Кіріспе

Багаманко муниципалитеті, ресми түрде Багаманко муниципалитеті, Филиппиннің Катандуанес провинциясындағы 5-ші санаттағы муниципалитет. 2020 жылғы халық санауы бойынша, онда 11 086 адам тұрады.

Тарих

Багатабао деп аталатын, бірақ батпақтың көбірек бөлігі, Багамоноктықтар қазір Тарага деп атайды, Панай аралының (Катандуанес) құнарсыз платосында тауық шаруашылығымен айналысатын елді мекен болған. Елді мекеннің шығысы мен солтүстігін теңіз шектеді, оңтүстігінде батпақ пен қауіпті төбемен бөгеліп, батысында қазір Багамонок өзені деп аталатын қолтырауға толы ауыз сумен қысылып жатты. Табиғи күштермен шектелген қоныс өзін азықтандыру мен баспанамен қамтамасыз ете алмады. Сонымен қатар, Минданао, Жоло немесе Борнеодан құл іздеп келген қарақшылардың жиі шабуылдары олардың өмір сүруіне үлкен қауіп төндірді. Бір күні тайпаның батыл, кәсіпкер жасы өзеннің аузынан болашақ әйелінің үйін жөндеуге қажетті ратан іздеп өтті. Батысқа қарай жағалау бойымен жүріп, ол содан кейін солға бұрылды, бірақ тауға қарай көтерілер алдынан, теңіздің ең биік жапырақтарының үстінен ұшып бара жатқан тауыққа ұқсас нәрсе көрді. Тайпасына оралған ол жердің сұлулығын, азық-түлік пен құрылыс материалдарының молдығын және қарақшылардың шабуылынан қорғаныс мүмкіндігін айтты. Бірақ осы "табылған жерге" сіңіп айту үшін жердің аты болмағандықтан, оны "Багамонок" деп атады, себебі "Багамонок" сөзінің мағынасы – "тауық". Моро шабуылдарының жақындап келе жатқанын анықтау үшін, адамдар қазіргі муниципалитет үйіне ең жақын жағалауда теңіз толқыны шағылатын күзет мұнарасын салды. Мұнара болғанына қарамастан, көптеген Багамоноктықтар қарақшылардың қолына түсті. Испандықтар келгенде, олар мұнда дамыған қауымды тапты. Олар халықты христиан дініне ауыстырып, елді мекенді губернадорсильо басқаратын муниципалитетке айналдырды. Испания кезінде қала тұрғындары тас, әк, меласса және жұмыртқадан салынған бетон шіркеу мен муниципалитет үйін салды. Алайда, испандықтардың үстемдігі кезінде де Багамоноктықтар христиан дініне толыққанды мойынсұнса да, испандықтардың билігіне толық бағынбады. 1898-1901 жылдардағы төңкеріс кезінде Багамоноктықтар филиппин революционерлеріне қолдау көрсетті. Шындығында, Мапуланг-Лабода қанды шайқас болды, онда Аполлонио Куева атқа отырған американдық офицердің басын шеберлікпен шауып тастады. Америкалықтар муниципалитет үкіметін қайта ұйымдастырғанда, қала 1950 жылы муниципалитет болып қайта құрылғанға дейін Вига, кейін Пейоның қарапайым қаласына дейін төмендетілді. Багамонокты үлкен адамдардың шағын қаласы деп атады, және бұл рас. Ол бүкіл архипелагқа тараған жүздеген маманды бітірді, олар өзінің қарапайым жолдарымен өздеріне және туған жерлеріне атақ әкелді. 1924 жылы Токио Олимпиадасында диск илеу сайысында елдің өкілі осы қаладан шыққан, ал тәуелсіз Филиппиннің екінші конгрессмені де осы жерден шыққан. Соңғы кезде, американдық базалар Филиппинде болған кезде, Багамонок LORAN (Ұзақ қашықтықтан навигациялық құралдар) станциясының орналасқан жері болды, ол негізінен елді сыртқы қауіп-қатерлерден қорғау үшін орнатылды. Багамонок Республикалық заң № 491 негізінде 1950 жылдың 12 маусымында Панай аралындағы Квигарай, Хинипаган, Сухан, Лати аралындағы Лати, Бакац, Хинипаан, Бугао, Минаили және Панганибан муниципалитетінің Багамонок бариоларынан құрылды. Багамонок пен Панганибан муниципалитеттерінің кеңестері 1952 жылдың 12 маусымында екі қаланың шекарасын келісті. Келісім 1952 жылдың 12 шілдесінде Катандуанес провинциялық кеңесімен бекітілді. Конгресс келісімді Республикалық заң № 1038 қабылдау арқылы ресімдеді, ол 1954 жылдың 12 маусымында бекітілді. Шекара былай белгіленді:

География

Багаманок муниципалитеті Катандуа провинциясының солтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан, тікелей Тынық мұхитына қарап жатыр. Оның жалпы жер көлемі – және Вирак қаласынан солтүстікке қарай орналасқан. Оның орналасуы дамуға ұмтылысында кейбір қиындықтар тудырады, себебі ол қаладан алыс жатыр, және ең бастысы, теңізге ашық, сол себепті тайфун кезінде толқындар жиі жағалауға, әсіресе құрылыс салынған аймақтарға зиян келтіреді. Багаманок 13°53’00” ендігі және 124°11’00” мен 124°23’00” бойлықтары аралығында орналасқан. Шығыс жағынан Тынық мұхитымен, солтүстік-батыс жағынан Пандан муниципалитетімен, батыс жағынан Караморан муниципалитетімен, ал оңтүстігінен Панганибан муниципалитетімен шектеседі.

Климат

Багаманоктың тропикалық жаңбырлы орманының климаты (Af) бар, жыл бойы мол жаңбыр жауады, ал қараша және желтоқсан айларында өте ауыр жаңбыр жауады.

Геологиялық ерекшеліктері

Қаланың жер бетінің құрылымы негізінен муниципалитеттің батыс және солтүстік бөлігінде орналасқан жоғарғы миоцен және плиоцен (сланец және құмтас қатарынан тұрады). Сонымен қатар, жаңа (аллювий) қабаттары жағалаудағы өзен жағалауының бойында кездеседі, ал кредалық-палеоцендік (метаморфты тау жыныстары) және плиоцен-плейстоцендік (конгломераттар) қалыптары Кейінгі және Панай аралдарында таралған.

Топырақтың жіктелуі

Муниципалдық топырақ төрт (4) түрден тұрады, атап айтқанда: Ажыратылмаған тау топырағы, Луизиана сазы, Гидросол, Бантог сазы және көбінесе жағалау бойындағы аймақтарда жағажай құмының шамалы мөлшерде кездесуі.

Топография

Муниципалитеттің жалпы жер ауданының 83%-ы таулы және төбелі жерлерді құрайды, оның 56%-ы (43,65 шаршы километр) тығыз орманмен жабылған, ал 44%-ы немесе 34,30 шаршы километр абака, кокос пальмасы, түйіндік дақылдар және көп жылдық ағаштармен егілген. Жазық жерлер немесе төмендіктер жалпы жер ауданының шамамен 17%-ын құрайды, яғни 15,96 шаршы километрді, оған құрылыс аймақтары, күріш егістіктері, диверсификацияланған ауылшаруашылық жерлер және басқалары кіреді. Таулы аймақ муниципалитеттің батыс бөлігінде орналасқан, төбелі немесе дөңгелек жерлер шығысқа қарай, жағалау аймақтарына қарай созылады, ал жазық жерлер жағалау мен өзендердің жағалаулары бойында жатыр.

Демография

2020 жылғы санақта Багаманоктың халқы 11 086 адамды құрады, халық тығыздығы .

Ауыл шаруашылығы секторы

Муниципалитеттегі негізгі егістер – азықтүлік егістер (күріш, жүгері, түйіртектер, көкөністер және бұршақтар) және тауарлық егістер (абака және кокос). Үлкен күріш егістік жерлері Кесон, Санта-Тереза, Антиполо және Багатабао Магсайсай, Бугао ауылдық округтерінде орналасқан. Абака және кокос плантациялары Побласион, Санта-Меса және Санта-Тереза ауылдық округтерінен басқа барлық ауылдық округтерде кездеседі. Муниципалитет маңызды мал шаруашылығы дамыту аймағы ретінде белгіленбеген, бірақ кейбір ауылдық округтерде мал өсіруге, әсіресе су буқасы мен ірі қара мал өсіруге қолайлы жағдайлар бар. Бұл Сан-Исидро және Сучан ауылдық округтері. Муниципалитетте мал өсіру көбінесе шағын шаруашылықтарда және жұмыс малдары ретінде жүзеге асырылады. Балық шаруашылығын дамытуға арналған ауылдық округтер – Кесон, Батабао, Квигарай және Сучан. Бұл балық шаруашылықтарының көпшілігі қазір отбасының күнкөрісі үшін пайдаланылады, коммерциялық өндіріс үшін емес, оның физикалық жағдайына байланысты. Балық шаруашылықтарынан басқа, жағалау аймағы болғандықтан, жергілікті жерде кең балық аулау орындары бар. Олар – Багамонок шығанағы, Лороман, Лейт және Квигарей шығанақтары.

Сауда және сауда секторы

Қалалық округте ірі сауда орындары да, айтарлықтай сауда-саттық белсенділігі де жоқ. Барлығы 96 жергілікті тіркелген және лицензиясы бар коммерциялық орын бар, олар кішкентай дәмханалардан бастап бөлшек және көтерме сауда дүкендеріне дейін. Көптеген ірі дүкендер қалалық сауда жолағында немесе коммерциялық бизнес ауданында орналасқан. Сауда жолағынан басқа, муниципалитетте сойыс орнына, қалалық оқу залына және автобус пен джипни терминалына жақын орналасқан қалалық қоғамдық базар бар. Көптеген коммерциялық тұтыну тауарлары Вирактағы сауда орындарынан сатып алынады және күн сайын жолаушылар джипіне/автобусына немесе жүк көлігіне тиеліп үйге әкелінеді. Ауыл шаруашылығы өнімдері тікелей Вирактағы сауда орындарына сатылады.

Туризм

Муниципалитетте ерекше туристік қызметтер жоқ, бірақ рекреация, демалыс және пайдалы әрекеттер үшін қолайлы табиғи мүмкіндіктер мен ресурстарға ие әлеуетті аймақтар бар, олар саяхатшылардың, экскурсанттардың және демалысқа келгендердің мақсатын қамтамасыз ете алады. Негізінен, бұл жер жағалау маңында орналасқан, сондықтан мұнда кең жағажайлар, лагуналар, шағын шығанақтар мен ковтер бар, онда демалып, балық аулауға болады. Сонымен қатар, кез келген адам пикникке немесе саяхатқа бара алатын өзендер мен сарқырамалар да бар. Төбеде орналасқан және жағалау бойындағы жағажайлар мен Тынық мұхитына көрініс ашатын бұрынғы LORAN станциясының ғимараты (АҚШ Жағалау күзеті станциясы) да бар. Осы әлеуетті орындардың ішінде Падай маңындағы Пануто және Марагкив өзендері бойындағы сарқырамалар, Бачак, Каниган өзеніндегі Панталан, Кесон және Барангай Сан-Висенттегі Кагнипа, сондай-ақ теңізге және нсилетке көрініс ашатын жерлер бар. Бұған Бугао Погтанган, Лейт және Кабусиу Диахаган сияқты көк теңіздер мен коралдардың арасында жүзуге және су астына түсуге болатын жағажайлар да кіреді.

Өнеркәсіп

Муниципалитет – ауыл шаруашылығының базалық қауымдастығы, онда агроөнеркәсіптік кәсіпорындарға қажетті ресурстар жетерлік. Орманнан және басқа да ауыл шаруашылығы өнімдерінен алынған мол шикізатты шағын немесе үй кәсіптері үшін пайдалануға болады. Ал кең теңіздер балық және теңіз өнімдерін өңдеу бизнесі үшін шикізат көзі ретінде қолданылуы мүмкін, сондай-ақ жергілікті балықшылар үшін басқа да күнкөріс көздері бар. Шикізаттың көп болуымен қатар, жеткілікті еңбек күші де қолжетімді. Аталған аумақта ірі өнеркәсіп орындары жоқ, тек шағын күріш тазарту тікелей, ара-тұра үй жиһаздары, былғары бұйымдар және нипа жапырақтарынан шұба жасау сияқты шағын өндірістер бар.