақытында бостандыққа шықты. Сэр Эндрю тәуелсіздік жолындағы күресті қайта жақтап, 1338 жылы қайтыс болды. Ботуэллдің соңғы Мюррей лорды 1360 жылы обадан көз жұмды. 16 ғасырда Стратхарндағы Туллибардин Мюррейлері Мюррейлердің басшылығын өз мойнына алды. Бұл 1586 және 1589 жылдарығы Біріккендер келісімшарттарымен ресми расталды. Сэр Джон 1606 жылы Туллибардиннің 1-ші графы атанды. Осылайша, Туллибардин гегемониясы Мюррейлер арасында берік орнады. Джордж Иэн Мюррей, Атоллдың 10-шы герцогы, сонымен қатар Лион регистрінде Мюррейлердің басшысы ретінде танылған Туллибардин маркизі болды. Туллибардиннің 2-ші графы Уильям Мюррей, шамамен 1574 – 1628 жылдары, 1629 жылы Атолл графтарының мұрагері, 1676 жылдан бастап маркиз Леди Доротея Стюартқа үйленді. Олардың ортағасырлық шағатайбас крестіне (ұраны Praite) Балкиддер иелері ретінде суқұбыршыны (ұраны Tout Pret) қосты. Ал 17 ғасырда олар 1475 жылы Атоллдың 1-ші Стюарт графының аралдардың соңғы билеушісін тұтқындауын еске түсіретін семсер мен кілт ұстаған жабайыны бейнеледі: сондықтан ұраны Furth, Fortune және Fill the Fetters. ("Дұшпандарыңызға қарсы шабуыл жасаңыз, сәттілікке ие болыңыз және тұтқындар мен олжамен оралыңыз"). 1703 жылдан бері Мюррейлердің басшылары Атолл герцогтары болып табылады. 18 ғасырда Мюррей герцогтары бір кезде Мэн аралының тәуелсіз билеушілері болды, олардың өз монеталары мен парламенті, Кілттер үйі болды. 1-ші герцогтың кіші ұлы, Лорд Джордж Мюррей, 1745 жылғы көтерілістің алғашқы кезеңіндегі жоғарғы жерлердің табысына жауапты якобит генералы болды. Мюррейлер туралы жоғарыдағы ақпараттың көп бөлігі Иан Монкрейфтің "The Highland Clans" кітабынан алынған. Лорд Джорджтың ұрпағы Джордж Мюррей, Атоллдың 10-шы герцогы, 1996 жылдың ақпанында қайтыс болды. Жаңа Атолл герцогы – Джон Мюррей, Оңтүстік Африкалық, Атоллдың 11-ші герцогы. Жаңа герцог Мюррейлердің басшылығын қабылдады.
From Moray in northeast Scotland, which came from the Scottish Gaelic for "sea settlement". As a native Irish of this name, from Mac Muireadhaigh or Ó Muireadhaigh "descendant of Muireadhach" or Mac Giolla Mhuire "descendant of the servant of the Virgin Mary". The motto for Murray is Imperio. "Murrays" trace their heritage back to the 12th century and take their name from the province of Moray, once a local kingdom. It was during this time that the Flemish lords crossed the North Sea and established themselves in the Scottish realm. Among them was Freskin. It is possible that either Freskin or his son William intermarried with the ancient royal house of Moray. The senior line of the Murrays took the surname of Sutherland and became Earls of Sutherland by 1235. Thereafter, the chiefs of the Murrays were the Lords of Petty in Moray, who also became Lords of Bothwell in Clydesdale before 1253. An heir of this line, Sir Andrew Moray, was the brilliant young general who led the Scots in 1297 in their first uprising against English rule. He was mortally wounded while winning his famous victory at the Battle of Stirling Bridge. His son, Sir Andrew Murray, 4th Lord of Bothwell, third Regent of Scotland, married Christian Bruce, a sister of King Robert the Bruce. He was captured at Roxburgh early in 1333 and was a prisoner in England at the time of the Battle of Halidon Hill. He obtained his freedom in time to march to the relief of his wife, who was defending Kildrummy Castle. Sir Andrew commenced with unabated spirit to struggle in the cause of independence and died in 1338. The last Murray Lord of Bothwell died in 1360 of the plague. By the 16th century, the Murrays of Tullibardine in Strathearn had assumed the leadership of the Murrays. This was formally confirmed by Bands of Association in 1586 and 1589. Sir John became the 1st Earl of Tullibardine in 1606. Thus, the Tullibardine hegemony was firmly established among the Murrays; and George Iain Murray, 10th Duke of Atholl was also Marquis of Tullibardine as recognized in Lyon Register as Chief of the Murrays. The 2nd Earl of Tullibardine William Murray, 1574 circa – 1628, married Lady Dorothea Stewart, heiress of the Earls of Atholl in 1629 and Marquises from 1676. To their medieval peacock's head crest (motto Praite), they added the mermaid (motto Tout Pret), as Lords of Balquidder; and in the seventeenth century, they took the demi savage holding a sword and a key commemorating the capture of the last Lord of the Isles by the 1st Stewart Earl of Atholl in 1475: hence the motto Furth, Fortune, and Fill the Fetters. (Go forth against your enemies, have good fortune, and return with hostages and booty). Since 1703, the Murray's chiefs have been Dukes of Atholl. For a time in the 18th century, the Murray dukes were also Sovereign Lords of the Isle of Man, with their own coinage and parliament, The House of Keys. The 1st Duke's younger son, Lord George Murray, was the Jacobite general responsible for the highlander's successes through the early part of the 1745 uprising. Much of the above information about the Murrays was taken from the book The Highland Clans, by Iain Moncreiffe of that Ilk. Lord George's descendant George Murray, 10th Duke of Atholl, died in February 1996. The new Duke of Atholl is John Murray, 11th Duke of Atholl, a South African. The new Duke has taken the chiefship of the Murrays.