Йонас Халлгримссон: Ақын, жазушы және табиғатты зерттеуші
Jónas Hallgrímsson
Йонас Халлгримссон – исланд ақыны, жазушы, табиғатты зерттеуші. «Fjölnir» журналының негіз қалаушысы, исланд ұлттық қозғалысын қолдады. Тіл күнінің авторы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Исландиялық ақын, жазушы және табиғат зерттеуші Йонас Холгримссон (16 қараша 1807 – 26 мамыр 1845) – исландиялық ақын, жазушы және табиғат зерттеуші. Ол Исландияның «Фьёльнир» журналын құрушылардың бірі болды, ол алғаш рет 1835 жылы Копенгагенде жарық көрді. Йонас және оның «Фьёльнир» тобындағы әріптестері журналды исланд ұлтшылдығын насихаттау үшін пайдаланды, исланд тәуелсіздік қозғалысына дем беруді үміттене отырып. Йонас Исландияның ең сүйікті ақындарының бірі болып саналады, ол Исландия және оның халқы туралы ең белгілі исланд өлеңдерінің бірін жазды. 1996 жылдан бері Йонастың туған күні Исландияда Исланд тілі күні ретінде ресми түрде танылған. Әр жылдың 16 қарашасында Йонас Холгримссон атындағы сыйлық исланд тіліне елеулі үлес қосқан адамға табыс етіледі.
Icelandic poet, author and naturalist
Jónas Hallgrímsson (16 November 1807 – 26 May 1845) was an Icelandic poet, writer and naturalist. He was one of the founders of the Icelandic journal Fjölnir, which was first published in Copenhagen in 1835. The magazine was used by Jónas and his fellow Fjölnismenn to promote Icelandic nationalism, in the hope of giving impetus to the Icelandic Independence Movement. Jónas remains one of Iceland's most beloved poets, penning some of the best known Icelandic poems about Iceland and its people. Since 1996, Jónas's birthday has been officially recognised in Iceland as the Day of the Icelandic Language. On 16 November each year, the Jónas Hallgrímsson Award is awarded to an individual for their outstanding contribution to the Icelandic Language.
Өмірбаян
Йонас Исландияның солтүстігінде, Эйджафьёрдурдағы Окснадалурда дүниеге келген. Ол Халгримур Торстейнссонның, пастордың, және Ранвейг Йонасдотирдің ұлы болды. Ол төрт баланың үшіншісі еді; оның бауырлары Торстейнн (1800 жылы туған), Ранвейг (1802 жылы туған) және Анна Маргрет (1815 жылы туған) еді. 1816 жылы Йонастың әкесі көлде батып қайтыс болды, содан кейін Йонас әпкесімен бірге тұруға жіберілді. 1821 жылы ол үйіне, Окснадалурға оралды, содан кейін Скагафьёрдурдағы мектепке оқуға түсті, онда оны пастор Эйнар Х. Торлациус оқытты. Ол онда екі жыл оқыды, сосын Бессастадирдегі мектепке оқуға тағы алты жылға стипендия алды. 1829 жылы соңғы емтиханды тапсырғаннан кейін Йонас Рейкьявикке көшіп келді. Ол сол кезде шерифтің кеңсесінде хатшы болып жұмыс істеді, оның үйінде тұрды. Осы уақытта ол қорғаушы адвокат ретінде де жұмыс істеді. 1831–1832 жылдардың қысында Йонас Кристиан Кнудсен есімді әйелге үйлену ұсынысын жасады, бірақ ол одан бас тартты. Ол мұңға батты. 1832 жылы ол Данияға кемемен сапар шекті және Копенгаген университетіне емтихан тапсырып қабылданды. Ол заңгер мамандығын оқуға кірісті, бірақ төрт жылдан кейін әдебиет және табиғаттану ғылымдарына ауысты, екі пәнде де өте жақсы нәтижелер көрсетті. 1835 жылы исландиялық студенттер Бриньольфур Петурссон, Конрад Гисласон және Томас Сэмундссонмен бірге ол "Fjölnir" патриоттық журналын құрды. Бітіргеннен кейін ол Исландияда ғылыми зерттеулер жүргізу үшін мемлекеттік қазынадан грант алды, ол 1839 жылдан 1842 жылға дейін осы жобамен айналысты. Ол Исландияның табиғи тарихына деген қызығушылығын сақтап, өмірі бойы "Fjölnir" журналымен айналысты, уақытын Дания мен Исландияға зерттеу сапарлары арасында бөліп өтті. Оның көптеген өлеңдері мен мақалалары алғаш рет "Fjölnir" журналында жарық көрді. Сондай-ақ, Йонас шетелдік материалдарды, оның ішінде ғылыми еңбектерді аударумен де айналысты. Осы еңбектерде Йонас жасаған исланд тіліндегі көптеген жаңа сөздерді кездестіруге болады. Мысалы, олардың бірі – "reikistjarna", яғни планета. Бұл сөз "að reika" (көшпелі болу) етістігі мен "stjarna" (жұлдыз) есімдігінен құралған. 1845 жылдың 21 мамырында Копенгагенде Йонас бөлмесіне шығарда баспалдақтан сығалап түсіп, аяғын сындырды. Ол ертесіне ауруханаға түсті, бірақ қан уланудан қайтыс болды, оның жасы 37-ге толмаған еді.
Jónas was born in the north of Iceland, in Öxnadalur in Eyjafjörður. He was the son of Hallgrímur Þorsteinsson, a curate, and Rannveig Jónasdóttir. He was the third of their four children; his siblings were Þorsteinn (born 1800), Rannveig (born 1802) and Anna Margrét (born 1815). In 1816 Jónas' father drowned in a lake and Jónas was sent to live with his aunt. In 1821 he returned home to Öxnadalur to be confirmed, before going away to a school in Skagafjörður, where he was taught by the Reverend Einar H. Thorlacius. He studied there for two years, and won a scholarship to attend the school at Bessastaðir for a further six. After passing his final examinations in 1829, Jónas moved to Reykjavík and was employed by a sheriff as a clerk, living in his home. During this time, he also worked as a defence lawyer. It is said that sometime in the winter of 1831–1832, Jónas proposed to a woman called Christiane Knudsen, but he was rejected. He was heartbroken. In 1832 he sailed to Denmark, and passed the entrance exam for the University of Copenhagen. He began working for a law degree, but after four years switched to literature and natural sciences, excelling in both subjects. In 1835, along with fellow Icelandic students Brynjólfur Pétursson, Konráð Gíslason and Tómas Sæmundsson, he founded the patriotic journal Fjölnir. After graduation he was awarded a grant from the state treasury to conduct scientific research in Iceland, a project which he worked on from 1839 to 1842. He continued to pursue his interest in the natural history of Iceland, and to work on Fjölnir throughout his life, dividing his time between Denmark and research trips to Iceland. It was in Fjölnir that many of his poems and essays first appeared. Jónas also worked as a translator of foreign material, including scientific works. In these can be found many of the Icelandic words coined by Jónas. One of these, for an example, is reikistjarna, meaning planet. This is a compound word from the verb að reika (to wander) and the noun stjarna (star). On 21 May 1845 in Copenhagen, Jónas slipped on the stairs up to his room and broke his leg. He went to the hospital the next day, but died of blood poisoning, aged only 37.
Жүніс өлгеннен кейін қалған сүйектері туралы дау
1946 жылы Йонас Холлгримссонның сүйектері Копенгагеннен Исландияға «сүйектер дауы» (бейнамалит) деп аталатын даулы жағдайда көшірілді. Бұл ұлттық табыс ретінде көрсетілсе де, қайта жерлеу Исландияның тәуелсіздік алғаннан кейінгі элитасының үстемдігін көрсетудің өте қиын жағдайы болды және «ұлтты біріктірудің орнына, оқиға Исландия халқының арасындағы үлкен бөліністі ашып берді». Бұл іске белсенді түрде араласқан – Йонастың жанкүйері, өлі ақынмен телепатиялық байланыстамын деп мәлімдеген және оның сүйегін Йонастың өскен Өкснадалур аймағына қайта жерлеуді қалаған Сигурйон Петурссон болды. Сигурйон көптеген саяси элитаның, соның ішінде сол кездегі Исландия премьер-министрі Олафур Торстың қарсылығына тап болды. Үкімет оған Йонастың сүйектері мемлекеттік меншік екенін және оны ақын Эйнар Бенедиктссонмен бірге Тингвеллирдегі ұлттық зиратқа жерлейтінін хабарлады. Бірақ үкімет қазба жұмыстарын және тасымалдауды қаржыландыруға құлық танытпады. Сигурйон шығындардың көп бөлігін өзі төлеп, тіпті Ұлттық мұражай директоры Маттиас Тёрдарсонға қазба жұмыстарын қадағалау үшін ақы төледі. Процесс ұзаққа созылды, себебі 1875 жылы Йонастың үстіне әке мен бала, ал 1900 жылы тағы бір жұбай жерленген еді, алдымен оларды қазу қажет болды. Соңында Сигурйон сүйектерді Исландияға жеткізе алды. Ол оларды үкіметке қарсылық ретінде Өкснадалурға жерлеуді ниеттеніп, солтүстікке қарай жүргізді, бірақ ондағы дін қызметкерлері рәсімдерді орындаудан бас тартты. Табут бір апта бойы шіркеуде тұрғаннан кейін оңтүстікке қайтарылып, Йонастың туған күніне орай 16 қарашада үкімет таңдаған жерге жерленді. 1996 жылдан бері бұл күн Исландияда Исландия тілі күні ретінде тойланады. Оқиғаның себептері мен салдары, басқалармен қатар, 1948 жылғы Халлдор Лакснесс романы «Атомстанция» (Atómstöðin) және Милан Кундераның «Білушіліксіздік» (Ignorance) шығармаларында сатиралық түрде бейнеленген.
In 1946, the bones of Jónas Hallgrímsson were moved from Copenhagen to Iceland in a controversy known in Icelandic as the beinamálið ('the case of the bones'). While ostensibly a national triumph, the reburial has been argued to have been an enormously problematic exercise in hegemony by Iceland's post independence elites and "instead of uniting the nation, the episode uncovered a great divide within the people of Iceland". The main campaigner behind this was Sigurjón Pétursson, an admirer of Jónas who claimed to be in telepathic communication with the dead poet and wanted to re bury his remains in Öxnadalur, where Jónas grew up. Sigurjón came up against serious opposition from a number of the political élite, including Ólafur Thors, who was then Prime Minister of Iceland. The government informed him that Jónas' bones were state property, and would be buried at the national burial ground at Þingvellir, alongside the poet Einar Benediktsson. However, the government proved unwilling to finance the excavation and transportation. Sigurjón covered most of the cost, even paying for Matthías Þórðarson, the director of the National Museum, to oversee the excavation. The process was a lengthy one, because a father and son had been buried on top of Jónas in 1875, and another couple in 1900, and they needed to be excavated first. Finally, Sigurjón was able to transport the remains to Iceland. He drove north with them, intending to bury them in Öxnadalur in defiance of the government, but the priests there refused to perform the rites. The coffin stood in a church for a week before being driven back south and buried in the government's chosen spot on 16 November, Jónas' birthday. Since 1996, the date has been celebrated in Iceland as Icelandic Language Day. The controversy, its motivations and outcomes were satirised by, amongst others, Halldór Laxness's 1948 novel Atómstöðin and Milan Kundera's Ignorance.