Кіріспе

Бато муниципалитеті, ресми түрде Бато муниципалитеті, Филиппиннің Катандуанес провинциясындағы 5-ші санаттағы муниципалитет. 2020 жылғы халық санауы бойынша, халқы 21 748 адамды құрайды.

Этимология

Испан отарлаушылары, аймақтың алғашқы қоныстанғандарын зерттеген кезде, "Бато" деген атауды тіркеді, және кейіннен бұл атау қаланың атына айналды. Қаланың неліктен "Бато" деп аталғанына қатысты бірнеше расталмаған теориялар бар, мысалы, ол "су қопаларының" атынан шыққан, немесе тагалог тіліндегі "bato" сөзінен, яғни "тас" деген мағынаны білдіреді. Тағы бір аңыз бойынша, испандық бір кісі қоныс аударған әйелден елді мекеннің атын сұрағанда, ол "Бато" деп жауап берген. Әйелдің сұрақты түсінген-түсінбегені, ол өзінің есімін айтқан, немесе елді мекеннің атын, не олардың осы аймақтағы алғашқы қызметтерін атағандығы белгісіз.

Тарих

Алғашқы мұсылман қоныс жайлаушылары 13-шы ғасырда, испан отарлауынан бұрын Борнео мен Малайзиядан келгені мәлім. Осы мұсылман қоныс жайлаушыларының көпшілігі саудагерлер болған және "Бато" сияқты есімдерін алып келген, олар осы аймақта қоныстар құрып, кейіннен Висая, Минданао және Лусонның басқа да аймақтарына тараған. Батоның аталары мен ұрпақтарының көптеген есімдері Филиппиндегі Бато деп аталатын үш жерден бастау алған. Қалған екеуі – Бато, Камаринс Сур және Бато, Лейте. Қызығы, үш муниципалитет ішінде тек Катандауанестегі Бато қаласының айтылуы ерекшеленеді, басымдылығы екінші буын емес, бірінші буында тұрады. 2020 жылдың 1 қарашасында таңертең, жергілікті жерде Ролли деп белгілі болған Гони супер тайфуны, 1 минуттық ең жоғары тұрақты жел жылдамдығы бойынша ең күшті құрлыққа түскен тропикалық циклон рекордын ұстап тұр, муниципалитетке соғып, кең ауқымда зардап қалдырды.

География

Бато Катандуанес аралының оңтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан. Солтүстігінде Сан-Мигель муниципалитетімен, солтүстік-шығысында Барас муниципалитетімен, шығысында Филиппин теңізімен, оңтүстігінде Кабугао шығанағымен және батысында Катандуанес астанасы Вирак қаласымен шектеседі, Вирак Батодан жақын жерде орналасқан.

Геологиялық ерекшелік

Негізгі тау жыныстарының тұрақтылығы мен өтімділігі геологиялық картада Огуис, Сипи, Бинануахан, Кабугао және Сан-Андрес ауылдары арқылы өтетін жарық сызығының болуынан көрінеді. Бұл аймақтар, әсіресе қалалық кеңею сияқты даму жағынан маңызды деп есептеледі. Катандуа провинциясының басқа муниципалитеттері сияқты Батода да алтын, марганец, көмір және мыс сияқты көптеген минералдық кендер кездеседі.

Топырақтың жіктелуі

Бато муниципалитеті бес түрлі топырақтан құралған: гидросоль, тау топырағы, алимодиан сазды-құм топырағы, Луизиана сазы және Сан-Мигель құмды-сазды топырағы.

Қиғаштық

Биіктігі теңіз деңгейінен шамамен жоғары көтеріледі. Жазық жерлер көбінесе Кабугао шығанағының жағалауында және Бато өзенінің бойында кездеседі. 0-3% еңіске ие осы жазық жерлер Батоның жалпы аумағының 25-30% құрайды. Бато өзенінің шығыс жағында орналасқан Побласьон осы еңіске ие барғангайлардың бірі, бұл жер тегіс немесе жартылай тегіс болып сипатталады. Дегенмен, орналасқан жеріне байланысты Побласьон және оған жақын барғангайлар су тасқынына жиі ұшырайды. Батоның Тынық мұхитына қараған шығыс бөлігі 3-30% еңіске ие. Бұл аймақтар муниципалитеттің жазық жерлерін Тынық мұхитының желдерінен қорғайды. Бұл жерлерде көбінесе жеміс ағаштары, қатты ағаштар және абака егіледі.

Бато өзені

Бато өзені Вигадан бастап Кабугао шығанағына дейін созылады. Бұрын теңіз өміріне толы болған, бірақ эрозия мен үнемі су тасқынының салдарынан өзен төсегіне топырақ шөгіп, өзеннің суы тартылып, құрғап қалды. Бато өзенінің оңтүстік бөлігінде жергілікті халық Напо деп атаған дельта орналасқан. Мұнда фермерлер жержаңғақ, тәтті картоп, жүгері, бұршақ, кокос және пальма сияқты ауыл шаруашылығы дақылдарын өсіреді. Сондай-ақ, бұл жерде қарабауларды ұстауға да болады. Өзен Батоны шығыс және батыс аудандарына бөліп тұрады. Бато көпірі – Бикол аймағындағы ең ұзын көпір, ол Барангай Тилистен Барангай Сипиге дейін өзен арқылы созылады. Ескі көпір Барангай Балонгонгбонда орналасқан және 1995 жылы «Розинг» супертайфуны кезіндегі су тасқынынан қирады.

Климат

Батыстағы Тынық мұхитындағы басқа қалалар сияқты Бато қаласында да тайфундар жиі болады. Бұл жылына 20 ретке дейін қайталануы мүмкін, ал кейбір тайфундар бүкіл қалаларды қиратып жіберетін қатты апаттарға айналады. Өзеннің арнасынан асып кетуінен Побласион ауданында су тасқыны болады. Әйтпесе, ауа райы стандартты тропикалық ауа райы болып табылады, құрғақ маусым қаңтар айынан басталады, ал жаңбырлы маусым маусым айынан басталады. Жергілікті тұрғындар қыркүйек, қазан, қараша айларында (ber months) тайфундардың көбейе түсуін күтеді.

Демография

2020 жылғы санақта Бато, Катандуанес халқы 21 748 адамды құрады, халық тығыздығы .