Кіріспе

Панганибан, ресми түрде Панганибан муниципалитеті, Филиппиннің Катандуанес провинциясындағы 5-ші санаттағы муниципалитет. 2020 жылғы халық санауы бойынша, онда 9 713 адам тұрады. Бұрын ол Пайо деп аталған.

Этимология

Алғашқы аты Пайо болғанмен, бұл қала Пангенибаннан Пайоға, содан кейін қайтадан Пангенибанға атын өзгертті. Кейінгі заң шығарушы Франсиско Перфектоның соңғы мерзімінде, 1957 жылдың 20 сәуірінде Республикалық заң №1654 бойынша Панганибан қайтадан Пайо болып өзгерді. Конгрессмен Хосе М. Альберто (1959 жылдың 15 сәуірінде атқарушы бекітусіз қабылданған Республикалық заң №2122 арқылы) атауын қайтадан Пангенибанға өзгертті, және қазіргі уақытта ресми түрде осы атаумен танылады. Аңыз бойынша, Лусонның оңтүстік-шығысындағы бір ауылдан келген теңізшілердің кемесі қазіргі Пангенибан жағалауына құлап, апатқа ұшырады. Ауыл басшысы, немесе ауыл тұрғындары оны "Пайо" деп атаған, апатқа ұшырағандардың арасында болды, және ешкім туған ауылына қайта оралмады. Көп жылдар өткен соң, көшіп келген ауыл тұрғындары бұрынғы туыстарындарының тағдырын анықтауға мүмкіндік алды, құлаған қайықтың қалдықтарын тапқанда. Олар осы жерге қоныс тепті және тағдырына қапа болған басшыларының құрметіне оны "Пайо" деп атады.

Тарих

1921 жылдың 1 қаңтарында генерал-губернатор Фрэнсис Б. Харрисон №55 жарлыққа қол қойып, муниципалитетті Вигадан ресми түрде бөліп шығарды; содан кейін ол Жозе Бланка Паганибанның атымен Паганибан деп аталды, ол ашылу салтанатында демеуші болған. Ол сонымен қатар, жергілікті шөп – хамапайо атынан Пайо деп те аталады. Оның 7772 км² аумағында шамамен 9500 адам тұрады. Бұл аймақ – күріш егістіктерімен алтынға боялған кең жазықтар мен аңғарлар, абака мен кокос пальмалары өскен төбелер және мангр өсімдіктерімен қапталған жартасты жағалаулар. Оның тереңдігінде араланбаған, аймақтағы ең бай көмір кен орындары жатыр. Алғашқы келушілер – Борнео, Малайзия және Қытайдан келген қоныс іздеушілердің бірінші толқынынан тараған теңіз саяхатшылары мен саудагерлер болды. 13 ғасырдың басында Лусонның оңтүстігінен келген кеме саяхатшылары дауылға ұшырап, Пайо өзенінің сағасына қарай бұрылып, сол жерде жұмақты табады – олар сол жерде қалды және оны өз үйлері деп атады. 1573 жыл шамасында келген испан отарлаушылары Пайонхон халқының мінез-қалпына христиандық діннің өшпес іздерін қалдырды, сондықтан бірнеше христиан секталарынан басқа, католицизм басым дін болып табылады. 18 ғасырда салынған және әлі де тұрған Ұлы Яков шіркеуінің алып құрылысы, халықтың тапқырлығы мен табандылығының куәсі; олар әк тас пен жергілікті материалдардан өз қолдарымен ғимарат жасады – бұл жұмысқа 15-25 жыл кетті. Мұндай іс-қимылға ең берік және тың сенімі бар адамдар ғана қабілетті. Жапондықтардың басқыншылығы кезіндегі бірнеше дағдарыстарда да олардың сенімі оларды қолдады. 1945 жылдың 19 сәуірінде жапондықтар қаладан қуылғанға дейін, олар тұтқынға алынғандармен салыстырмалы түрде сыпайы қарым-қатынас жасады, ал партизандар Банкерохандағы аяусыз шабуылда оларды жойды. 1921 жылы Вигадан бөлінгеннен бері Паганибан провинцияның солтүстік бөлігінің жартысын алып, екінші жартысы 1952 жылға дейін Вигаға қалды, содан кейін оның ең ірі Багаманок ауылы жеке Паганибан муниципалитетіне айналды, ал Паганибанның аумағы азайып, қазіргідей болды. 1970 жылдардағы Сертеза зерттеуі кезінде оның аумағына заңсыз қол сұғылды, кейбір шағын ауылдар анасы немесе қызы муниципалитеттерінің қарауына берілді. Паганибанның қалған 6000 гектар жерінің 400 гектары күріш егістіктері, 300 гектары батпақ, ал қалғаны – әртүрлі деңгейде кесілген орман. 1720-1725 жылдары салынған шіркеуі ешқашан қайта жаңартылмаған. 1928 жылдың 11 қаңтарындағы жер сілкінісі кезінде оның шығыс қабырғасы жөндеуге келмейтіндей зақымданды және бірнеше жерде жағымсыз жарықтар пайда болды. Соңғы және бүйір қабырғалары солтүстік-шығыс бұрышында жоғарыдан төменге дейін сегіз дюймдік жарық қалдырды. Күшті жер сілкінісі қабырғаларды құлатып, дін қызметкері мен шіркеуге келгендерді ең кішкентай дірілде де үрейлендіріп, қашып шығуы мүмкін. Типикалық Катандугандықтар сияқты табанды және төзімді қала тұрғындары балық аулау мен ауыл шаруашылығына көп көз жазды. Ақшалай дақылдары – абака мен копраның үнемі зардап шегуі және суару жүйесінің жеткіліксіздігі тұрғындардың экономикалық депрессиясына себеп болды. Үкімет тарапынан жағдайға қарай жүзеге асырылатын көмек жобалары – халықтың қиындықтарынан шығуға үміттенетін жалғыз құрал. 1975 жылғы халық санағы бойынша қала халқының саны шамамен 8000 адамды құрады, бірақ материктік Биколға, елдің басқа аймақтарына және шетелге көші-қон салдарынан азайды, экономикалық мүмкіндіктерді іздеу үшін. 1948 жылдан бері қаладағы Ұлттық кәсіптік колледждің болуына байланысты халықтың сауаттылығы жоғары деңгейде.

Саяси ахуал

Пайо 1921 жылдың 1 қаңтарына дейін Виганың бір бөлігі болды, содан кейін Панганибан болып өзгерді (иинаугурациялық рәсімде оның демеушісі болған Хосе Бланка Панганибанның құрметіне аталды) және атқарушы бұйрық бойынша Вига құрамынан шықты. Педро Ургель президенттік лауазымға тағайындалды. 1922 жылғы сайлауда сайлаушылар Панганибанға "тәуелсіздік" сыйлаған басшылықты мойынбауға бел буып, саяси қарсыластың ядросын қалыптастырған, белгілі бір идеологиядан ауытқушы саясаткерге дауыс берді, ол Катандуанестің солтүстік-шығыс бөлігінде, тіпті бүкіл аймақта ықпалға ие болды. Игнасио Акино – жергілікті биліктің алғашқы сайланған басшысы. Жергілікті басшылардың ең маңызды жетістігі – жергілікті зираттың айналысын өзгертіп, Пайо өзенінің ағысынан сақтап қалған каналды салу болды.

География

Ол Катандуаның солтүстік бөлігінде орналасқан, оның шығыс бөлігі Тынық мұхитына қарап жатыр. Солтүстік жағынан Багаманок муниципалитетімен, оңтүстігінен Вига муниципалитетімен, ал батысынан тығыз орманмен жабылған Карамoран муниципалитетімен шектеседі. Қала орталығы Вирактан, провинцияның астанасы және сауда орталығынан шалқары орналасқан. Панганибан Вигадан және Багамоноктан белгілі бір қашықтықта жатыр. Багамонок 1950 жылдың 12 маусымында №491 Республикалық заңға сәйкес Панай аралындағы Квигарай, Хинипаган, Сухан, Лати аралындағы Лати, Бакац, Хинипаан, Бугао, Минаили және Панганибан муниципалитетінің Багамонок бариоларынан құрылды. Багамонок пен Панганибанның муниципалдық кеңестері 1952 жылдың 12 маусымында екі қаланың шекарасы туралы келісімге келді. 1952 жылдың 12 шілдесінде аталған келісім Катандуанес провинциялық кеңесімен бекітілді. Конгресс 1954 жылдың 12 маусымында №1038 Республикалық заңды қабылдау арқылы келісімді ресми түсіндірді. Шекара былай сипатталды:

Климат

Панганибанда тропикалық жаңбырлы ормандар климаты (Af) басым, жыл бойы мол жауын-шашын жауады, ал қараша және желтоқсан айларында өте ауыр жаңбыр жауады.

Демография

2020 жылғы санақта Панганибанның халқы 9 713 адамды құрады, халық тығыздығы .