Кіріспе
Көптеген норвегиялық халық аңыздарының басты кейіпкері Ашлад (норвегиялық "Аскеладен" немесе "Оскеладен", толық аты "Эсбен Аскелад" немесе "Эспен Аскелад" немесе "Эспен Оскелад") – Асбьёрнсен мен Моның норвегиялық халық ертегілерінде жиналған көптеген аңыздардың басты кейіпкері. Бұл кейіпкер бастапқыда өте жарамсыз, еңбеге жарамсыз деп есептеледі, бірақ соңында үлкен қажырлылық танытып, ешкімнің орындай алмаған нәрсені істей алатынын дәлелдейді. Персонаж Дасенттің 19 ғасырдағы ағылшын тіліне аудармаларында "Бутс" деп аталған.
Ashlad (Norwegian "Askeladden" or "Oskeladden", full name "Esben Askelad" or "Espen Askeladd" or "Espen Oskeladd") is a main character in a number of tales collected in Asbjørnsen and Moe's Norwegian Folktales. The character starts out being regarded as an incapable underachiever, but eventually proves himself by overcoming some prodigious deed, succeeding where all others have failed. The character's name appeared as Boots in Dasent's 19th century English translations.
Атауы
Аскеладден (мәні "күл жігіті") немесе Аскеладд аты, отты қоздыру үшін көмірге үрлеп отырған адамды білдіреді. Бұл сөздің соңғы түрі 15 ғасырдан бері мақал-мәтелдерде кездеседі.) – даниялық немесе дано-норвегиялық формалар. Норвегиялық Oske ladd түрі "oske" ("күл") және "ladd" ("күл шұлық", "loden" ("түкті, шашықты") сөзімен байланысты, себебі аяққа жабысқан күл түкті шұлық сияқты көрінеді. Тағы бір болжам бойынша, екінші бөлігі "жеңіл үрлеу" мағынасын беретін "lodden" сөзімен байланысты болуы мүмкін, бұл Аскефис есімінің түпкі идеясына сәйкес келеді – отты жандандыру үшін шіріккен күлге үрлеген адам. Ал Эсбен Оскеладқа қатысты айтсақ, Эсбен – Эсберннің бір түрі, ол норвегтік Асбьёрн және ағылшын Осборн есімдерімен туыс.
Халық аңыздарын зерттеу
Көптеген халық аңыздарында Ащы бала үш бауырдың ең кішісі ретінде бейнеленеді. Әдеттегі оқиғаның басында үлкен ағалардың өмірде сәтті болу мүмкіндігі жоғары көрінеді. Мысалы, бір бауыр өте оқымысты болса, екіншісі басқа саланың білгірі болуы мүмкін. Ал, Ащы бала, сырттай қарағанда, шаршаған, ештеңе істемейтін, тіпті жалғыздыққа бой алған немесе ерекше мінезді адам ретінде қаралады, ол күлді қазып, от жанында ойға батып көп уақыт өткізеді. Әдеттегі оқиға дамыған сайын, үлкен ағалар алдымен қандай да бір үлкен қиыншылықты немесе мәселені ерлікпен шешуге тырысады. Мысалы, бір ертегіде Күннің шығысында және Айдың батысында тұтқындалған ханшайымды құтқару туралы айтылады (осыған ұқсас ертегі де бар). Консервативті ойлауға берілген екі үлкен аға да көбінесе сәтсіздікке ұшырайды. Ал, Ащы бала шығармашылық шешімдер табады. Ол ақылды, тактикалық ойлы, жаңалықтарға ашық және басқалардың қажеттіліктерін жақсы сезінеді. Ол тролльдерді алдап, шабуылдайтын бір мүйізді аңдардан қашып құтылады немесе ханшайымды құтқару үшін сиқырлы викинг кемесін қолға жеткізеді (бұл да танымал халық ертегісі "Ақымақ пен ұшатын кеме" сияқты). Персонаждың "батырлық" қасиеті Петер Кристен Асбьорнсен мен Йорген Мое айтқан әңгімелерде ең анық көрінеді. Олар жинаған әңгімелер "классикалық" Ащы баланы көрсетеді. Басқа әңгімелерде кейіпкер мен оның ағалары қарапайым тонаушылар, тіпті ұрылар ретінде суреттеледі. Бұл әңгімелерде ең кіші бауыр ақылды болып көрінеді, сондықтан ол олжаны алып қалады. Олар әрқашан бай шаруалардан немесе тіпті патшадан ұрлайды, бұл Робин Гуд туралы аңызға ұқсайды. Мұндай оқиғалар Vest Agder аймағынан, сол кезде Норвегияның ең кедей бөліктерінен, қанаудың кең таралған жерлерінен жазылған. Осылайша, Ащы бала норвегиялық қылмыс жазушысы Гжест Бардсенмен (1791–1849) кейбір ортақ белгілерге ие.
Қосымша талдау
Аскеладден кейіпкерінің шығу тегін кейбір ғалымдар ежелгі скандинавиялық Локи құдайында, оның отты әуе құдайы (vættir) ретіндегі бейнесінде іздеген.