Кіріспе

Сотта қаралатын іс бойынша фактілерді анықтаушыға ұсынылатын мәліметтер

Заңды сотта қабылданатын дәлел – бұл тараптың ұсынысын негіздеу немесе күшейту үшін судьяға немесе қазылар алқасына ұсынылатын куәліктер, құжаттар немесе материалдық заттар. Дәлелдің қабылдануы үшін ол маңызды болуы керек және "дәлелдер туралы ережелермен қайтарылмауы керек", яғни ол әділ емес зиян келтірмеуі керек және сенімділік белгілері болуы тиіс. Дәлелдердің жалпы қағидасы бойынша, барлық маңызды дәлелдер қабылданады, ал маңызсыз дәлелдер қабылданбайды. Алайда, кейбір елдер (АҚШ сияқты, және белгілі бір деңгейде Австралия) конституциялық заңды бұза отырып алынған дәлелдерді пайдалануға тыйым салады, осылайша маңызды дәлелдерді қабылдау мүмкін болмайды. Бұл дәлелдер ережесі "қанағаттандырылмау ережесі" деп аталады. АҚШ-та бұл 1914 жылы Жоғарғы Соттың Weeks v. United States ісі бойынша федералдық деңгейде енгізілді және 1961 жылы Mapp v. Ohio ісі бойынша штаттарға қатысты қолданылды. Екі жағдайда да құқық қорғау органдары арыз берушілердің үйлерін ордерсіз тінтіп, олардың ішінде қылмыстық іске қатысты дәлелдер табылған. Кінәлілік сезімі – қабылданатын дәлел.

Қатысуы

Дәлелді қабылдау үшін, ол сот ісінде даулы қандай да бір фактіні растауға немесе жоққа шығаруға көмектесуі керек. Бірақ, егер осы дәлелдің пайдасы, оны ұсынған тарапқа қатысы жоқ себептермен сот шешімі қабылдаушының оған деген жағымсыз пікірін тудыру мүмкіндігінен кем болса, онда ол қабылданбайды. Сонымен қатар, қоғамдық мүдделерге байланысты кейбір жағдайларда маңызды болғанымен, дәлелдер қабылдауға жарамайды.

Сенімділік

Дәлелді сотқа қабылдау үшін, оны ұсынған тарап оның көзі дәлелдің осылай болуын көрсете алатынын дәлелдеуі керек. Егер дәлел куәгердің куәлігі түрінде болса, дәлелді ұсынған тарап куәгердің сенімділігі мен білімін негіздеуі тиіс. Құлақтан естіген сөздер, әдетте, сенімсіздігіне байланысты қабылдаылмайды. Егер дәлел құжат түрінде болса, оны ұсынған тарап оның түпнұсқа екенін және бастапқы авторынан қазіргі иесіне дейінгі сақталу тізбесін көрсетуі керек. Сот судьясы сенімсіз куәлікті қабылдамау арқылы "қақпашы" рөлін атқарады. АҚШ Жоғарғы Соты сарапшылардың сенімділік талаптарын алғаш рет Daubert v. Merrell Dow Pharmaceuticals, Inc. ісінде қарастырды. Сот ғылыми сарапшының сенімділігін бағалау кезінде соттар қарастыра алатын төрт толық емес факторды белгіледі: 1) ғылыми дәлелдердің тексерілгендігі және оны тексеру әдістемесі; 2) дәлелдердің әріптестік сараптамасынан өткендігі немесе жарияланғандығы; 3) мүмкін қателік деңгейінің белгілі болуы; 4) дәлелдердің ғылыми қауымдастықта кеңінен қабылданғандығы. Бұл сот шешіміне әсер етеді.

Демократиялық емес режимдерде дәлелдеудің қабылдануымен байланысты мәселелер

Кейбір демократиялық емес құқықтық жүйелерде соттар биліктегілердің органдары ретінде тиімді жұмыс істейді, ал дәлелдер туралы ережелер олардың мүдделерін қорғауға бағытталған.