Кіріспе
Еуропалық Одақта білім беру оның мүше мемлекеттерінің және олардың білім беру министрліктерінің жауапкершілігінде болады; осыған байланысты, Еуропалық Одақ институттары тек қолдау және бақылау рөлін атқарады. Еуропалық Одақтың жұмыс істеу шартының 165-бабына сәйкес, қоғамдастық…
ЕО сонымен қатар білім беру, кәсіптік және азаматтық құру бағдарламаларын қаржыландырады, бұл бағдарламалар ЕО азаматтарын Еуропалық Одақтың ұсынатын мүмкіндіктерінен – басқа елдерде тұруға, оқуға және жұмыс істеуге пайдалануға ынталандырады. Олардың ең танымалсы – Эразмус бағдарламасы, соңғы 20 жылда 3 миллионнан астам студент университеттер аралық алмасу және мобильділікке қатысқан. 2000 жылдан бері, білім беру мен оқытудың экономикалық және әлеуметтік мақсаттары үшін маңыздылығын түсінген Еуропалық Одақ мүше мемлекеттері білім беру саласындағы нақты мақсаттарға жету үшін бірлесіп жұмыс істей бастады. Жақсы саясатты жүзеге асыру мысалдарын бөлісу арқылы, өзара оқыту шараларына қатысу арқылы, өлшемдер белгілеу арқылы және негізгі көрсеткіштер бойынша үлгерімді бақылау арқылы 27 мүше мемлекет білім беру саясаты саласындағы жеке егемендіктерін сақтай отырып, ортақ қиындықтарға үйлесімді жауап беруді мақсат етеді. Бұл стратегия «Білім беру және оқыту 2020» бағдарламасы (ET2020) деп аталады, ол «Білім беру және оқыту 2010» бағдарламасының жаңартылған нұсқасы болып табылады. Еуропалық Одақ сонымен қатар түрлі үкіметаралық жобалардың серіктесі болып табылады, оның ішінде Болонья процесі бар, оның мақсаты академиялық дәрежелер мен стандарттарды, сондай-ақ академиялық сапаны қамтамасыз ету стандарттарын Еуропалық Одақ мүше мемлекеттерінде және басқа да еуропалық елдерде үйлестіру арқылы Еуропалық жоғары білім беру кеңістігін құру.
In the European Union education is at the responsibility of its Member States and their Ministries of education that they have; in such, the European Union institutions play only a supporting and overseeing role. According to Art. 165 of the Treaty on the Functioning of the European Union, the Community
The EU also funds educational, vocational and citizenship building programmes which encourage EU citizens to take advantage of opportunities which the EU offers its citizens to live, study and work in other countries. The best known of these is the Erasmus programme, under which more than 3,000,000 students have taken part in inter university exchange and mobility over the last 20 years. Since 2000, conscious of the importance of Education and Training for their economic and social objectives, EU Member States have begun working together to achieve specific goals in the field of Education. By sharing examples of good policy practice, by taking part in Peer Learning activities, by setting benchmarks and by tracking progress against key indicators, the 27 Member States aim to respond coherently to common challenges, whilst retaining their individual sovereignty in the field of Education policy. This strategy is referred to as the Education and Training 2020 programme (ET2020), which is an update of the Education and Training 2010 programme. The European Union is also a partner in various inter governmental projects, including the Bologna Process whose purpose is to create a European higher education area by harmonising academic degree structures and standards as well as academic quality assurance standards throughout EU Member States and in other European countries.
Білімді Еуропаны құру
Еуропалық Одақ өзінің алғашқы білім беру бағдарламасын (университеттер мен өнеркәсіп арасындағы байланыстар мен алмасуды ынталандыруға бағытталған COMETT бағдарламасы) 1987 жылдың шілдесінде қабылдады. Осы бағдарламаға ERASMUS бағдарламасы ілесіп келді, ол университеттер арасындағы байланыс пен ынтымақтастықты, сондай-ақ студенттердің кең ауқымды қозғалысын (1989 жылы "Еуропа үшін жастар" бағдарламасы да осылай болды, бұл Еуропалық Одақтың жастар алмасуын қолдау бойынша алғашқы схемасы) дамытты. Бұл бағдарламалар Еуропалық Одақ елдері тарапынан қабылданды, бірақ Еуропалық Парламент тарапынан да қолдауға ие болды, ол заңдық құралдар қабылданбас бұрын-ақ бюджеттік қаражатты бөлді. Еуропалық Одақ мүше мемлекеттердің білім беру және оқыту жүйелерінің сапасы мен ашықтығын арттыру үшін екі түрлі құралға ие: біріншіден, Еуропалық Одақ елдерін өз білім беру жүйелерін дамытуға және бір-бірінің жетістіктерінен үйренуге ынталандыратын саяси құралдар жиынтығы; екіншісі, мектептер, университеттер немесе оқу орталықтары арасындағы, сондай-ақ осы салаларға жауапты түрлі мүше мемлекеттердің саяси органдары арасындағы алмасуларды, желілерді және өзара оқынуды қолдауға бағытталған маңызды бағдарлама.
Желі құру
Ақырында, комиссия Еуропалық Одақтың мүше мемлекеттеріндегі министрлердің (және министрліктердің) арасындағы түрлі байланыс жүйелерін қолдады, оған қоса, Еуропалық Одақтың өзінің институционалдық жүйесінде "Білім беру кеңесінің" жылына үш рет өтетін кездесулерін де ұйымдастырды. Бұл, кәсіптік білім беру және оқыту саласындағы министрлердің ("Копенгаген процесі") екі жылда бір рет өтетін кездесулерінен бастап, жоғары білім беру немесе кәсіптік білім беру және оқыту салаларындағы Бас директорлардың тұрақты кездесулеріне, сондай-ақ "Білім беру және оқыту 2010" бағдарламасы шеңберіндегі кілттік құзыреттер, шет тілдерін үйрену немесе бейресми және формалды емес біліктіліктерді мойындау сияқты салалардағы мамандандырылған желілерге немесе "кластерлерге" дейін жетеді.
ЕО ішінде
Еуропалық Одақтың алғашқы алмасу бағдарламалары 1987 жылы іске қосылған және 1995 жылы тоқтатылған COMETT бағдарламасы – өнеркәсіп пен университеттер арасындағы байланыс және алмасу жөніндегі бағдарлама болды; ал Erasmus университеттер арасындағы алмасу бағдарламасы да сол жылы басталды. Осы сияқты бағдарламалар содан бері үздіксіз жүріп келеді, және 2007 жылдан бастап барлық білім беру және оқыту бағдарламалары бірыңғай бағдарламаға біріктірілді: 2007-2013 жылдарға арналған «Өмір бойы білім беру» бағдарламасы. «Өмір бойы білім беру» бағдарламасы мектептер, университеттер және жоғары білім, кәсіптік білім беру және оқыту, ересектер білім беру, университеттерде Еуропалық Одақ туралы оқыту және саясатты дамытуға бағытталған «көлденең» бағдарламаны қамтиды. 15 ғасырдағы чех мұғалімі, ғалымы және педагогы Ян Амос Коменидің есімімен аталатын мектептер арасындағы алмасу бағдарламасы 2,5 миллионнан астам оқушының шекарадан тыс бірлескен жобаларға қатысуына көмектесті. Эразмус бағдарламасы (16 ғасыр голланд гуманисі және теологы Дезидерий Эразмның есімімен аталған) 1987 жылы іске қосылғаннан бері университеттер арасындағы алмасу бағдарламаларының символы болып табылады. Бағдарлама аясында шамамен екі миллион студент 3 айдан бір академиялық жылға дейінгі толық аккредиттелген кезеңді басқа да ЕО университеттерінде өткізді, бұл бағдарлама университеттердегі Еуропаның символына айналды. Кәсіптік білім беру және оқыту бағдарламасы Ренессанс кезеңінің өнертапқышы және жан-жақты дамыған ғалымы Леонардо да Винчидің есімімен аталған. Қазіргі уақытта ол жыл сайын шамамен 75 мың жасқа басқа ЕО елінде тәжірибе жинауға немесе оқуға көмектеседі. 19 ғасырлық даниялық теолог, ақын, философ және ойшыл пастор Н.Ф.С. Грунтвигтің есімімен аталған ересектер білімі бағдарламасы ересектерді оқытумен айналысатын мамандарға халықаралық тәжірибе алуға мүмкіндік береді. Жоғары білім беруде Еуропа туралы оқытуды қолдайтын бағдарламаның бөлігі француз саясаткері және Еуропалық біртүтастықтың архитекторларының бірі Жан Монне есімімен аталған. Бағдарлама 2007 жылдың 1 қаңтарында күшіне енді және 2013 жылы басталган жобалар аяқталғанға дейін, шамамен 2016 жылға дейін жалғасады.
ЕО-дан тыс жерлерде
Еуропалық Одақтың ішкі және сыртқы білім беру мекемелері арасындағы білім беру алмасуын және ынтымақтастығын дамытуға бағытталған алғашқы бағдарламасы – 1990 жылдың 7 мамырында Кеңес қабылдаған TEMPUS бағдарламасы. Бұл бағдарлама, сол кездегі Еуропалық қауымдастығының кеңестік үкіметтен азат болған елдерге көрсеткен көмегінің бір бөлігі болды. TEMPUS бағдарламасының мақсаты – Еуропалық қауымдастықтың жеке университеттері серіктес елдердегі еркін және тиімді университеттер жүйесін қайта құру процесіне үлес қоса алуы еді. Бағдарлама бірден табысқа ие болды және 1993 жылға қарай қатысушы елдердің саны бастапқыдағы бесеуден он бірге дейін өсті. Кейіннен бағдарлама бұрынғы Кеңес Одағының жаңа тәуелсіз мемлекеттерін, Батыс Балқан елдерін және, соңында, Жерорта теңізі елдерін де қамтуға ұзартылды. Қазіргі уақытта TEMPUS бағдарламасы Еуропалық Одақ және серіктес елдердің университеттерінен құралған консорциумдар жүзеге асыратын жобаларды қолдайды. Олардың мақсаты – оқу бағдарламалары мен оқыту әдістерін жаңарту, академиялық басқаруды жақсарту (мысалы, стратегиялық даму жоспарлары, сапаны бағалау және қамтамасыз ету жүйелері) және серіктес елдердің жоғары білім беру саласындағы басымдықтарын ілгерілету. Бұған қоса, бағдарлама осы тақырыптармен байланысты жеке тұлғалардың Еуропаға немесе одан саяхаттауына мүмкіндік беру үшін жеке мобильдік гранттар ұсынады. TEMPUS бағдарламасы әлі де жалғасуда, бірақ 2007 жылдан бастап жаңартылып, қайта қаралады. TEMPUS бағдарламасын академиялық қызметкерлердің Еуропаға қозғалуына бағытталған бірқатар кішігірім бағдарламалар толықтырды. Олардың ішінде Латын Америкасы университеттерімен ALFA/ALBAN бағдарламалары, Азия байланысы бағдарламасы және басқалары бар, кейде олардың мерзімі шектеулі болды. Олардың кейбіреулері университеттерді дамыту емес, дамуға көмек ретінде құрылған сияқты көрінеді, бұл әсері Еуропалық Комиссияның дамуға көмек көрсету қызметі EuropeAid басқаруымен күшейді (TEMPUS немесе Erasmus Mundus бағдарламасы сияқты Білім және мәдениет департаменті емес). 2003 жылы Еуропалық Одақ Erasmus Mundus бағдарламасын іске қосты, мақсаты – Еуропалық университеттердің әлемдегі оқу орталықтары ретіндегі орнын нығайту, әлемнің ең жақсы студенттерін Еуропаға тарту және еуропалық университеттер мен басқа елдердің университеттері арасындағы серіктестікті дамыту. Бағдарлама Министрлер Кеңесі мен Еуропалық Парламент тарапынан күшті қолдауға ие болды. Erasmus Mundus бағдарламасының бірінші кезеңі 2008 жылы аяқталады. Комиссия одан әрі мерзімді ұсыну ниетін жариялады. Еуропалық зерттеу орталығы (ЕЗО) соңғы кезде Үндістанда беделді және сенімді компания ретінде танылды, ол Еуропаға шетелде білім алу саласындағы толық қызметтерді ұсынады және үнді студенттеріне Erasmus Mundus бағдарламасының мүмкіндіктерін пайдалануға көмектеседі.