Кіріспе
Бохол, Филиппин Албуркерке, ресми түрде Албуркерке муниципалитеті (Alburquerque) – Филиппиннің Бохол провинциясындағы 5-ші сыныптағы муниципалитет. 2020 жылғы халық санағы бойынша халқы 11 246 адамды құрады. Қала көбінесе "Албур" деп аталады. Бұрын Албуркеркеде тұтқындағы ең ұзын және салмақты питонның бірі болған, оның ұзындығы 23 фут (7 метр) және қалыңдығы болған. Бұл аналық питон 2013 жылы өлді, бірақ оның денесі әлі де көрмеге қойылған.
Alburquerque, officially the Municipality of Alburquerque ('/æ//l//b//ɜɹ/,/k//ɜɹ//k//i/ ALbur ker ke; ; ), is a 5th class municipality in the province of Bohol, Philippines. It had a population of 11,246 people at the time of the 2020 census. The town is colloquially known as "Albur" for short. Formerly, Alburquerque had one of the longest and heaviest pythons in captivity, with a length of 23 feet (7 m), weighing and with a girth of This female python died in 2013, but the mounted creature is still exhibited.
Этимология
Бұрын қала "Сагунто" деп аталатын, бірақ Бохольдық Джесс Тирольдің зерттеулеріне сәйкес, ол "Сегунто" деп аталған. Жергілікті халық арасындағы әңгімелерге сүйенсек, Альбукерке атауы португал теңізшісі және Малакка, Суматраны жаулап алған Афонсу де Альбукеркеге құрмет көрсету үшін берілген, бірақ испандықтардың басқаруындағы жерге португалша ат қою ақылға сыймас сияқты. Альбуркерке атауы латынша "ақ емен" деген мағына беретін альбус кверкус немесе арабша "тұмсық емендер елі" деген мағына беретін Абу әл Қурк сөздерінен шыққан. Бұл атау Американың және Филиппиннің барлық аймақтарында кең таралған. Содан бері Сегунто Альбуркерке деп өзгертілді және оның тұрғындары Альбуранонс (испан тілінде Альбуркеркенос, ағылшын тілінде Альбуркеркенс) деп аталады.
Тарих
1842 жылы леди Мариона Ирак Лоок жерінде шіркеу, монастырь және мектеп салуды өтінді. Осы құрылыстар Лоок қалашығының Баклайонның азаматтық және діни билігіне бағынышты барио ретінде құрылуына мүмкіндік берді және оған Испанияның Каталониядағы қаланың атымен Сегунто деп ат қойылды. 1868 жылы қала Альбуркерке деп қайта аталды.
География
Албуркерке Бохолдың батыс бөлігінде, Тагбиларан қаласынан орналасқан. Қаланың жалпы жер ауданы – шамамен, көбінесе жұмсақ төбелі және төбелі-жоталы жерлер. Жерлер құрылыс аймақтары, ауыл шаруашылығына, орман шаруашылығына, кен өндіру/карьерлерге, жолдарға және қоқыс полигоны ретінде пайдаланылады.
Физиография
Муниципалитеттің орталық бөлігі, шығыстан солтүстік-батысқа қарай созылып, төмендеп-көтеріңкі және орташа тік жерлермен сипатталады (18-30% еңіс), жердің биіктігі теңіз деңгейінен amsl. Солтүстік-шығыс және оңтүстік-батыс бөліктеріндегі аймақ тік жерлермен (30-50% еңіс) сипатталады, жердің биіктігі м.м. дейін. Оңтүстік-шығыс бөлігіндегі жер бедері толқынды және төмендеп-көтеріңкі (8-18% еңіс), жердің биіктігі а.м.с. дейін. Жағалау бойындағы аймақ тегіс немесе жартылай тегіс жерлермен сипатталады (0-3% еңіс), жердің биіктігі жағалауда нөлден бастап ішкі аймақтарда amsl дейін жетеді. Альбуркерке муниципалитеті гидросольмен және үш түрлі сазбен, атап айтқанда, фараон, болинао және луго сазымен жабылған. Муниципалитеттің солтүстік бөлігі көбінесе луго сазымен, оңтүстік жартысы негізінен фараон және болинао сазымен жабылған, ал гидросоль жағалау бойында өте шектеулі тараған. Муниципалдық аумақ шөптесін, кокос пальмасы, бұталар және құрылыс аймақтарымен жабылған. Солтүстік бөлігі көбінесе шөппен жабылған, тек солтүстік-шығыстағы шағын аумақ бұталармен жабылған. Оңтүстік бөлігі, жағалау бойында кокос пальмасымен жабылған, батысында шағын құрылыс аймағы бар. Бохолдың барлық аймағы IV типті Коронас климатында орналасқан, бұл климат жыл бойы тең бөлінген жауын-шашынмен сипатталады. Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері жылына шамамен миллиметрді құрайды. Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері – тиісті өзен алабындағы орташа жылдық жауын-шашынның қосындысы, тиісті өзен алабындағы тиісті муниципалдық аумақтың проценттік үлесімен көбейтілген.
Өзендер мен өзен алабы
Бірнеше шағын өзендер мен арналар, бастаулары солтүстік бөлігіндегі жоталы жерлерде орналасқан, Альбуркерке муниципалитеті арқылы өтеді. Бұл өзендер мен арналар көбінесе солтүстіктен оңтүстікке қарай ағып, муниципалитеттің көп бөлігін Бохол теңізіне құяды. Альбуркеркедегі жалғыз ірі өзен алабы – Тагбуан өзенінің алабы, ол муниципалитеттің шығыс бөлігінде орналасқан (немесе муниципалдық аумақтың 94,64%). Альбуркерке муниципалитетінің дренаж жүйесі нашар дамыған, себебі муниципалитеттің көп бөлігін жабатын және жауын-шашынның көп бөлігінің жер астына сіңуіне мүмкіндік беретін өткізгіш әктас тас кең таралған. Бұл карстты әктас жер бедеріне тән ерекшелік. Жер бетінен су ағыны (шамамен), суландыру мақсатындағы су талабын қанағаттандыру үшін жеткілікті деп есептеледі. 1998 жылы ауыз суға деген талап, соның ішінде қалалық және ауылдық халықтың тұрмыстық, өнеркәсіптік, мемлекеттік және коммерциялық су талаптары, шамамен бағаланған, ал 2030 жылға қарай шамамен дейін артуы күтілуде. 2030 жылғы су талабының көп бөлігі (67,4%) қалалық халыққа арналған. Пононг ауылындағы жерді суару үшін шамамен 400 мың тонна су қажет.
Барангай
Альбуркерке саяси тұрғыдан 11 барангайға бөлінеді. Әр барангай пуроктардан құралады, ал кейбіреулерінде сайтолар да бар. 6 барангай жағалау бойында орналасқан (Бахи, Сан-Агустин, Батыс Побласион, Шығыс Побласион, Ста Феломина және Тагбуан) деп сипатталса, 5-еуі таулы аймақтарға (Пононг, Торил, Басакдаку, Кантигиб және Дангай) жатады. Бұдан әрі, қалалық халық үш барангайдың ішінде шоғырланған, атап айтқанда – Шығыс және Батыс Побласион, сондай-ақ Пононг.
Демография
2000 жылғы санақ бойынша Альбуркеркиде барлығы 8,715 тұрғын, жер көлеміне шаққанда халық тығыздығы және орташа халық санының жылдық өсу қарқыны 2,66% болды. 2020 жылғы санақта халық саны 11,246-ға дейін өсті, халық тығыздығы құрады. Альбурандықтар Себуано/Висая диалектісінде сөйлейді.
Alburanons speak in Cebuano/Visayas dialect.
Экономика
Албуркеркінің орташа жылдық табысы 27 431 496 песо. Қаланың еңбекке қабілетті халқы 37% құрайды, ал жұмыспен қамту деңгейі 90% жетеді. Орташа отбасылық табыс айына 4500 песо, ал орташа отбасылық шығындар айына 4000 песо. Қаланың негізгі ауыл шаруашылығы жобасы – барлық барангайлардағы "Гинтонг Ани" жобасы. Бір кәсіпорын Шығыс Побласионда орналасқан – Сантисима Тринидад мұз зауыты. 66 микро және 2 шағын бизнес мекемесі тіркелген, олардың жалпы инвестициясы 1,5 миллион песоны құрайды. Қазіргі туристік орындар – Ста Моника тас шіркеуі мен монастыры, Ста Фе жағажай курорты, каламая жасау, керамика жасау, тұз өндіру, тоқыма тоқу, себет және шүбір жасау. Болашақта тарту еткізілуге тиіс орындар: Тарсиерлер паркі, Лурдес бұлағы, аквариум балықтары, көбелектер бағы.
Үй шаруашылығы
Басакдаку барангайында үй шаруашылығы тоқу жұмыстары жүргізіледі. Бури матасы Себуға экспорттау үшін жергілікті жас бури жапырақтарынан жасалады. Бүрі пальмасы жапырағының ортаңғы қабырғалары себет жасауға сатылады, ал буре сабақтарының (пава) шоғырлары Тагбуан барангайына сыпырғыш жасау үшін жіберіледі. Бірнеше үй шаруашылықтары ескі бури жапырақтарынан найза тәрізді желдеткіштер және Себуде сатылатын кішкентай желдеткіштер жасайды. Аймақта 50 отбасы бури сабақтары мен бамбук таяқшалардан сыпырғыштар жасап отыр. Албурандықтардың тағы бір табыс көзі – тұз өндіру. Өндіріс биік жердегі шаруалар күріш өсіру үшін егістіктерін жырған кезде басталады. Себебі, "асиндерос" тұз өндірушілер тұздарын күрішпен айырбастайды, ал тұз өндіру күріш өсіп жетілуге кеткен уақытқа шамалас. Қыш жасау кәсіпорны Шығыс Побласиондағы басты жолдың бойында орналасқан. Қыш теңізге жақын шұңқырдан қазылып алынып, силикат топырағымен араластырылады, содан кейін электр диірменінің ірі роликтерінде ұнтақталады – бұл қыш құмыра шеберханасының жанындағы шұңқырда жасалады. Содан кейін су қосылып, әртүрлі пішіндегі және өлшемдегі құмыралар гончарлық шеңберде жасалады.
Туризм
Альбуркерке муниципалитеті табиғи кереметтерімен және каламая жасау, дәстүрлі тәсілмен қыш ыдыс жасау, сондай-ақ жергілікті дайындалған тоқыма станоктарында рафия тоқу сияқты шағын жергілікті өнеркәсіптерімен мақтанады.
Қалалық теңіз қорығы
2000 жылы жағажай мен мангроу қорғалатын аймағы орналасқан Ста Феломина ауылында құрылған муниципалды теңіз қасиетті орны, мақсатына сай келетін деп таңдалған аймақта орналасқан, өйткені ондағы коралл жабындары көп. Бұл қасиетті орны заңсыз балық аулаушылардың жойған балық қорын және кораллдарды қалпына келтіруге көмектесті. Теңіз экологиясын бақылау үшін бамбуктан жасалған платформалар орнатылды. Ол жергілікті және шетелдік туристерге арналған суға түсу орны ретінде қарастырылады. Басқа іс-шаралардың ішінде орман қоры аймағынан өтетін Тагбуан өзеніне дейінгі жаяу саяхат бар.
Қауымды құру
Кейбір дереккөздерде 1842 жылы Баклайон приход пасторының басшылығымен шағын ғибадатхана салынғанда, осы приходтың бастауы болған деп айтылады. Санта-Моникаға арналған приход 1868 жылдың қараша айында берілген патшалық келісімнен кейін, 1869 жылдың 18 маусымында канондық түрде құрылды. Испания отарлық кезеңінде августин реколект монахтары осы приходты басқарды.
Шіркеудің құрылуы
1880 жылдарға дейін шіркеу үлкен сарай сияқты болған. Онда үш қанат болғанымен, қабырғалары тек табиктан тұрғызылған. Аталған шіркеудің қазіргі тас құрылысы одан кейін көп ұзамай, дәл сол үш қанатты жоспар бойынша салынды. Дегенмен, жоғарғы бөліктері, әсіресе қасбеттегі мұнарасы осы ғасырдың бірінші жартысында аяқталды. Зерттеулер көрсеткендей, шіркеу мен casa parroquial арасындағы байланыс кең ауқымды жоспарланған, бірақ толыққан толық аяқталмаған. Екі құрылыстың арасындағы ауланың арт жағындағы үңгірде тағы бір аяқталмаған арканың қиратылуы жатыр. Рей Франсиа хордың бір жағындағы шіркеудің ішкі төбесіне сурет салды. Ал, қазір жоғалып кеткен бөлігі, сурет 1932 жылдың 12 сәуірінен 3 тамызы аралығында салынғанын көрсеткен. Шіркеу қоңырауларына келетін болсақ, төртбұрышты мұнарада шіркеудің қасиетті қамқорларының (Санта-Моника, Сан-Агустин және "Калипай" немесе қуаныш) есімдері жазылған үш қоңырау бар. 1866 жылы, шіркеудің діни мойындалуынан екі жыл бұрын құйылған бұл қоңыраулар, қауымның тәуелсіз шіркеу болуға деген ұмтылысын көрсетеді. Casa parroquial-дың басты есігіне 1876 жыл жазылған. Алайда, баспалдақтардың кіреберіс доғаларының ортасында бұрын 1884 жыл деп оқылған. Шіркеу 2013 жылғы жер сілкінісінен қатты зардап шекті.
Су құбыры
Қазіргі әкімшіліктің ең маңызды жобаларының бірі – азаматтарды қажетті мөлшерде ішуге жарамды сумен қамтамасыз ету. Қазіргі таңда муниципалитеттегі барангалардың шамамен 80 пайызында су құбырлары бар.
Білім
Халыққа сапалы білім беруді қамтамасыз ету жергілікті билік өкілдерінің басты назардағы мәселелерінің бірі болып табылады. Жергілікті өзін-өзі басқару органы Албуран халқының білім беру қажеттіліктерін бюджеттік қаражат бөлу, мекемелерді күтіп ұстау және білім беру саласындағы саясат арқылы шешуге бағытталған тиісті шараларды анықтауға және әзірлеуге көмектесті. Альбуркеркеде бір мемлекеттік орта мектеп – Сан-Роке орта мектебі бар. Онда орта буынға арналған төрт мектеп және бастауыш сыныптарға арналған үш мектеп бар. Сонымен қатар, әр ауылда бірден, жалпы 11 күндізгі балабақша және бір жекеменшік мектепке дейінгі білім беру орталығы бар. Муниципалитеттегі мұғалімдердің саны 63-ке ғана жетеді, ал бастауыш мектептерде мұғалімдер мен оқушылар арақатынасы 1:24, орта мектептерде 1:43 құрайды.