Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Исландиялық қолжазбалар жинағы
Icelandic manuscript collection
Арнамагней қолжазбалары жинағы (Den Arnamagnæanske Håndskriftsamling,) атауын исландиялық ғалым және антиквар Арни Магнуссоннан (1663–1730) – латыншада Арнас Магнейус – алған. Ол Корольдік архивтердің хатшысы және Копенгаген университетінде Дания ескерткіштерінің профессоры қызметтерін атқарумен қатар, өмірінің көп бөлігін қазір оның атымен аталатын қолжазбалар жинағын құруға жұмсады. Бұл қолжазбалардың көп бөлігі Арнидің туған жері Исландиядан, бірақ ол сонымен қатар көптеген маңызды норвегиялық, даниялық және швед қолжазбаларын, сондай-ақ бірқатар континенттік шығу тегін де жинады. Қолжазбалардан басқа, жинақта 14000-ға жуық исланд, норвег (оның ішінде Фарер, Шетланд және Оркадия) және даниялық харталар, түпнұсқалар мен бірінші қол көшірмелері (апографтар) бар. Арни қайтыс болғаннан кейін Копенгаген университетінің Арнамагнеан институтында сақталғаннан кейін, 1965 жылғы парламенттік шешім бойынша жинақ қазір Рекьявик қаласындағы Исландия зерттеулері институты мен Арни Магнуссон институты арасында бөлінген.
The Arnamagnæan Manuscript Collection (Den Arnamagnæanske Håndskriftsamling, ) derives its name from the Icelandic scholar and antiquarian Árni Magnússon (1663–1730) — Arnas Magnæus in Latinised form — who in addition to his duties as Secretary of the Royal Archives and Professor of Danish Antiquities at the University of Copenhagen, spent much of his life building up the collection of manuscripts that now bears his name. The majority of these manuscripts were from Árni's native Iceland, but he also acquired many important Norwegian, Danish and Swedish manuscripts, as well as a number of continental provenances. In addition to the manuscripts proper, the collection contains about 14000 Icelandic, Norwegian (including Faroese, Shetland and Orcadian) and Danish charters, both originals and first hand copies (apographa). After being housed since Árni's death at the University of Copenhagen, in the Arnamagnæan Institute, under a 1965 parliamentary ruling the collection is now divided between there and the Árni Magnússon Institute for Icelandic Studies in Reykjavík, Iceland.
Тарих
1730 жылы Арни қайтыс болғаннан кейін, ол өзінің жинағын Копенгаген университетіне мұра етіп қалдырды, осылайша ол университет кітапханасының бір бөлігіне айналды. Жинақ жылдар бойы жеке сатып алулар мен сыйлықтар, сондай-ақ бірнеше кіші жинақтарды, мысалы, даниялық грамматик Расмус Расктың жинағын қосып алу арқылы толықтырылды, нәтижесінде жинақтағы заттардың саны шамамен 3000-ға жетті. 1956 жылы жинақтағы қолжазбаларды күту және зерттеуді дамыту мақсатында Арнамагней институты (Det Arnamagnæanske Institut, қазіргі Den Arnamagnæanske Samling) құрылды. 1944 жылы Даниядан конституциялық тәуелсіздік алғанға дейін Исландия осы қолжазбаларды қайтару туралы өтініштерді жолдай бастады. Ұзақ және қызу пікірталас барысында 1965 жылдың мамыр айында Дания парламенті Арнамагней жинағындағы «исландтық мәдени мүлік» (islandsk kultureje) деп танылған құжаттар – яғни, исландтықтар жазған немесе аударған және мазмұны толығымен немесе басым бөлігі Исландияға қатысты туындылар – жаңадан құрылған Исландия қолжазба институтына (қазіргі Арни Магнуссон Исландиялық зерттеулер институты), Исландия университетінің бір бөлігіне берілуі керек деп шешті. Сондай-ақ, Дания Корольдік кітапханасынан (Det kongelige Bibliotek) Арнамагней институты тапсырған қолжазбалармен бірдей санаттағы қолжазбаларды беру қарастырылды және екі қолжазбаны – Поэтикалық Эдданың «Региус кодексін» және «Флатейярбок» пергамент кодексін Исландияға беру туралы арнайы ереже енгізілді (екеуі де Дания Корольдік кітапханасында сақталған және келісім шарттары бойынша «исландтық мәдени мүлік» деп есептелмеген). Бұл қолжазбалар 1971 жылы келісім ратификацияланғаннан кейін бірден өткізілген салтанатты шарада Исландияға тапсырылды. Қолжазбалардың алғашқы партиясы 1973 жылдың маусым айында Копенгагеннен Рейкьявикке жіберілді, ал соңғы екеуі 1997 жылдың маусым айында тапсырылды. Барлығы 1666 қолжазба, сондай-ақ барлық исландтық грамоталар мен көшірмелер Исландияға жеткізілді, бұл жинақтың жартысынан астам бөлігін құрайды, сонымен қатар Дания Корольдік кітапханасынан 141 қолжазба да берілді. Копенгагенде қалған қолжазбалардың шамамен жартысы исландтықтарға тиесілі, бірақ олар Копенгагенде жасалған көшірмелер немесе Исландияға тікелей қатысы жоқ мәселелерге арналған туындылар, мысалы, Норвегия және Дания патшаларының тарихы, діни мәтіндер немесе латын және басқа тілдерден аудармалар. Жинақтың қалған бөлігі жоғарыда аталған даниялық, швед, норвегиялық және континенттік Еуропа қолжазбаларын қамтиды. 2009 жылы Арнамагней қолжазбалар жинағы ЮНЕСКО-ның «Дүниежүзілік жад тізіміне» оның тарихи құндылығын мойындау үшін енгізілді. 2019 жылы Арнамагней институты жинақтағы қолжазбалардың бірінің (AM 377 fol.) Фердинанд Колумбтың «Эпитомалар кітабы» екенін анықтады.
When Árni died in 1730 he bequeathed his collection to the University of Copenhagen, whereupon it became part of the University Library. The collection has been augmented over the years through individual purchases and gifts and the acquisition of a number of smaller collections, for example, that of the Danish grammarian Rasmus Rask, bringing the total number of items to around 3000. In 1956 the Arnamagnæan Institute (Det Arnamagnæanske Institut, now Den Arnamagnæanske Samling) was established to care for and further the study of the manuscripts in the collection. Even before its constitutional separation from Denmark in 1944, Iceland had begun to petition for the return of these manuscripts. After much heated debate, the Danish parliament decided in May 1965 that such documents in the Arnamagnæan Collection as might be held to be "Icelandic cultural property" (islandsk kultureje) — broadly defined as a work composed or translated by an Icelander and whose content is wholly or chiefly concerned with Iceland — were to be transferred to the newly established Icelandic Manuscript Institute (now the Árni Magnússon Institute for Icelandic Studies, ), a part of the University of Iceland. It further provided for the transfer from the Danish Royal Library (Det kongelige Bibliotek) of manuscripts belonging to the same categories as the manuscripts relinquished by the Arnamagnæan Institute, and contained a special clause relating to the transfer to Iceland of two manuscripts, the Codex Regius of the Poetic Edda and the vellum codex Flateyjarbók, both of which were in the Danish Royal Library (and would not have been deemed islandsk kultureje under the terms of the treaty). These were handed over to Iceland in a ceremony held immediately after the ratification of the treaty in 1971. The first consignment of manuscripts was dispatched from Copenhagen to Reykjavík in June 1973 and the last two were handed over in June 1997. Altogether a total of 1,666 manuscripts, and all the Icelandic charters and apographa, have been transferred to Iceland, slightly over half the collection, in addition to 141 manuscripts from the Danish Royal Library. Of the manuscripts remaining in Copenhagen, about half is Icelandic but are either copies made in Copenhagen, have as their chief concern matters not directly related to Iceland, e. g. the histories of the kings of Norway and Denmark, religious texts or translations from Latin and other languages. The remainder of the collection comprises the Danish, Swedish, Norwegian and continental European manuscripts mentioned above. In 2009 the Arnamagnæan Manuscript Collection was added to UNESCO's Memory of the World Register in recognition of its historical value. In 2019 the Arnamagnæan Institute announced that one of the manuscripts in the collection (AM 377 fol.) was identified as Ferdinand Columbus's Libro de los Epítomes.