Кіріспе

Menntaskólinn í Reykjavík (MR; ресми атауы ағылшын тілінде: Reykjavik Junior College) – Исландиядағы жастар мектебі. Ол Рейкьявик қаласында орналасқан. Мектептің тарихы 1056 жылға дейін жетеді, осы жылы Скалхольтта мектеп ашылды, және ол Исландиядағы ең көне білім ошақтарының бірі болып саналады. 1786 жылы мектеп Рейкьявикке көшірілді, бірақ нашар тұрғын жағдайы салдарынан 1805 жылы Рейкьявик маңындағы Бессастадирге қайта көшіруге мәжбүр болды. 1846 жылы мектеп қазіргі орнына көшірілді, ал Рейкьявик қаласында жаңа ғимарат салынды. Бұл сол кездегі ең ірі ғимарат болды және оны 500 исландтық крона банкнотында көруге болады. Бұл ғимарат Альтинг бірнеше жылдық үзілістен кейін Рейкьявикке қайта жиналғанда бастапқыда пайдаланылды, сондықтан осы ғимаратта Исландия тәуелсіздігінің көшбасшысы Йон Сигурдссон депутаттарды әйгілі «Vér mótmælum allir» фразасымен басқарды. Мектеп бұрын Lærði skólinn (Білімді мектеп), Latínuskólinn (Латын мектебі) және Schola Reykjavicensis латынша атауымен белгілі болған; 1937 жылы қазіргі атауын алды. Рейкьявик мектебі үш жылдық оқу бағдарламасын ұсынады. Ол әдетте (stúdentspróf) дипломымен аяқталады, ол түлекке Исландиядағы жоғары оқу орнына түсуге құқық береді. Көптеген исланд саясаткерлері, оның ішінде бірінші премьер-министр Ханнес Хафстейн, бұрынғы премьер-министр Давид Оддсон, Исландияның бұрынғы президенті Олафур Рагнар Гримссон және қазіргі президент Гудни Т. Йоханнессон осы мектепте білім алған. Исландияның барлық премьер-министрлері дерлік осы мектепте білім алған, олардың арасында Халлдор Асгримссон, Олафур Йоханнессон, Сигурд Инг Йоханнссон, Торстейн Палссон, Йоханна Сигурддоттир және Катрин Якобсдоттир болған. Давидтің тәуелсіздік партиясының төрағасы және бұрынғы премьер-министр лауазымын мұрагерлік еткен Гейр Х. Хаарде де оны студенттік ұйымның төрағасы, Skólafélagið (инспектор scholae) лауазымында алмастырды. 1879 жылы Ханнес Хафстейн мектептің алғашқы инспекторы болды, ал 1940 жылы оның немересі Эйнар Рагнарссон Кварран осы лауазымға ие болды. Исландияның бұрынғы президенті Олафур Рагнар Гримссон сонымен қатар Framtíðin студенттік ұйымының президенті болды.

Мәдениет және дәстүрлер

Мектеп дәстүріне залдағы төбелес және Brevitate Vitae әнін орындау кіреді. Жыл сайын алты би ұйымдастырылады, оның ішінде маскарад және бірінші курс биі. MR мектебінде көптеген клубтар ашылды, олардың қатарында: Көркем өнер клубы (бейнелеу өнері, музыка, би, әдебиет және кино салалары бойынша бес бөлімше), Herranótt актерлік цехы (Солтүстік Еуропадағы ең көне театр ұйымы), Компьютер академиясы және "Нерд" клубы (бірігіп, "Академия" деп аталды), Саяхатшылар клубы, Спорт клубы, Ат спорты клубы, Ғылым клубы, Жазушылар клубы, Шахмат клубы және Ескек клубы (бастапқыда қайықпен айналысатын клуб болған, бірақ қазір жігіттер мен қыздардан құралған жанкүйерлер тобы).

Залдағы шайқас

Жыл сайын көктемгі семестрдің соңында МР студенттері бас ғимараттың залдарында төбелес ұйымдастырады. Ғимараттың бірінші қабатында қоңырау орнатылады, ал аға сынып студенттері сол қоңырауға жетіп, соғып қоюға тырысады, ал басқа студенттер олармен күресіп, осыған жол бермеуге тырысады. Егер ағалар міндетті орындаса, кіші сынып студенттері келесі сабаққа қатысады. Төбелес барысында кейбір немесе барлық аға сынып студенттері топырақпен мазақталады. Бұл шара 2008-2009 жылдары инспектор Платеарум (мектеп қоңырауларын соғуға жауапты және сонымен қатар залдағы төбелесте ағалардың жетекшісі) төбелесте мойнын сындырып, 9 миллион ISK тұрақты сот талабына әкелгеннен кейін тоқтатылды.

Жаңадан келгендер күні

Мектептің алғашқы апталарындағы бір күн жаңа оқушылар үшін ерекше күн (исландша: busadagur) болып табылады. Бұл күн елдегі барлық орта мектептерде өткізіледі және тек Рекьявик қаласындағы Menntaskólinn мектебінің дәстүрі ғана емес, алайда бұл күнге қатысты дәстүрлер мектептер арасында үлкен айырмашылықтарға ие. Күн аға сынып оқушыларының ақ тога киіп, беттерін бояуларымен басталады. Содан кейін ағалар мектепті аралап, жаңа оқушыларды мектеп ауласына шақырып, оларды биікке лақтырады. Жаңа оқушыларды лақтыру дәстүрі ежелден келе жатқан болса, тога кию салты 1991 жылы (1992 жылы бітіргендер) аға сынып оқушыларымен қосылды. Осы күні (және одан кейінгі бірнеше күнде) студенттер "De Brevitate Vitae" әнін шырқайды. Келесі түнде жаңа оқушыларға арналған кеш өткізіледі.

Скрипка биі (Fiðluballið)

Көптеген адамдар скрипка биін әсем кешкі той немесе сәнді шара деп сипаттайды, онда тірі скрипка музыкасы ойналады және студенттер би билеген кезде ең әдемі киімдерін киеді. Бұл дәстүр 1960 жылдары басталды және сол кездегі хиппи мәдениетіне қарсы шығу мақсатында ұйымдастырылған. Аңыз бойынша, биді бастаушы – пастор Гейр Вааге. Ол тек бір рет өткізілді, бірақ 1992 жылы мектеп инспекторы Дагур Б. Эггертсон оны қайта жандандырды. Қазір бұл бітіруші студенттер үшін жыл сайынғы дәстүрлі шара болып табылады.

Жарияланымдар

Екі студенттік ұйым бірқатар мерзімді басылымдар шығарады. Олардың арасында:

Skólablaðið Skinfaxi – Өткен жыл туралы мақалалар; жыл сайын жарияланады. 2009 жылдан бері бірлесіп шығарылатын екі басылым: Skólablaðið және Skinfaxi. Skinfaxi алғаш рет 1898 жылы, ал Skólablaðið 1925 жылы жарық көрді.

Loki Laufeyjarson – Framtíðin студенттік ұйымы шығаратын, Menntaskólatíðindi басылымына ұқсас журнал.

Menntaskólatíðindi – Мектептегі күнделікті өмір мен оқиғалар туралы газет; жаңа студенттік ұйым Skólafélagið ай сайын шамамен бір рет шығарады.

De Rerum Natura – Ғылыми клуб жыл сайын шығаратын ғылыми журнал. Аты Лукрецийдің "De Rerum Natura" еңбегінен алынған. Алғаш рет 1960 жылы, кейіннен Исландия президенті болған Олафур Рагнар Гримссон төрағалық еткен кезде жарық көрді.

Yggdrasill & The Novelist News – Романшылар клубы жыл сайын шығаратын екі журнал.

Vetur – М. Бусиндегі студенттердің суреттері, күнделікті және әлеуметтік өмірін көрсететін жылдық фотожурнал.

Businn – Жаңа студенттерге арналған, үстіңгі курс студенттері жазатын ай сайынғы газет.

Idus Martii – Ежелгі тілдер мен классика туралы жылдық журнал. Классикалық тілдер кафедрасының 2-курс студенттері наурыз айының 15-і күні (Ides of March) шығарады.

Morkinskinna – Жыл сайын күздің басында шығарылады. Мектеп және оның студенттері туралы ақпарат, сондай-ақ оқу күнделігін қамтитын нұсқаулық. Моркинскинаның атымен аталған.

Талқылау

Framtíðin, Исландиядағы ең көне студенттік ұйым, жыл сайын Исландияның орта білім беру колледждері арасындағы пікірсайыс жарысын өткізетін Mælsku og rökræðukeppni framhaldsskóla á Íslandi (MorfÍs, Исландияның орта білім беру колледждерінің пікірсайыс қоғамы) мүшесі. 1983 жылы құрылғаннан бері MR сегіз рет финалда жеңіске жеткен. MR студенттері үнемі арасында пікірсайыс жарыстар өткізеді. Бұл жарыстар өте жиі ұйымдастырылады және олардың айналасында көптеген дәстүрлер қалыптасқан. "Framtíðin" MR студенттері үшін пікірсайыс қоғамын басқарады және ол сонымен қатар Исландиядағы ең көне клубтардың бірі (1883 жылы құрылған). Sólbjartur – жыл сайынғы пікірсайыс жарысы, онда MR-дың әр сыныбы бір немесе бірнеше команданы пікірсайысқа жіберуге құқылы. Жеңімпаз команда "Sólbjartur" (Сөзбе-сөз: Күн жарқыраған) атағын иеленеді, ал жеңімпаз команданың ең жақсы дебаторы "Orator Scholae" (лат. Мектеп сөйлеушісі) атағын алады. Тағы бір жылдық жарыс – "Orator Minor" (лат. Екінші жақсы сөйлеуші) деп аталады. Orator Minor – бұл жарыста қатысушылар кездейсоқ таңдалған тақырыптар бойынша жекелей пікірсайыс жасайды және сөздерін дайындауға бар болғаны он минут уақыт беріледі. Алайда, 2007 жылдан бастап Orator Minor жылына бір реттен асып, тіпті бес ретке дейін өткізіледі.

Сұрақтар

МР RÚV телеарнасының академиялық викториналық конкурсы «Gettu betur»-де ең табысты мектеп атанды; ол бағдарламаның 22 маусымында жеңімпаз болды, соңғысы 2022 жылы өтті. Оның ішінде 1993 жылдан 2003 жылға дейін 11 жыл қатарынан жеңіске жеткен. Жыл сайын викторина ұйымдастырылады, онда әр сынып бір немесе бірнеше команда жіберіп, басқалармен жарысады. Бұл жарыс «Ratatoskur» деп аталады, ол скандинавия мифологиясындағы белгілі ақыртық атымен байланысты.

MR-ví

Әр жылдың қазан айының бір күні МР және оның бәсекелес мектебі Verzlunarskóli Íslands (Исландияның коммерциялық колледжі) немесе көбінесе "Verzlo" деп аталатын "Hljómskálagarður" саябағында кездеседі, ол Рейкьявик қаласының орталығында орналасқан. Саябақта түрлі ойындар мен жарыстар ұйымдастырылады. Оларға: жүгіру, футбол, қайық шашу, алып шахмат (кейіннен қарапайым шахматқа ауыстырылды), дауыс шығару, арқан тартыс, жылдам жеу, қол күресі, көлікке кім көп сыяды және әйгілі мексикалық жүгіру жатады. Сол күні кешке екі мектеп арасында пікірсайыс жарысы өтеді.

Білім

МР өзінің дәстүрлі және классикалық білім беру стилімен танымал. МР оқушылар мектепке түскен кезде таңдайтын екі бөлек "бағытты" ұсынады. Бұл – табиғат ғылымдары бағыты және тілдер бағыты. Табиғат ғылымдары бағыты екінші курста биология және физика бөлімдеріне бөлінеді, ал тілдер бағыты – қазіргі заманғы тілдер бөлімі мен классикалық тілдер бөліміне бөлінеді. МР – Исландияда латын тілін міндетті түрде оқытатын жалғыз мектеп және көне грек тілін оқытатын жалғыз мектеп. Алғашқы жылдары мектепте алты жылдық оқу бағдарламасы болды, кейін ол төрт жылға дейін қысқартылды. Сөйтіп, бірінші курс "үшінші форма", екінші курс "төртінші форма" деп аталады, және т.б. Дегенмен, 2016 жылы мектеп одан да қысқартылып, үш жылдыққа дейін айналдырылды. Алғашқы үш жылдық түлектер 2019 жылдың мамыр айында төрт жылдық жүйе бойынша бітірген соңғы түлектермен бірге бітірді.

Тұрғын үй

Мектеп құрылғаннан бері студенттер саны тез өсті. Бұл мектептің құрылысын кеңейтуге әкелді. Мектептің басты ғимараты – 1846 жылы салынған Gamli Skóli (сөзбе-сөз: Ескі мектеп) үйі. Содан бері бірнеше үйлер мен қосымшалар салынды. Бұл ғимараттардың арасында: Íþaka (Итака) – MR кітапханасы және оқу залы. Ол 1867 жылы бай ағылшын саудагері Чарльз Келсаллдың исландиялықтарға сыйлаған үйі. Ол атын Нью-Йорк штатындағы Итака қаласынан алған, себебі сол қалада мектепте кітап клубын ашқан профессор Уиллард Фиске тұрды. 2018 жылдан 2020 жылға дейін күрделі жөндеу жұмыстары жүргізілді, оның барысында ішкі бөлігі жаңадан салынды. Жөндеуден кейін оқу залы мен кітапхана орналасқан қабаттары ауыстырылды. Кітапхана енді жертөледе, ал оқу залы шатырға көшті. Fjósið (Қой қорасы) – екі сынып бөлмесі бар шағын ағаш үй. Бастапқыда өрт сөндіру құралдарын сақтау үшін пайдаланылған, кейін ректордың сиырларын ұстауға қолданылды. Íþróttahöllin (Спорт сарайы) – Исландиядағы ең көне спорт залы және көп жыл бойы ең үлкені болды, бірақ қазіргі стандарттар бойынша өте кішкентай және ескірген саналады. Шындығында, ол соншалықты кішкентай, баскетбол ойыншыларының айып тұру орындары бірімен-бірі жабысады. Þrælakistan (Тыныс алу бөлмесі) – Спорт сарайымен жалғасқан өте кішкентай ғимарат. Бұл шағын спорт залы, қазіргі уақытта заманауи ауыр атлетика құралдарымен жабдықталған, бірақ тарихи тұрғыдан ескі құралдар да болған. Casa Christi (латынша: Христостың үйі) – бірнеше сынып бөлмесі бар ескі ғимарат. Ол аймақтағы басқа үйлермен салыстырғанда салыстырмалы түрде үлкен. Бұл ғимарат бір кезде Рейкьявик YMCA-сының филиалы болған, сондықтан осылай аталған. Оның сыртқы түрі нашар және жағдайы қиын деп есептеледі, студенттер мен оқытушылар одан хлордың күшті иісі сезілетінін айтады. Жақын арада бұл ғимаратты бұзып, орнына жаңа әрі жақсы ғимарат салу жоспарлануда. Мектепте осы ғимараттың атын өзгертуді талап ететін қозғалыс пайда болды. Бір ұсыныс – "Casa Sophiae" (грекше: "Даналық үйі"), бұл елдің секулярлануының үдересін көрсетеді. Casa Nova (латынша: Жаңа үй) – салыстырмалы түрде жас және кешендегі ең үлкен ғимарат. Онда көптеген сыныптар бар, сонымен қатар студенттердің әлеуметтік жиналыстарының орталығы болып табылады. Ғимараттың жертөлесінде жайлы демалыс бөлмесі мен кафетерий орналасқан. Ол 1960 жылдары салынған, бірақ 2006 жылы күрделі жөндеуден өтті. Villa Nova (латынша: Жаңа пәтер) – үй шаруашылығының шеберханасы және мектептің қоймасы. Бұрын Amtmannsstígur 2 пайдалануға берілгенге дейін студенттік ұйымдардың кеңселері де осында орналасқан. Elísabetarhús (Елизаветаның үйі), сондай-ақ "Minni Elísabetar" (Елизаветаның естеліктері) деп те аталады, мектеп құрылысына соңғы қосылған ғимарат. Онда бірнеше сынып бөлмесі бар, соның ішінде Исландиядағы ең жақсы жабдықталған оқу зертханалары бар. Толық пайдалануға берілгенге дейін Casa Subuculae деп аталған. Бұл үйді бұрынғы иесі, әйелі Елизавета жақында қайтыс болғаннан кейін сыйға берді. Amtmannsstígur 2 – мұғалімдердің демалыс бөлмесі. Сондай-ақ, мұнда кеңселер орналасқан және студенттік ұйымдардың кездесу орны ретінде қызмет етеді. 1938 жылы салынған Menntaskólaselið немесе жай ғана selið – Рейкьявиктен шамамен 45 минуттық жерде, оңтүстік қаласы Хверагердиге жақын орналасқан үй. Бұл ауылдық үй студенттердің саяхаттары мен демалысы үшін пайдаланылады. 2011 жылы он жылдан кейін алғаш рет пайдаланылды, себебі нашар күйде болғандықтан жабылып тұрған. Содан бері мектеп хоры оны жиі пайдаланады, сондай-ақ бірінші курс студенттері үшін жыл сайын геологиялық сапар ұйымдастырылады.