Кіріспе

АҚШ Қорғаныс департаментінің басқаруы

Біріккен жауынгерлік басқару, сондай-ақ жауынгерлік басқару (CCMD) деп аталатын бұл басқару, АҚШ Қорғаныс департаментінің бірлескен әскери басқаруы болып табылады. Ол АҚШ Қарулы Күштерінің екі немесе одан көп түрінен құралған бөлімшелерді біріктіреді және кең ауқымды, үздіксіз миссияларды орындайды. Қазіргі таңда 11 біріккен жауынгерлік басқару бар. Олардың әрқайсысы бейбіт немесе соғыс уақытында, қызмет түріне қарамастан, АҚШ әскери күштерінің тиімді басқаруын және бақылауын қамтамасыз ету мақсатында әскери басқарудың жоғарғы деңгейі ретінде құрылған. Біріккен жауынгерлік басқарулар географиялық принцип бойынша ("жауапкершілік аймағы" деп белгіленген) немесе функционалдық принцип бойынша ұйымдастырылады, мысалы, арнайы операциялар, күштерді тасымалдау, көлік және киберқорғаныс. Қазіргі уақытта жеті басқару географиялық, ал төртеуі функционалдық болып белгіленген. Біріккен жауынгерлік басқарулар "бірлескен" басқару болып табылады және олардың құрамына жататындығын көрсететін арнайы белгілері бар. Бірыңғай басқару жоспары (ББЖ) басқарудың міндеттерін, жауапкершілігін және жауынгерлік басқарулардың географиялық жауапкершілік аймақтарын анықтайды. Бірыңғай басқару жоспары жаңартылған сайын, жауынгерлік басқарулардың ұйымдастырылуы әскери тиімділік және нәтижелілік, сондай-ақ ұлттық саясатқа сәйкестік тұрғысынан қарастырылады. Әр біріккен жауынгерлік басқаруды төрт жұлдызды генерал немесе адмирал – жауынгерлік командир (CCDR) басқарады. Жауынгерлік командирлерге, қызмет түріне қарамастан, берілген күштерге қатысты операциялық басқарудың ерекше, қайтарылмайтын билігі сеніп тапсырылған. Операциялық мақсаттар үшін (Голдуотер-Николс заңына сәйкес) басшылық тізбегі АҚШ Президентінен Қорғаныс министрі арқылы жауынгерлік командирлерге дейін жүзеге асырылады.

Тарих

АҚШ әскеріндегі бірыңғай басқарудың қазіргі жүйесі Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде пайда болды, ол бірнеше әскер түрінен құралған күштерге бір командир бағынып, оған бірлескен штаб көмектесетін географиялық операция аймақтарын құру арқылы қалыптасты. Біріккен штаб басшылары комитеті мен АҚШ-тың Біріккен штаб басшыларынан тұратын Біріккен штаб басшыларының басшылығымен жұмыс істейтін британдық және американдық әскерлерін үйлестіру үшін де бірыңғай басқару құрылымы болды.

Екінші дүниежүзілік соғыс дәуірі

Еуропалық театрде одақтас әскери күштер Жоғарғы Бас Штабтың одақтас экспедициялық күштерінің (SHAEF) басқаруында болды. SHAEF соғыс аяқталғаннан кейін таратылған соң, американдық күштер бір басшылыққа біріктірілді, АҚШ күштері, Еуропа театрдегі (USFET) күштері, армия генералы Дуайт Д. Эйзенхауэрдің басшылығымен. Тынық мұхитындағы соғыс үшін толыққанды біріккен басшылық құру қиынға түсті, себебі армия генералы Дуглас Макартур да, флот адмиралы Честер В. Нимиц те қызмет аралық бәсекелестікке байланысты біріншісіне бағынуға дайын болмады. Бірлескен Штабтар Басшылары тұрақты біріккен басшылықтар құруды қолдауын жалғастырды, ал президент Гарри С. Трумэн 1946 жылдың 14 желтоқсанында алғашқы жоспарды бекітті. "Біріктірілген Басшылық Жоспары" деп аталған ол, біріктірілген басшылық жоспарларының алғашқысы болды. 1946 жылғы бастапқы "Басшылық Жоспары" жеті біріктірілген басшылық құрды: Қиыр Шығыс Басшылығы, Тынық мұхиты Басшылығы, Аляска Басшылығы, Солтүстік-Шығыс Басшылығы, АҚШ Атлантикалық Флоты, Кариб Басшылығы және Еуропа Басшылығы. Алайда, 1947 жылдың 5 тамызында CNO CINCLANTFLT-ті Атлантиканың Бас Командирі (CINCLANT) деген кең атаумен толыққанды біріктірілген командир ретінде құруды ұсынды. Армия мен Әуе күштері қарсылық білдірді, және CINCLANTFLT 1947 жылдың 1 қарашасында біріктірілген басшылық ретінде іске қосылды. Бірнеше күннен кейін CNO Атлантика Басшылығын құру туралы ұсынысын қайталады. Бұл жолы әріптестері қарсылықтарын қайтарып алды, және 1947 жылдың 1 желтоқсанында Атлантиканың Бас Командирі (CINCLANT) басшылығымен АҚШ Атлантикалық Басшылығы (LANTCOM) құрылды. Бастапқы жоспар бойынша, әрбір біріктірілген басшылықтың құрамында қызмет басшыларының бірі (Армия немесе Әуе күштері Бас Штабының Бастығы немесе Әскери-теңіз операциялары Бастығы) Бірлескен Штабтар Басшыларын білдіретін атқарушы агент ретінде жұмыс істеді. Бұл келісім 1948 жылдың 21 сәуірінде "Қарулы Күштердің және Бірлескен Штабтар Басшыларының Жұмысы" (бейресми түрде "Кей-Вест Келісімі" деп аталады) атты саясат құжатының бөлігі ретінде ресмилендірілді. Біріктірілген басшылықтардың жауапкершілігі 1948 жылдың 7 қыркүйегінде кеңейтілді, командирлердің өкілеттіктері жауынгерлік міндеттерімен қатар әкімшілік және логистикалық функцияларды үйлестіруді де қамтыды.

Салқын соғыс дәуірі

Қиыр Шығыс командалығы мен АҚШ-тың Солтүстік-Шығыс командалығы 1956–1957 жылдарғы Біріккен командалық жоспар бойынша таратылды. 1958 жылы "Ұлттық командалық биліктің бірлескен командалармен қарым-қатынасын қайта ұйымдастыру", яғни Континенттік әуе қорғанысы командасы (CONAD) сияқты біріктірілген командаларға "тікелей байланыс" орнату жүзеге асырылды. Бұл Президент Дуайт Эйзенхауэрдің ядролық қаруды басқару және бақылау мәселесіне алаңдаушылық білдіргеннен кейін жасалды. CONAD өзі 1975 жылы таратылды. Бастапқы жоспарға кірмегенімен, Біріккен штабтар комитеті (JCS) бір қызметтен ғана күштерді біріктіретін, кең және үздіксіз міндеттері бар арнайы командаларды құрды. Мысалдарға АҚШ Теңіз күштерінің Шығыс Атлантика және Жерорта теңізіндегі күштері мен АҚШ Әуе күштерінің Стратегиялық әуе командалығы жатады. Біріктірілген командалар сияқты, арнайы командалар да өздерінің қызмет басшыларына емес, тікелей JCS-ке есеп берді. Стратегиялық әуе командалығы 1992 жылы таратылғаннан бері бұл командалар жоқ. Дегенмен, федералды заңның тиісті бөлімі өзгеріссіз күйінде қалды және Президент жаңа арнайы команда құру құқығын сақтайды. 1986 жылғы Голдвотер-Николс қорғаныс реорганизациясы заңы бас қолбасшылардың (CINCs) міндеттерін нақтылады және заң жүзінде бекітті, ал оларға алғаш рет 1947 жылы заңдық мәртебе берілді. Осы заңнан кейін CINCs тікелей АҚШ Қорғаныс министріне, ал ол арқылы АҚШ Президентіне есеп берді.

Кеңес Одағынан кейінгі кезең

АҚШ Атлантикалық қолбасшылығы 1990 жылдары Солтүстік Атлантикадағы қатер азайғаннан кейін Біріккен күштердің қолбасшылығына айналды, сондай-ақ Америка Құрама Штаттарының құрлықтағы күштері үшін интеграциялық және тәжірибелік команда қажет болды. Біріккен күштердің қолбасшылығы 2011 жылдың 3 тамызында таратылды, ал оның құрамдас бөлімдері Біріккен штаб пен басқа да жауынгерлік қолбасшылықтарға бағындырылды. 2002 жылдың 24 қазанында Қорғаныс министрі Дональд Рамсфелд АҚШ кодексінің (USC) 10-тарауына сәйкес, «Бас қолбасшы» атағы АҚШ Конституциясының II-бабына сәйкес президентке ғана беріледі деп жариялады. Осыдан кейін әскери қолбасшылар «жауынгерлік қолбасшылар» деп аталатын болды, олар бірыңғай жауынгерлік қолбасшылықтардың басшылары ретінде танылды. Африка үшін бекітілген және 2007 жылы құрылған алтыншы географиялық бірыңғай қолбасшылық – Америка Құрама Штаттарының Африка қолбасшылығы (USAFRICOM) алғашқы жылы АҚШ Еуропалық қолбасшылығының құрамындағы бөлімше ретінде жұмыс істеді және 2008 жылдың қазан айында тәуелсіз Бірыңғай қолбасшылық мәртебесіне ие болды. 2009 жылы Африкадағы АҚШ әскери қарым-қатынастарын үйлестірген үш аймақтық қолбасшылықтан мұрагерлік еткен жүздеген шараларды синхронизациялауға баса назар аударылды. 2017 жылдың 18 тамызында президент Дональд Трамп АҚШ Киберкомандасының (USCYBERCOM) бірыңғай жауынгерлік қолбасшылық мәртебесіне көтерілетінін мәлімдеді. Сондай-ақ, қолбасшылықтың ҰҚА-дан (NSA) бөлінуі де қарастырылатыны хабарланды. USCYBERCOM 2018 жылдың 4 мамырында мәртебесі жоғарылатылды. Вице-президент Майк Пенс 2018 жылдың 18 желтоқсанында президент Дональд Трамптың АҚШ Ғарыш қолбасшылығын (USSPACECOM) құру туралы жарлыққа қол қойғанын мәлімдеді. Бұрынғы бірыңғай ғарыш операциялары бойынша жауынгерлік қолбасшылық 2002 жылы таратылған болатын. Жаңа USSPACECOM “(1) Бірыңғай жауынгерлік қолбасшылықтың барлық жалпы міндеттерін; (2) бұрын АҚШ Стратегиялық қолбасшылығының қолбасшысына берілген ғарышқа қатысты міндеттерді; және (3) Ғарыш операциялары күштеріне бірлескен күштерді ұсынушы және бірлескен күштерді даярлаушы міндеттерін” қамтиды. USSPACECOM 2019 жылдың 29 тамызында қайта құрылды.

Жауынгерлік командашылар

Әрбір ұрыс командасын (CCMD) Қорғаныс министрі ұсынған, АҚШ Президенті тағайындаған, Сенат бекіткен және Президенттің бұйрығымен Қорғаныс министрі тағайындаған төрт жұлдызды генерал немесе адмирал (CCDR) басқарады. Голдвотер-Николз заңы және оны іске асыруға қатысты заңнама офицерлерге арнаулы бірлескен кәсіби әскери білім беру (JPME) талаптарын қойды, олар флаг немесе генерал офицерінің шеніне қол жеткізу алдында, UCC штабы немесе Біріккен штаб басшыларының бірлескен қызметтері сияқты бірлескен қызметтерге дайындады, бұл қызметтер қатаң бақыланатын кезеңдік ротациялар болып табылады. Алайда, Голдвотер-Николз заңы қабылдалғаннан бергі ондаған жылдар ішінде бұл JPME талаптары толыққанды іске асырылмады. Бұл, әсіресе, жоғары теңіз офицерлері үшін айқын, онда теңіз және құрлықтағы қызметтік ротациялар мен теңіз күштерінің мәдениеті көбінесе PME және JPME-ні кәсіби дамудың маңызды өлшемі ретінде қарастырмады. Баяу өзгерістер болғанымен, JPME талабы осы лауазымдарға үміткер аға адмиралдар үшін жиі қолданылмайды. Оперативтік басқару тізбегі Президенттен басталып, Қорғаныс министрі арқылы ұрыс командаларының қолбасшыларына дейін жалғасады. Біріккен штаб басшыларының төрағасы Президент пен Қорғаныс министрінен ұрыс командаларының қолбасшыларына хабарламаларды жеткізе алады және оларға әлеуетті әрекеттер бойынша кеңес бере алады, бірақ төраға ешқандай ұрыс күштеріне әскери басшылық жасамайды. Голдвотер-Николз заңы бойынша, қызмет басшылары (сондай-ақ төрт жұлдызды шенде) стратегиялық бағыт беруге, ұрыс командаларының біріктірілген жұмысын қамтамасыз етуге және барлық құрлық, теңіз және әуе күштерін тиімді "бірлескен ұрыс командасы" күштеріне интеграциялауға жауапты. Сонымен қатар, Әскери департаменттер хатшылары (яғни, Армия хатшысы, Теңіз күштері хатшысы және Әуе күштері хатшысы) заңды түрде "ұйымдастыру, оқыту және жарақтандыру" үшін жауапты және Қорғаныс министрінің нұсқауымен өз күштерін ұрыс командаларының пайдалануына береді. Осылайша, Әскери департаменттер хатшылары өз күштеріне операциялық бақылаудың (OPCON – ұрыс қолбасшысының құқығы) орнына әкімшілік бақылауды (ADCON) жүзеге асырады. Әрбір ұрыс командасын әскери қызметтің кез келген генералы немесе флаг офицері басқара алады.

Бөлшек біріктірілген командалар

Қорғаныс министрі немесе президент рұқсат берген жағдайда, жауынгерлік қолбасшылар қосалқы біріккен команданы немесе бағынысты біріккен команданы құруға құқылы. Олар өздерінің бағынышты географиялық немесе функционалдық командасының міндеттерінің бір бөлігін орындау үшін құрылады. Қосалқы біріккен командалар функционалдық немесе географиялық болуы мүмкін, ал олардың командирлері жауынгерлік қолбасшыларға ұқсас өкілеттіктерге ие. Ағымдағы және бұрынғы қосалқы біріккен командалардың мысалдары: USNORTHCOM құрамындағы Аляска командованиесі (ALCOM), USINDOPACOM құрамындағы Кореядағы АҚШ күштері (USFK) және Жапониядағы АҚШ күштері (USFJ), сондай-ақ USCENTCOM құрамындағы Ауғанстандағы АҚШ күштері (USFOR A).

Жалпы және келтірілген дереккөздер

АҚШ Кодексінің 10-тарауы (10 A.Қ.Ш.К.)