Кіріспе

Ирландиялық композитор

Уильям Винсент Уоллес (11 наурыз 1812 – 12 қазан 1865) – ирландиялық композитор және пианист. Өз заманында ол үш құрлықта скрипка мен фортепианода виртуоздықпен екі рет өнер көрсеткенімен танымал болды. Бүгінде ол, негізінен, «Маритана» (1845) және «Лурлайн» (1847/60) сияқты маңызды операларының авторы ретінде еске алынады, бірақ ол 19 ғасырда кең таралған көптеген фортепиано туындыларын (оның ішінде виртуоздық шығармалар) да жазды. Оның стиль және қиындық деңгейі жағынан алуан түрлі әндері мен балладалары да сол кезде танымал болды, олардың кейбіреулері сол заманғы белгілі әншілермен байланысты болған.

Ерте өмір

Уоллес Ирландияның Уотерфорд қаласында, Колбек көшесінде дүниеге келді. Оның екі ата-анасы да ирландтықтар еді; оның әкесі, Майо округының Спенсер Уоллесы, 1789 жылы Майо округының Киллала қаласында дүниеге келген төрт баланың бірі, Баллинада орналасқан Солтүстік Майо жаяу әскер полкінің оркестр шебері болды. Уильям полк бір жыл бойы Уотерфордта орналасқанда туды, бұл Ирландия мен Ұлыбританиядағы бірнеше кезектес орналасулардың бірі еді. Отбасы төрт жылдан кейін, 1816 жылы Баллинаға оралды, ал Уильям өзінің ересек өмірін сол жерде өткізді, әкесінің оркестріне белсенді қатысып, тоғыз жасында оркестр концерттері үшін шығармалар жазды. Жоғары деңгейдегі шеберлігімен танымал болған оркестр, әскери міндеттерінен басқа, аймақтағы ірі үйлердегі қоғамдық шараларға қатысты. Әкесі мен еңісінің жетекшілігімен ол туған жерінің оркестрлері мен ансамбльдері үшін шығармалар жазды. Уоллес отбасы 1826 жылы әскерден кеткенге дейін (олардың полкі 29-шы жаяу әскер полкі болды) түрлі музыкалық аспаптарда ойнауды үйренді, Уотерфордтан Дублинге көшіп, астанада музыкалық өмірге белсенді қатысты. Уоллес бала кезінде скрипка, кларнет, орган және фортепиано сияқты бірнеше аспапта ойнауды үйренді. 1830 жылы, 18 жасында, Типперри округының Тюрлс қаласындағы Рим-католик соборының органшысы болды және сол жердегі Урсулин монастырында музыка сабақтарын берді. Ол Изабелла Келли деген шәкіртіне ғашық болды, оның әкесі Уоллес Рим-католигіне айналған жағдайда 1832 жылы олардың некесіне келісім берді. Жұбайлар көп ұзамай Дублинге көшіп, Уоллес Корольдік театрда скрипкашы болып жұмыс істеді.

Карьерасы мен саяхаттары

1800 жылғы Одақ шартынан кейін Дублиндегі экономикалық жағдай нашарлағандықтан, Уоллес отбасының барлығы 1835 жылы Австралияға көшіп кетуге шешім қабылдады. Уоллес әйелі Изабелла және жас ұлы Виллимен бірге шілде айында Ливерпульден еркін көшпендер ретінде саяхаттады. Оның әкесі екінші әйелі Матильда мен бір баласымен, сопрано әншісі Элизабет және флейташы Веллингтонмен бірге сол күзде Корктан мүліктері үшін көшіп келді. Композитордың тобы алғаш рет қазан айының соңында Тасманияның Хобарт қаласына қонды, онда бірнеше ай тұрды, содан кейін 1836 жылдың қаңтарында Сиднейге көшіп барды. Ақпан айында қалған отбасы келгеннен кейін Уоллестер сәуір айында Австралиядағы алғашқы музыка академиясын ашты. Уоллес Сиднейде көптеген танымал концерттер берді және Колонияға келген алғашқы виртуоз болғандықтан, «Австралиялық Паганини» деп аталды. Оның қарындасы Элизабет 1839 жылы 19 жасында австралиялық әнші Джон Бушелге тұрмысқа шықты, ол 1843 жылы Ван Димен жеріне саяхат жасағанда ерте қайтыс болғанға дейін көптеген концерттер берді. Уоллес Лондоннан пианино импорттаумен де айналысты, бірақ оның негізгі қызметі губернатор генерал сэр Ричард Буркпен қолдау көрсетілген Сиднейде және оның айналасында көптеген концерттер бергені болды. Бұл кезеңдегі ең маңызды музыкалық оқиғалар – 1836 және 1838 жылдары Сиднейдегі Сент-Мэри (Рим-католик) соборында орган қоры үшін өткізілген екі ірі ораториялық концерт, оларды Уоллес басқарды және Колонияның барлық музыкалық таланттарын, соның ішінде жаңадан құрылған Филармониялық [хор] қоғамын пайдаланды. 1838 жылы ол әйелінен ажырасып, әлемді аралап саяхаттаған өмірге шықты. Уоллес Австралиядан Оңтүстік теңізде кит аулау сапарымен Жаңа Зеландияға барғанын және онда Маори тайпасы Те Аупуримен кездескенін, содан кейін Тынық мұхитын кесіп Чили, Аргентина, Перу, Ямайка және Кубаға барып, сол елдердің ірі қалаларында концерттер бергенін айтты. 1841 жылы ол Мексика қаласында итальяндық опера маусымын өткізді. Америка Құрама Штаттарына көшіп, ол Нью-Орлеанда бірнеше жыл тұрды, онда ол скрипка мен фортепианода виртуоз ретінде құрметке ие болды, содан кейін Нью-Йоркқа жетіп, онда да осындай атаққа ие болды және өзінің алғашқы шығармаларын жариялады (1843–44). Ол 1845 жылы Лондонға келді және пианист ретінде бірнеше рет өнер көрсетті. Сол жылдың қарашасында оның «Маритана» операсы Дрюри-Лейнде үлкен жетістікке ие болды және кейіннен Дублин (1846), Вена (1848) және Австралияда қойылды. Уоллестің қарындасы Элизабет 1848 жылы Ковент-Гарденде бас рөлде өнер көрсетті. «Маританадан» кейін «Венгриялық Матильда» (1847), «Лурлин» (1847/60), «Кеңдір сиқыршысы» (1861), «Махаббат жеңісі» (1862) және «Шөл гүлі» (1863) (Халевидің «Ягуарита л’Индиен» либреттосына негізделген) опералары жарық көрді. Ол сонымен қатар фортепианоға арналған көптеген шығармалар жариялады. Винсент Уоллес – мәдениетті және талантты музыкант, оның опералық композитор ретіндегі еңбегі Англияда музыкаға ешқандай ынта жоқ болған кезеңде ерекше тарихи құндылыққа ие. Майкл Уильям Балф сияқты, ол да ирландиялық болып дүниеге келді, және сол кездегі Ұлыбритания мен Ирландия Біріккен Корольдігінен тыс жерде танымал болған бірнеше композиторлардың бірі ретінде оның беделі Балфтің беделімен байланысты.

Кейінгі өмірі

1854 жылы Уоллес Нью-Йоркте неміс туған пианист Хелен Стопелмен (көптеген жағдайда азаматтық неке) жасағаннан кейін американдық азамат атанды, ол композитор Роберт Стопелдің қарындасы болды. Нью-Йоркте 1843–44 жылдары ол Нью-Йорк филармониялық қоғамының алғашқы концерттік маусымдарымен байланыста болды, ал 1853 жылы қоғамның құрметті (өмір бойына) мүшесі болып сайланды. Кейінірек, өзінің жаңа операларының премьераларын көрсету үшін Еуропаға оралғаннан кейін, ол жүрек ауруына шалдықты және 1864 жылы Парижде емделді. Ол 1865 жылдың 12 қазанында Гароннаның Жоғарғы бөлігіндегі Сауветер-де-Комингсте, Баген шатосында (Хеленнің қарындасы Мари Тереза, Баронесса де Сентегемеге тиесілі үй) қайтыс болды. Ол екі жесір, бірінші некесінен 1909 жылы қайтыс болған Вилли деген ұлы және Хеленнен туған екі ұлы – Кларенс Сазерленд және Винсент Сент-Джонды қалдырды. Соңғысы 1897 жылы Сан-Францискодағы француз ауруханасында өлімге қатерлі жағдайда болғанда өзіне қол жұмсады. Уоллес Лондонның Кенсал Грин зиратында жерленді; оның 2007 жылы жаңадан жөнделген ескерткіш тасында қазір "Музыка – аспаннан басқа жерді білмейтін өнер. Ум. В. Уоллес" деп жазылған.

Басылым (CD-мен бірге)

Альбом 1854, АҚШ әйелдеріне құрметпен арналған, Нью-Йорк: Уильям Холл, 1854; факсимильді қайта басылым, алғы сөзді Ричард Бонинге жазған, музыкасы мен дискі жазбаларын Питер Джагард дайындаған, Маир Флавин (меццо-сопрано), Корольдік Ирланд музыка академиясының вокалдық триосы және Уна Хант (фортепиано) орындаған барлық пьесаларды қамтитын CD; Дублин: Heritage Music Productions және RTÉ lyric fm, 2012. Тікелей сілтеме.