Кіріспе

Лупиннің бір түрі

Lupinus mutabilis – Анд тауларында өсірілетін лупиннің бір түрі, негізінен жеуге жарамды бұршағы үшін өсіріледі. Халық арасында тарави (кечуа II тілінде тархуй деп айтылады), чичо, альтрамуз, Анд лупині, Оңтүстік Америка лупині, Перу далалық лупині және жемшік лупині деп аталады. Оның құрамындағы тұқымдары ақуызға бай, сонымен қатар тамаққа қолданылатын майдың да жақсы көзі болып табылады. Дегенмен, олардың ащы дәмі L. mutabilis-ті Анд тауларынан тыс жерлерде осы уақытқа дейін көп танылмауына себеп болды, бірақ қазіргі технология ащы алкалоидтарды жоюды жеңілдетеді. Осы аймақта әлемдегі ең жоғары генетикалық әртүрлілік осыдан табылды. Өсімдік 1500 жылдан астам уақыттан бері қолданылып келеді, негізінен оның жоғары ақуыз құрамына байланысты. Геномда 2n = 48 хромосома бар және геномдық вариациясы жоғары, бұл морфологиялық айырмашылықтарға әкеледі. L. mutabilis-тің бірнеше архитектуралық түрлері бар. Ең көп кездесетін түрі – V формасында тармақталу, бұл түрде биомасса өндірісі ең жоғары. Базальдық тармақталу түрінің артықшылығы – оның гүл шоғыры бір деңгейде орналасуы. Бұл түр ерте пісіп жетілуі, тұрақтылығы және тұқымның біртекті сапасы үшін бағаланады. Басқа лупин түрлері сияқты, чичо бұршағы да әлемдік нарықта өсімдік негізді ақуыз көзі ретінде қолданылуы кеңейіп келеді.

Құралымдар

L. mutabilis құрамында орташа есеппен 42% ақуыз және 18% май бар. Құрамындағы заттардың мөлшері (%) Қатар Ақуыз 42,6 37,7 – 49,7 Май 18,7 12,8 – 22,2 Талшық 6,27 4,29 – 7,51 Күл 3,69 3,10 – 4,24 Көмірсулар 27,3 23,7 – 29,9 Алколоидтар 3,26 2,56 – 4,14 Барлық Lupinus spp. сияқты, L. mutabilis та Bandas de Lupinus albus doce (BLAD) деп аталатын қосылыстарды өндіреді. Сонымен қатар, осы туыстың қалған өкілдері сияқты, ол BLAD құрамындағы олигомерлерді (BCO) қамтитын олигомерлерді шығарады. BCO-лар бірнеше әсер ету механизмімен (MoA) саңырауқұлаққа қарсы әсер етеді. BCO-лар бұрын Фунгицидке қарсы әрекет комитеті (FRAC) тарапынан M 12 тобына жатқызылған, бірақ 2021 жылдан бастап BM 01 тобына (яғни "Биологиялық, көптеген әсер ету тәсілдері" деген қысқартылған атауы) енгізілді. L. mutabilis-тің жабайы популяцияларында уытты, ащы квинолизидин алкалоидтары бар. Селекциялық бағдарламалардың арқасында, 1930 жылдары Германияда басталған, культиваторларда да QA бар, бірақ олардың деңгейі әлдеқайда төмен.

Жасыл тыңайтқыш және топыраққа пайдалы заттарды қосу

L. mutabilis ауадан азотты бекіте алады. Сондықтан, келесі егістер гектарға белгілі бір мөлшерде азоттан пайда көре алады. Гүлдеу кезеңінде енгізу органикалық заттардың көлемін арттырып, топырақтың құрылымын жақсартады.

Топырақ пен климат талаптарына сәйкес

L. mutabilis салқын климатта өсетін дақыл және көбінесе Анд таулары сияқты тропикалық ендіктердегі жоғары биіктіктегі аңғарларда таралған. Бұл дақыл теңіз деңгейінен әртүрлі биіктікте өсіріледі. Өсімдік ерекше қуаңшылыққа төзімді. Толық жетілген өсімдіктер аязға төзімді, ал жас көшеттер төмен температураға осал.

Өсімдіктерді асылдандыру мақсаттары

Алкалоидтардың төмен мөлшері бар түрлер қазірдің өзінде қолжетімді болғандықтан, келесі қадам - оларды тұрақтандыру, ал алкалоидтардың төмен мөлшері мұраға беріледі. Басқа селекциялық мақсаттарға аурулар мен жәндіктерге төзімділік, өнімділікті жақсарту, ерте пісіп-жетілу және синхронды пісу жатады. Жапырақтарында алкалоидтардың жоғары мөлшері болған, бірақ тұқымдарында болмаған сорттарды өсіру арқылы жоғары төзімділікке қол жеткізуге болады.