Кіріспе

1967 жылы жазылған Р.К. Нараянның романы

"Сүзіктер сатушы" (1967), Р.К. Нараянның туындысы, Мальгуди (қияли үнді қаласының) тәтті сатушысы Шри К.В. Джаган есімді ойдан шығарылған кейіпкердің өмірбаяны. Роман оның жақын арадағы ұлымен қарым-қатынасының шиеленісін және өмірінің қысымы мен монотондығынан шаршап, ақыры тақуалыққа қалай бет бұрғанын көркем бейнелейді. Бұл роман "Мальгуди күндері" хинди телесериалының бөлігі болған "Митайвалла" шығармасына негізделді және кейіннен ағылшын тіліне дубляж жасалды. "Сүзіктер сатушы" анасы қайтыс болғаннан кейін әке мен ұлдың арақатынасын баяндайды. Жаған – осы романның басты кейіпкері. Мали – Жағанның ұлы. Романның негізгі тақырыбы – ұрпақтар арасындағы қақтығыс. Жаған дәстүрлі адам болғандықтан, Малидің дәстүрге қарсы келетін іс-әрекеттеріне жол бермейді, бұл олардың арасында шиеленіс тудырады.

Сюжет

Жаған - 55 жастағы тәтті ет сатушы, табысты бизнесмен, Махатма Гандидің шынайы ізбасары және Үндістанның Мальгуди қалашығының адал, еңбекқор және кішіпейіл тұрғыны. Жас кезінде ол Махатма Гандидің ықпалына түсіп, оқуын және бейбіт өмірін тастап, Үндістанның Ұлыбритания империясынан бостандық алу күресіне белсенді қатысуға бел буды. Оның өміріндегі басты нәрсе - "Бхагавад-гита" және ол индустар жазбаларында жазылған принциптерге сай әрекет етуге тырысады. Табиғи ем оның өмірінің өзегі болып табылады, ол тіпті өзінің табиғи өмір салтын кітап түрінде жариялауды қалайды, бірақ бұл бос арман екені анық, өйткені жоба соңғы бес жылдан бері жергілікті баспахананың кеңсесінде шаң жинап келеді. Жағанның киген киімі тазалықты білдіреді, оны Гандидің өзі де мақтаған. Жағанның жас кезінде әйелі Амбика ми ісігінен қайтыс болады. Мали Жағанның баласына деген "аналық" құмарлығына бой алдырады. Кейін колледжде оқыған кезінде Мали білімге деген қатты қарсылығын білдіріп, "жазушы" болғым келеді дейді. Содан кейін Мали Америкаға барып, шығармашылық жазу мамандығын оқып кетеді. Ол өзінің жоспарлары туралы Джаганға хабарламай-ақ, паспорт пен билеттерді дайындап алады. Жаған салықтан қашу үшін өз табысының бір бөлігін жасырып жүретін. Мали атасының жасырын қазынасынан ақша алып, шығынын өтеуге жұмсайды. Ақырында бұл жайт Жағанға белгілі болады. Бірақ ол бұл ойын-сауықты жақсы көреді, Малиден келген әрбір хатты бағалайды және оны күнделікті іс-әрекетінде кездескен кез келген адамға мақтан тұтады. Бірнеше жылдан кейін Мали Мальгудиге оралады. Ол өте батысқа айналған және жарты американдық, жарты корейлік Грейс қызын алып келеді. Жаган олардың әлеуметтік нормалар мен стандарттарға сәйкес үйленгенін болжайды, бірақ сонымен қатар Малидің өзімен қарым-қатынасы одан әрі құлдырап кеткенін түсінеді. Алайда Джаган Грейске деген сүйіспеншілігін дамытады және Мали оған лайық көңіл бөлмейді деп санайды. Көп ұзамай Мали Америкадан келген анонимді серіктестермен бірге әңгіме жазу машинасы фабрикасын ашу туралы өзінің грандиоздық жоспарын білдіреді. Ол әкесіне осы зауытқа инвестиция салуды сұрайды, бірақ Джаган бұл істің қаржылық инфрақұрылымын қамтамасыз етуге дайын емес, бұл Джаган мен Мали арасындағы қайшылықты арттырады. Осы жағдайдан қатты қиналған Жаған белсенді жұмыстан кетуге шешім қабылдайды. Аймақтың жетекші бизнесмендерімен күтпеген кездесу арқылы Жаған "салалы адаммен" кездеседі, ол шашты құрғатқыш болып табылады, оның сөздік қабілеті Жаған өзінің жайсыз және бірқалыпты өмірін ой жүгіртеді. Ол өмірінен бас тартуға деген ықыласын дамыта бастайды және кенеттен отбасымен және әйелімен бірге бақытты өткенін еске алады, бұл оның татуласу қажеттілігін күшейтеді. Осы оқиға болған кезде, Мали полицияға маскүнемдікпен көлік жүргізу үшін ұсталады және әйелімен ажырасады. Содан кейін Джаган өзінің туысына "мәңгілік түрмеде болу жаман емес" дейді, сондықтан ол қателіктерінен сабақ алып, болашақта жақсы адам бола алады. Алайда Джаган ағасына чек жазады, сонда ол Малидің кепілдік ақысын алдын ала төлей алады және ағасынан Грейске ана еліне оралуға тура келсе, оған хабарласуын сұрайды, сонда Джаган оған әуе билеті сатып алады.

Негізгі кейіпкерлер

Жаған: Басты кейіпкер. Жас кезінде Гандидің ізімен ерген, кәсібі бойынша тәтті сатушы. Роман оны типикалық Хомо Нараян ретінде бейнелейді; Жаған - ұяң мінезді, аса бай да емес, кедей де емес, өмірін мүмкіндігінше қиындықтарсыз өткізуді армандайды. Ол өте дәстүрлі және бейбіт адам болып көрінеді. Жалғыз ұлы – оның қадірлісі. Кейде Жаған дін мен Гандилік қағидаларын пайдаланып, өзін рухани мазасыздықтан және Малидің оның тынысын бұзу әрекеттерінен сақтайды, сондай-ақ еуропалық мәдениетті жек көреді. Мали: Жағанның ұлы. Әкесінің ыңғайына қанағаттанған, амбициялы жас жігіт, ол Үндістанның білім беру жүйесіне наразы және бизнесте заманауи мүмкіндіктерді іздейді. Ол анасының өліміне әкесін кінәлайды. Америкада шығармашылық жазуды оқығаннан кейін туған қаласына оралып, оны «жаңартуға» тырысады. Жұртпен жақсы қарым-қатынастағы туыс: Малгудидегі барлық адаммен туыс екенін айтады. Ол Жаған мен Мали арасындағы байланыс көпірін құруға көмектеседі. Ол - өте жағымды мінезді адам, Жағанның қарапайым Гандилік өмір салтын бағалайды, сонымен бірге Малидің түрлі заманауи ойларымен де ортақ тіл табады. Сындарлы қарастырғанда, ол Жағанның бизнесін бақылауға ұмтылған, есепшіл және амбициялы адам екенін көрсетеді, соңында осы мақсатына жетеді. Ол сюжетке күлкі мен жекқорлық әкеледі. Грейс: жартылай американ, жартылай корей қызы, Мали оны әйелі деп мәлімдеп үйіне әкеледі. Ол екі мәдениет арасындағы қақтығысты күшейтуге септігін тигізетін катализатор рөлін атқарады және енген үнді мәдениетіне ассимиляцияға тырысады, бірақ бұл мәдени айырмашылықты одан әрі күшейтеді.

Талдау

Роман негізінен әке мен бала арасындағы қарым-қатынас туралы. Әйелі ұлы кішкентай кезінде қайтыс болған Жаған, ұлымен байланыс орнатуға тырысады, бірақ өзінің қарым-қатынас дағдыларының жетілмегендігінен мүлдем сәтсіздікке ұшырайды. Бұл кітаптағы тағы бір маңызды тақырып – үнді және батыс мәдениеттерінің қақтығысы. Жаған Малгудиде тұрып, үнді мәдениеті мен дәстүрлерін сақтайды. Ал Мали батыс мәдениетінің толық ықпалында болып Үндістанға келеді. Романның тағы бір тақырыбы – Жағанның өзінің дәстүрі мен мәдениетіне деген терең байланысы, ол бүкіл роман бойына көрнекті болып тұр және Малиге де әсер етеді.

Әдебиетті шолу

Роман қарапайым, айқын ағылшын тілінде жазылған, оны бір рет оқығаннан кейін беттерді аудармай-ақ түсінуге болады. Автордың тілі күміс тамырлы, тіпті мектеп оқушысы да оқиғаның мәнін жеңіл түсіне алады. Нараянның ағылшын тілін қолданып, өзінің әңгімелеріне жан беру шеберлігі осы романнан анық көрінеді. Нараянның туған тілі тамил болғанымен, ол ағылшын тілін оқырмандарына Малгуди көшелеріне бару сезімін сыйлап, оларға сол хош иістерді, жарқын үнді күннің жылуын және кейіпкерлердің сезімдерін бастан кешіруге мүмкіндік берді. Нараянның кітаптарын оқығанда, сіз тез байқайсыз, бұл – үнемі қозғалыстағы пойыздың шайқалатын креслосында отырған сияқты: оқиға әрқашан алға жылжиды, ешбір сөз немесе деталь ысырапқа жіберілмейді, бірақ оның тақырыбы мен кейіпкерлері көбінесе ешқайда бармай, бір жаққа жету туралы болады.