Кіріспе

Жапондық шабуылшылар арасында танымал бейсбол добының түрі – гироскопиялық жаттығу құралы.

Гиробол – негізінен Жапониядағы ойыншылар қолданатын бейсбол добының түрі. Ол спираль тәрізді айналып лақтырылады, сондықтан доп үй табасына жеткенде оған Магнус күші әсер етпейді. Гироболды кейде Жапонияда қолданылатын тағы бір добы – шютомен шатастырады.

Шолу

Гироболдық лақтыруды алғаш рет жапон ғалымы Рютаро Химено (姫野 龍太郎) анықтады, ал кейін бейсбол жаттықтырушысы Казуши Тезука (手塚 一志) оны нақты лақтыру техникасына жетілдірді. Тезука компьютерлік модельдеулерді пайдаланып, лақтырушыға түсетін жүктемені азайтуға бағытталған жаңа стиль жасады. Олар өз жұмыстарын кітапта жариялады, ол қазір тек Жапонияда ғана қолжетімді, кітаптың атауы шамамен "Ғажайып лақтырудың құпиясы" (魔球の正体) деп аударылады. Дегенмен, гироболды лақтыру техникасы бейсболдың ерекше ұстауында емес, толыққанды қолдардың жұмысында жатыр. Казуши Тезука Токио мен Осакадағы (Жапония) "Джутацуя" бейсбол додзосында жаттықтырушы болып жұмыс істейді. Тезуканың сөзіне сүйенсек, қолдардың қолданылуы – "гироболды лақтырудың ең маңызды бөлігі. Оның қолмен ешқандай қатысы жоқ". Химено мен Тезуканың айтуынша, гироболды лақтыру кезінде, допты жібергенде, лақтырушының шынтағы денеге қарай (АҚШ-та қолданылатын стандартты әдіс) қозғалмай, керісінше, денеден алыстап, оң жақтағы лақтырушы үшін үшінші базаға, ал сол жақтағы лақтырушы үшін бірінші базаға қарай бұрылады. Бұл пронация деп те аталады. Осы ерекше техника допқа оқ тәрізді айналу береді, айналу осі доптың ұшу бағытына параллель болады, бұл американдық футболды лақтыруға ұқсас. Тезуканың сөзіне сәйкес, лақтыру дұрыс жасалса, доп жылдам доп сияқты түзу ұшады. Гироболдың кешіккен қисық доп екендігі туралы алғашқы болжамдарға қарамастан, доптың оқ тәрізді айналуы оның тұрақталғанын, демек, қозғалыссыз екенін көрсетеді. Бейсболда көптеген лақтырулар артқа айналумен (әдеттегі жылдам доп сияқты) немесе жоғары айналумен (қисық доп пен слайдер сияқты) жасалады. Гироболды лақтыру кезінде, лақтырушы допты ортасында (немесе экваторында) жылдам доп ұстағандай ұстап, доптың бір жағынан ұстайды. Бұл кітапта "қос айналым механизмі" деп аталады. Тезуканың пікірінше, қол бұрышы төмен болуы керек, жанындағы лақтырудан жоғары емес. Лақтырушы иығын айналдыра отырып, білегін шабып, саусақтарын доптың үстінен домалатпай, керісінше төмен тартады, бұл қисық доптарда болады. Дұрыс айналу осын анықтау үшін, допты жібергенде саусақпен дұрыс қысым жасау арқылы экваторлық жазықтықты анықтау қажет. Доп бас бармақ пен ортақ саусақтан бас бармаққа қарай домалап шығады. Егер доп дұрыс ұсталса, бүйірлік айналу болады, ал доп экватордан жоғары немесе төмен ұсталса, айналу тұрақсыз болады. Лақтырушы допты жібергенде, білегін пронациялауы керек, яғни алақаны үшінші базаға қарауы керек. Айтпақшы, Р.А. Дики сияқты лақтырушылардың кейбір Кнуклболдары да гироболға ұқсас алға бағытталған айналу осіне ие. Айырмашылығы, Кнуклболдың айналуы әлдеқайда баяу және жылдамдығы төмен, бұл бейсболды тартылыс пен ауырлық күшінің әсеріне ұшыратады, нәтижесінде ұшу траекториясы болжай алмайтын болады. Дегенмен, бұл лақтыру әдістеріне қарамастан, оқ тәрізді айналуға қол жеткізуге болатынын көрсетеді. Гироболдың тұрақтылығы оның айналу жылдамдығы мен алға қарай қозғалу мөлшеріне байланысты, нәтижесінде төмен түспейтін түзу траектория пайда болады. Бейсболшылар доптың жылдамдығы мен траекториясын бағалау үшін доптың айналуын және тігістерін пайдаланады. Гироболды әдеттегі жылдам доптың жылдамдығымен лақтырады, бірақ нақты жылдамдығы басқаша болады. Оның оқ тәрізді айналуы доптың тігістерін лақтырушының көзінен жасырып, доптың бағытын болжауды қиындатады. Типик стратегияда әртүрлі лақтырулар жасалып, содан кейін гиробол лақтырылады. Лақтырушы доптың айналуынан туындаған жылдамдық өзгеруін күтіп, дұрыс емес жылдамдыққа бейімделіп, қате соққы жасауы мүмкін. Гироболды бейсбол жазушысы Уилл Кэрроллдың танымал мақаласындағы қателіктерге байланысты, жапондық шууто лақтыруынан жиі шатастырады. Кэрролл кейіннен өзін түзеткенімен, бұл түсініспеушілік әлі де сақталуда.

Бейне ойындар

2005 жылдың наурыз айында «Baseball Mogul» ойыны «Gyroball» мүмкіндігін енгізген алғашқы ойын болды. Бұл лақтыру Даисуке Мацузаканың қару-жарағына қосылды. Алайда, Мацузака әлі «Red Sox» командасының құрамында болмағандықтан, ойыншылар гиробол қолжетімді болғанша 2006 жылғы маусымға дейін ойынды модельдеуге мәжбүр болды. Сонымен қатар, гиробол «Baseball Mogul» ойыншы редакторында қолжетімді, ал 2005 жылдан кейін ойынға қосылған питчерлер оны көктемгі жаттығуларда үйрене алады. Ойынның графикалық көрсету режимінде лақтыру питчердің қолынан жылдам доп ретінде шығады, бірақ дәстүрлі төрт тігіспен жылдам доп сияқты жоғары көтерілмейді. «MLB 07: The Show» және соңғы «The Bigs» бейнеойындарында тек Даисуке Мацузака ғана гироболды лақтыра алады, бірақ бейнеойындағы лақтырудың траекториясы нақты лақтырудан өзгеше. Дэйсуке Мацузака өзі айтқандай: «Олар менің жылдам допымды немесе суға батып бара жатқан слайдерімді айтып отырған сияқты. Мен жылдам допты немесе слайдерді дұрыс лақтыра алмаған кезде, кейде гироның айналуымен ұқсас болатынын ойлаймын, бірақ ол нақты гиро емес. Ол басқаша. Оны лақтырудың ерекше тәсілі бар. Менің ойымша, ол шууто сияқты, яғни жылдам допқа ұқсайды». (Дегенмен, ұзақ жылдар бойы шығарылып келе жатқан Жапония бейсболының «Jikkyō Powerful Pro Yakyū» ойындары сериясында Дайсукеге ешқашан «Gyroball» қабілеті берілмеген, сондай-ақ «MLB Power Pros» ойындарының бірде-бір бөлімінде де.) Бұл қабілет «MLB Power Pros» ойындары сериясында қолжетімді, және оның әсері – жылдам допты одан да жылдам көрсету.

Жапондық анимация

Жапон мангасы мен анимесіндегі бейсбол туралы "Майор" сериалының басты кейіпкері Горо гироболды тастау арқылы танымал, және ол репертуарына форкбол қосатынға дейін, оның жалғыз доп тастау тәсілі осы болған.

Ресми гиробаллистер

Тецуро Каваджири (зейнеткер): Жапонияда ол, көрінетін болса, әдеттегі гиробол тастаушы. Кітапта авторлар оның екі тігіспен гиробол тастағанын растаған. Бұл, бастапқы жылдамдық пен соңғы жылдамдық арасындағы үлкен айырмашылықтың арқасында, соққыны шардың шын жылдамдығынан жылдамдай түсетіндей сезімге ие етеді, осылайша соққыны шатастырады. Соққы шардың баяулайтын жылдамдығына бейімделе алмайды, себебі ол мұндайды күтпеген. Гироболды көбінесе өзгертумен (чейндж-ап) шатастырады, бірақ бастапқы жылдамдығы фастболға (тіке лақтыру) тең болады. Тезука оған бұл гиробол екенін айтқанға дейін ол бұрылмалы шар деп ойлаған. Ол төрт тігіспен гироболды да тастайды. Томоки Хошино Тезука бұл туралы "Спорттық жаттығуды өзгертетін кітап" деген кітапта айтқан. Әсіресе Нобуюки, ол әдетте баяу тастаушы болған, алайда Норихиро Накамура оның фастболы Жапониядағы ең жылдам болған, тіпті Мацузакадан да жақсы деп санайды. Екеуі де сол қолмен тастағандықтан, олардың шарларының қозғалыс бағыты басқа тастаушылардан кері болады.

Мүмкіндіктер

Дайсуке Мацузака: Гироболмен таныс, Мацузака гироболды лақтыра алатынын, бірақ оны тұрақты түрде жасай алмайтынын айтты. 2007 жылғы маусымның бірінші жартысында «Baseball Prospectus» сайтынан Дэн Фокс «Бостон Ред Сокс» командасының Мацузаканың тастауларын компьютерлік талдау жасағанда, оның әртүрлі тастаулары бар екенін, бірақ гиробол – көбінесе миф екенін көрсетті. Дегенмен, Дайсуке осы қиын тастауға үйренуге тырысып жатқанын мәлімдеді. Си. Джей. Уилсон: Ол гироболды лақтыратынын айтқан. Бірақ, оның екі тігіс доптай, Тезуканың теориясын қабылдағанына қарамастан, кейде слайдерге немесе синкерге ұқсап кетеді; оны толық бақылай алмайды. Гиро осі бұрыс болуы мүмкін деп болжайды. Алайда, гироны үйрену барысында Уилсон жаңа гибридтік тастауды ойлап тапты, оны «Корк» деп атады. Уилсон сипаттаған Корк – «көтерілетін кескіш жылдам доп». Ол оны сол жақтан келген соққышыларға қарсы пайдаланады. 2010 жылғы 14 қазанда өткен АЛЧШ 2010 турнирінің бірінші ойынындағы баспасөз конференциясында ол, бұл қолға зиянды екенін, сондықтан оны жиі тастамайтынын айтты. Оның екі операциясы осы тастауды тастағаннан кейін жасалды. Бірақ, өзін сенімді сезінсе және ойын сәтті өтіп жатса, оны тастайды. Хидео Номо: Тезука оның жылдам допының, мүмкін, гиробол екенін ойлайды. Джеред Уивер: Оның жылдам допы төрт тігіспен жасалған гиро ретінде танылады. Педро Мартинес: Тезука оны жай ғана кездейсоқ тастап жібергенін санайды. *Ескерту: Уилл Кэрролл Джоуи Низер мен Крейг Стютлерге үйреткен және «Baseball Prospectus» сайтында жазған тастауының, шын мәнінде, гиро емес екенін мойындады (немесе кем дегенде, Тезука мен Химено үйреткен гиродан өзгеше). Балалар: Мысалы, Акинори Оцуканың тоғыз жасар ұлы гироболға ұқсас допты лақтыра алады, бірақ Оцуканың өзі оны лақтыра алмайды.