Ұлттық қауіпсіздік үшін маңызды инфрақұрылымдар

Кіріспе

Ұлттық қауіпсіздік үшін маңызды инфрақұрылым

Критиктік инфрақұрылым, немесе Ұлыбританиядағы маңызды ұлттық инфрақұрылым (CNI) – қоғам мен экономиканың жұмыс істеуі үшін үкіметтер маңызды деп санайтын және ұлттық қауіпсіздік тұрғысынан ерекше қорғауға лайық деп есептейтін инфрақұрылымды білдіреді. Критиктік инфрақұрылымның стратегиялық маңызын ескере отырып, бұрынғыда оны үкіметтік бақылауда деп саналған, бірақ қазір жекешелендіруге қарай үрдіс байқалып, жеке сектордың осы маңызды қызметтерге қалай үлес қоса алатыны туралы талқылаулар өрбуде.

Еуропалық Одақ

Еуропалық маңызды инфрақұрылымды қорғау бағдарламасы (EPCIP) – Еуропалық комиссияның EU COM (2006) 786 директивасының нәтижесінде жасалған доктрина немесе арнайы бағдарламалар. Бұл директива ақау, оқиға немесе шабуыл жағдайында орналасқан елге және кем дегенде бір Еуропалық мүше мемлекетке әсер ете алатын Еуропалық маңызды инфрақұрылымдарды анықтайды. Мүше мемлекеттер 2006 жылғы директиваны ұлттық заңдарына енгізуге міндетті. Ол мүше мемлекеттер ұсынған деректер негізінде Еуропалық маңызды инфрақұрылымдар тізімін жасады. Әрбір тағайындалған Еуропалық маңызды инфрақұрылымның (ЕМИ) оператордың қауіпсіздік жоспары (ОҚЖ) болуы керек, ол маңызды активтерді анықтауды, негізгі қауіп сценарийлері мен әрбір активтің осалдығына негізделген тәуекелдерді талдауды, сондай-ақ қарсы шаралар мен процедураларды анықтауды, іріктеуді және басымдыққа бөлуді қамтиды.

Германия

Германияның маңызды инфрақұрылымдарды қорғау бағдарламасы KRITIS Федералдық Ішкі істер министрлігімен үйлестіріледі. Германияның Ақпараттық қауіпсіздік жөніндегі Федералдық кеңсесі немесе Азаматтық қорғау және Апаттарды жою жөніндегі Федералдық кеңсесі (BBK) сияқты оның арнайы агенттіктері, мысалы, IT жүйелері туралы тиісті мазмұнды ұсынады.

Сингапур

Сингапурда маңызды инфрақұрылымдар «Қорғалатын аумақтар мен қорғалатын орындар туралы» заңмен міндетті түрде қорғалады. 2017 жылы Парламентте «Инфрақұрылымды қорғау туралы» заң қабылданды, ол Сингапурдағы белгілі бір аймақтарды, орындарды және басқа да объектілерді қауіпсіздік тәуекелдерінен қорғауды қамтамасыз етеді. Ол 2018 жылы күшіне енді.

Ұлыбритания

Ұлыбританияда Ұлттық қорғау қауіпсіздігі органы (NPSA) елдің ұлттық инфрақұрылымын құрайтын кәсіпорындар мен ұйымдарға ақпарат, персонал және физикалық қауіпсіздік туралы кеңес береді, осы арқылы терроризм мен басқа да қауіптерге қарсайылылығын арттыруға көмектеседі. Ол MI5, Ұлттық киберқауіпсіздік орталығы (NCSC) және ұлттық инфрақұрылым секторларына жауапты басқа да мемлекеттік органдар сияқты, басқа мемлекеттік ведомстволар мен агенттіктердің ресурстарын пайдалана алады.

Мемлекеттік деңгейдегі заңнама

АҚШ-тың бірнеше штаты Америка заң шығарушылар алмасу кеңесі (АЛЕК) тарапынан ұсынылған "маңызды инфрақұрылым" заңдарын қабылдады, бұл заңдар мұнай және газ өнеркәсібіне қарсы наразылықтарды қылмыстық қылмыс деп қарастырады. 2017 жылдың мамыр айында Оклахома штаты мұнай және газ құбырлары сияқты маңызды инфрақұрылым деп есептелетін жерге заңсыз кіруге немесе оған тырысуға қатысқандарға қатысты қылмыстық жазаларды көздейтін заң қабылдады; ALEC бұл заң жобасының нұсқасын үлгілік акт ретінде ұсынды және басқа штаттарды оны қабылдауға шақырды. 2020 жылдың маусым айында Батыс Вирджиния штаты мұнай және газ объектілеріне қарсы наразылықтарға қатысқандарға қылмыстық жазалар тағайындайтын Маңызды инфрақұрылымды қорғау туралы заңды қабылдады.

Стресс-тестілеу

Автомобиль жолдары, теміржолдар, электр энергиясы желілері, су сақтандырғыштар, порттық кешендер, ірі газ құбырлары немесе мұнай өңдеу зауыттары сияқты маңызды инфрақұрылымдар көптеген табиғи және адам қызметінен туындаған қауіптер мен күштерге, соның ішінде жер сілкінісі, көшкін, су тасқыны, цунами, орман өрттері, климаттың өзгеруінің салдары немесе жарылыстарға ұшырайды. Бұл күштер мен кенеттен болатын оқиғалар бұзулар мен залалға әкелуі мүмкін, демек, қоғам мен экономика үшін маңызды қызметтерді тоқтатуы мүмкін. Сондықтан маңызды инфрақұрылымның иелері мен операторлары әртүрлі күштерден туындаған тәуекелдерді анықтап, сандық түрде бағалауы керек, осылайша тәуекелді азайту стратегияларын анықтап, олардың беріктігін арттыруы керек. Стресс-тесттер – маңызды инфрақұрылымның қауіптілігі мен тәуекелін бағалаудың жетілдірілген және стандартталған құралдары, олар жоғары салдарлы төмен ықтималды (ЖСТЫ) оқиғаларды және экстремалды немесе сирек оқиғаларды қамтиды, сондай-ақ маңызды инфрақұрылым кластарына осы жаңа құралдарды жүйелі түрде қолдануды қамтиды. Стресс-тестілеу – бұл маңызды инфрақұрылымның қолайсыз жағдайларда белгілі бір деңгейде функционалдықты сақтау қабілетін бағалау процесі, ал стресс-тесттер ЖСТЫ оқиғаларды қарастырады, олар көбінесе мемлекеттік органдар немесе салалық мүдделі тараптар қабылдайтын жобалау және тәуекелті бағалау процедураларында ескерілмейді. Еуропалық STREST зерттеу жобасы аясында маңызды инфрақұрылымға арналған көп деңгейлі стресс-тест әдістемесі әзірленді, ол төрт кезеңнен тұрады: 1-кезең: Алдын ала бағалау, оның барысында маңызды инфрақұрылымға (тәуекел контексі) және қызығушылық тудыратын құбылыстарға (қауіп контексі) қатысты қолда бар деректер жиналады. Мақсаттар мен міндеттер, уақыт шегі, стресс-тест деңгейі және стресс-тестің жалпы құны анықталады. 2-кезең: Бағалау, оның барысында 1-кезеңде анықталған күштер үшін маңызды инфрақұрылымның осалдығы мен тәуекелдік талдауы, соның ішінде компоненттік және жүйелік деңгейде стресс-тест жүргізіледі. Стресс-тест үш нәтижеге әкелуі мүмкін: өту, жартылай өту және сәтсіздік, сандық тәуекелдерді қабылданатын тәуекел деңгейімен және санкциялық жүйемен салыстыру негізінде. 3-кезең: Шешім қабылдау, оның барысында стресс-тест нәтижелері 1-кезеңде анықталған мақсаттар мен міндеттерге сәйкес талданады. Критикалық оқиғалар (белгілі бір залал деңгейін асып кетуі мүмкін оқиғалар) және тәуекелді азайту стратегиялары анықталады. 4-кезең: Есеп беру, оның барысында 3-кезеңдегі қорытындыларға негізделген стресс-тест нәтижелері мен тәуекелді азайту бойынша ұсынымдар әзірленеді және мүдделі тараптарға ұсынылады. Бұл стресс-тестілеу әдістемесі Еуропадағы алты маңызды инфрақұрылым нысанында компоненттік және жүйелік деңгейде сынақтан өтті: Италияның Милаццо қаласындағы мұнай өңдеу және мұнай-химия зауыты; Швейцариядағы альпілік топырақтан жасалған бөгеттің жобасы; Түркиядағы Баку-Тбилиси-Джейхан құбыр желісі; Нидерландыдағы Gasunie ұлттық газ сақтау және тарату желісінің бөлігі; Грекияның Салоники портының инфрақұрылымы; Италияның Тоскана аймағындағы өнеркәсіптік аудан. Стресс-тестілеудің нәтижесінде маңызды компоненттер мен оқиғалар, сондай-ақ тәуекелді азайту стратегиялары анықталды, олар мүдделі тараптарға ұсынылды және есептелді.

Critical infrastructure (CI) such as highways, railways, electric power networks, dams, port facilities, major gas pipelines or oil refineries are exposed to multiple natural and human induced hazards and stressors, including earthquakes, landslides, floods, tsunami, wildfires, climate change effects or explosions. These stressors and abrupt events can cause failures and losses, and hence, can interrupt essential services for the society and the economy. Therefore, CI owners and operators need to identify and quantify the risks posed by the CIs due to different stressors, in order to define mitigation strategies and improve the resilience of the CIs. Stress tests are advanced and standardised tools for hazard and risk assessment of CIs, that include both low probability high consequence (LP HC) events and so called extreme or rare events, as well as the systematic application of these new tools to classes of CI. Stress testing is the process of assessing the ability of a CI to maintain a certain level of functionality under unfavourable conditions, while stress tests consider LP HC events, which are not always accounted for in the design and risk assessment procedures, commonly adopted by public authorities or industrial stakeholders. A multilevel stress test methodology for CI has been developed in the framework of the European research project STREST, consisting of four phases:

Phase 1: Preassessment, during which the data available on the CI (risk context) and on the phenomena of interest (hazard context) are collected. The goal and objectives, the time frame, the stress test level and the total costs of the stress test are defined. Phase 2: Assessment, during which the stress test at the component and the system scope is performed, including fragility and risk analysis of the CIs for the stressors defined in Phase 1. The stress test can result in three outcomes: Pass, Partly Pass and Fail, based on the comparison of the quantified risks to acceptable risk exposure levels and a penalty system. Phase 3: Decision, during which the results of the stress test are analyzed according to the goal and objectives defined in Phase 1. Critical events (events that most likely cause the exceedance of a given level of loss) and risk mitigation strategies are identified. Phase 4: Report, during which the stress test outcome and risk mitigation guidelines based on the findings established in Phase 3 are formulated and presented to the stakeholders. This stress testing methodology has been demonstrated to six CIs in Europe at component and system level: an oil refinery and petrochemical plant in Milazzo, Italy; a conceptual alpine earth fill dam in Switzerland; the Baku–Tbilisi–Ceyhan pipeline in Turkey; part of the Gasunie national gas storage and distribution network in the Netherlands; the port infrastructure of Thessaloniki, Greece; and an industrial district in the region of Tuscany, Italy. The outcome of the stress testing included the definition of critical components and events and risk mitigation strategies, which are formulated and reported to stakeholders.