Кіріспе
Ежелгі грек сарай кешендеріндегі үлкен зал – мегарон ( /m//ɛ//g//ə/,/r//ɒ//n/; μέγαρον, , : megara '/m//ɛ//g//ər//ə/) Микен және ежелгі грек сарай кешендеріндегі басты зал болды. Мегарон микендік билеушінің, уанахтың тағына арналған бөлмесін де қамтыды, оның тағысы орталық ошақ орналасқан басты бөлмеде болды. Ұқсас сәулет Ежелгі Таяу Шығыста да кездеседі, бірақ ашық портик, әдетте бағаналармен тірелген, Эгей теңізіне тән ерекшелік. Мегаронды кейде "ұзын бөлмелер" деп атайды, олардың тікбұрышты (шаршы емес) пішінімен және кіреберісінің орналасуымен сипатталады – кіреберістер әрқашан қысқа қабырға бойымен орналасқан, сондықтан бөлменің тереңдігі енінен артық. Орталық мегаронның төңірегінде мұрағат бөлмелері, кеңселер, май сығу бөлмелері, шеберханалар, керамика шеберханалары, ғибадатханалар, дәліздер, қару-жарақ қоймалары және шарап, май, бидай сияқты тауарлар сақталатын қоймалар сияқты көптеген бөлмелер орналасқан. Дәлелдер көрсетіп тұрғандай, ежелгі Грекияның мегарондары көбінесе "Ваттл мен Дауб" және "Пизе" құрылыс техникаларын пайдаланып салынған. Мегарон құрбандық шалу процессияларымен қатар, патшалық шаралар мен сарайдағы кеңестер үшін де пайдаланылған деп саналады.
The megaron ('/m//ɛ//g//ə/,/r//ɒ//n/; μέγαρον, , : megara '/m//ɛ//g//ər//ə/) was the great hall in very early Mycenean and ancient Greek palace complexes. The megaron also contained the throne room of the wanax, or Mycenaean ruler, whose throne was located in the main room with the central hearth. Similar architecture is found in the Ancient Near East, though the presence of the open portico, generally supported by columns, is particular to the Aegean. Megara are sometimes referred to as "long rooms", as defined by their rectangular (non square) shape and the position of their entrances, which are always along the shorter wall so that the depth of the space is larger than the width. There were often many rooms around the central megaron, such as archive rooms, offices, oil press rooms, workshops, potteries, shrines, corridors, armories, and storerooms for such goods as wine, oil and wheat. Evidence suggests that the megara of ancient Greece were often created using the construction techniques of "Wattle and Daub" and "Pisé". The megaron is thought to have been used for sacrificial processions, as well as for royal functions and court meetings.
Тарихи қолданылуы мен мақсаты
Көптеген дереккөздер мегаронның екі негізгі мақсатта қолданылғанын көрсетеді: ең алдымен, ол діни рәсімдер үшін пайдаланылса, сонымен қатар тұрғындарға тұрғын үй ретінде қызмет еткен. Валентин Мюллердің сөзіне сәйкес, Грекияның, Еуропаның және Ресейдің кейбір аймақтарында мегаронның 32 түрлі түрінің болуына дәлелдер бар. Олардың қолданылуы салынған кезеңі мен орналасқан жеріне байланысты айтарлықтай өзгерген. Тесалияда неолит дәуірінен бастап дәстүрлі грек мегарон стиліндегі құрылыстардың қалдықтары табылды. Мюллер бұл құрылыстардың ең алғашқы мегарондардың бірі екенін, оларды "1-түр" мегарондар деп жіктегенін мәлімдейді. Бұл бастапқы құрылыстар ежелгі Грециядағы нысандарға ұқсас болғанымен, материалдары, шатыр стилі және күрделілігі жағынан ерекшеленген. Мюллер тарихтың бірінші, екінші және үшінші кезеңдерінде кездесетін мегаронның түрлерін жіктеді және тіркеді, сондай-ақ бірқатар этностық топтардың классикалық грек мегарон құрылымына дейін жеткен бастапқы және архетиптік үлгіні жасауға қатысқандығын көрсетті. Микендік мегарон Грецияның құрлық бөлігіндегі мегароидтан, яғни кеш неолит және ерте қола дәуіріне жататын үлкен зал ортасында орналасқан тікбұрышты ғимараттан пайда болды және дамыды. Құрылымдық жоспары бойынша мегаронға бағаналы кіреберіс, пронаос және орталық наос ("cella") кіреді, ал оның алғашқы нұсқаларында шатырдың әртүрлі түрлері болған (мысалы, еңкейтілген, жазық, дөңгелек). Аталған шатыр түрлері ерте мегаронның қалдықтарында әрқашан жойылғандықтан, нақты шатыр түрі белгісіз. Қабырғалары шикі кірпіштен салынған және фрескалармен әсемделген. Гомердің "Одиссеясында" айтылғандай, Одиссейдің аяқтарын Эвриклея жуғандай, мегарондарда да аяқ жуу орындары болған. Ұзындығы енінен артық болатын пропорциялары құрылымдық тұрғыдан ерте дорлық ғибадатханаларына ұқсас.
Ваттл-ан-Дауб және Пизе
Мегарон стилі құрылысының ерекшелігі орналасқан жеріне және нақты мысалына байланысты өзгереді. Түркияның Караташ қалашығындағы жаңа қазбалар ғасырлар бойы сақталған құрылыс қалдықтарын ашты, бұл археологтар мен ғалымдарға олардың қалай салынғаны туралы теорияларды құрастыруға мүмкіндік берді. Осы қазбалардан туындаған ең маңызды теориялардың бірі – "Ваттл және Дауб" және "Пизэ" құрылыс техникалары. Қараташ үйлерінің ежелгі қалдықтарында археологтар мегаронның сақталған негіздерін және қабырғаларын зерттеген кезде, әрбір кірпіш негізінде ағаш көшеттері тығыз жиналғандығын анықтады. Бұл көшеттерді қоршаған саз кірпіштері мегаронды құрастыруға болатын тығыз және берік негізді қамтамасыз етті. Кейде негіздің ішкі ағаш бөлігі саз кірпіштерімен емес, топырақ пен таспен бекітілген. Археологтар мұны таза "Wattle and Daub" техникасы деп атауға немесе "Пизэ" деп атауға күмәнданып отыр, себебі ішкі көшеттер қабырғаның пішінін сақтау үшін бір-бірімен тоқылған жоқ, немесе қабырғалар айналасындағы саз арқасында ұсталған, дәстүрлі "Пизэ" стиліндегідей. Бұл теориялардың көпшілігі танымал болды және ежелгі мегаронды қайта құру жұмыстарында кеңінен қолданылады. Алайда, Карл В. Блеген сияқты кейбір ғалымдар, сопақша және екі еңкейген шатырлар туралы негізгі жақтастар (Смит және Динсмур) ұсынған аргументтердің нақты шатырдың қалай болғанын анықтау үшін жеткіліксіз дәлелдер келтіретінін және нақты қорытындылар жасамас бұрын қосымша зерттеулер қажет екенін айтады. Мұндай бейнелер грек мегарондарының фрескаларында кездеседі, мысалы, Пилос мегаронындағы фрескада Микен процессиясының ортасында бұқа бейнеленген. Әртүрлі грек мәдениеттерінің өзіндік мегарондары болды; мысалы, грек материгінің халқы орталық мегаронын басқа бөлмелерден бөліп салса, криттіктер мұндай жасамайтын.
Микендік Мегарон
Микен мегароны туралы маңызды ақпаратты археолог Хью Пломмер Микен мегаронынан табылған толық сақталған оюлы тас блок туралы хабарлады. Оның жарияланымдарында нақты орналасқан жердегі өлшемдер, фотосуреттер, физикалық ерекшеліктері және қалған тастың сипаттамалары, сондай-ақ қазба алаңының тарихы және тіпті блоктың мақсаты туралы болжам – мегаронның кірер жерінен құлаған абакстың қалдықтары болуы мүмкін. Ол тапқан мегаронның оюлы фрагменті "қырықтан астам бөлікке сынған" және ол қызғылт түсті құмтас деп есептеген. Бұл археологиялық фрагмент Микен мегаронының тарихын ашып көрсетуде маңызды рөл атқарады, себебі тастың көп бөлігі шеттерінен қарарған, яғни бір кезде ғимаратта өрт болғанын көрсетеді. Көптеген археологиялық зерттеулерден кейін Пломмер мегаронның абакусының ұзындығы және ені шамамен "80 см" болған деген қорытындыға келді, бұл шатырды тіреуші бағанамен байланыстыратын берік шаршы негізді құрады.
Мюллер мегарон типтері
Валентин Мюллер жазған бір деректе Грекия мен Еуропаның кейбір аймақтарында табылган 32 түрлі мегарон бар екені айтылады. Бұл құрылыстар грек мегарон стиліндегі ғимараттардың нұсқалары ретінде қарастырылады, себебі олардың дизайны "ұзын бөлме" ретінде сипатталады, яғни құрылыстың екі параллель қабырғасы бір-біріне тең және қалған екі қабырғасынан ұзын. Мюллер анықтаған мегарон түрлерінің толық тізімін "1-сурет – Мегарон түрлері мен мерзімдері" деген суретте қараңыз.