Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Вануаку Пати — Вануатудағы демократиялық социалистік саяси партиясы.
The Vanua'aku Pati is a democratic socialist political party in Vanuatu.
Тарих
Партия 1971 жылғы 17 тамызда Уолтер Лини тарапынан Жаңа Гебридтік мәдени қауымдастық ретінде құрылды, содан кейін сол жылы Жаңа Гебридтер Ұлттық партиясы деп аталды және елдің тәуелсіздікке қарай бет бұру кезінде құрылған екі партияның бірі болды. NHNP британдық мүдделермен қолдау алса, Жаңа Гебридтер қауымдастықтарының одағы француз мүдделерімен қолдау алды. NHNP 1975 жылғы сайлауда жеңіске жетті және 1977 жылы Vanua'aku Pati деп қайта аталды. Партия тәуелсіздік алғанға дейін 1979 жылғы сайлауда жеңіске жетіп, Лини бас министр болды. 1980 жылы ел тәуелсіздік алды, Лини Вануатудың алғашқы премьер-министрі болды және 1991 жылға дейін осы лауазымда қалды. 1991 жылы партия бөлініп, Лини партиядан кеткендердің қатарында болды. 1991 жылғы сайлаудан кейін партия үкіметтегі басымдығын жоғалтты. Осыған қарамастан, партия күшті болып қалды. Келесі он жылда партия мүшелері Дональд Калпокас және Эдвард Натапей Вануатудың премьер-министрлері болды. Партия 2000-шы жылдардың басында орындарын жоғалта бастады: 1998 жылғы сайлауда 18 орын, 2002 жылғы сайлауда 14 орын және 2004 жылғы сайлауда 8 орын алды, бұл премьер-министр Натапейді отставкаға кетуге мәжбүр етті. Сайлаудан кейін партия тағы бір бөлініске ұшырады, себебі басшылығы Серж Вохордың ұлттық коалициялық үкіметін қолдамады, ал екі Vanua'aku партиясының өкілі осы үкіметті қолдап, билікке келуіне жағдай жасады. Алайда, Тайвань мен Қытайды дипломатиялық мойындау мәселесіне байланысты туындаған даудан кейін, Vanua'aku партиясы 2004 жылдың желтоқсанында қайта бірігіп, Вохорды құлатуға қатысты. Ол ықпалды болып қала берді және Уолтер Линидің ағасы Хам Линидің басшылығындағы Ұлттық Біріккен партияны қолдады, ол 2004 жылдың желтоқсанынан 2008 жылдың қыркүйегіне дейін жалғасты. Коалициялық үкіметке қатысудан қысқа үзіліс алғаннан кейін, партия 2007 жылдың шілдесінде оның басшысы, бұрынғы премьер-министр Эдвард Натапей вице-премьер болғанда қайтадан оралды. Партия 2008 жылғы қыркүйектегі сайлауда 52 орынның 11-ін жеңіп, парламенттегі ең ірі партияға айналды және Натапейдің премьер-министр болып оралуына мүмкіндік берді. Натапейді қызметтен алуға бірнеше рет тырысқаннан кейін, ол 2010 жылдың 2 желтоқсанында сенімсіздік дауысымен қызметтен алынды, оның орнына оппозиция басшысы Сато Кильман келді. 2011 жылдың 16 маусымында Вануату Жоғарғы Соты Кильманның премьер-министр болып сайлануы Вануату конституциясын бұзғанын шешкен кезде Натапей уақытша қайта қалпына келтірілді. Сол жылдың 26 маусымында жаңа сайлау өтті, онда Кильман қайтадан сайланды. Партия 2012 жылғы 30 қазандағы парламент сайлауында үш орыннан айырылды, бірақ парламенттегі ең ірі партия болып қалды. 2013 жылы Кильман отставкаға кеткеннен кейін партия басқарушы коалицияға қосылды, алдымен Эдвард Натапей Моана Каркасс Калосилдің кабинетінде вице-премьер болды, содан кейін 2014 жылы Джо Натуман премьер-министр болды. Оның үкіметі бір жыл ғана созылды, содан кейін 3 депутат партиядан шығып, Сато Кильманға кеңсеге қайта оралуға мүмкіндік берді. 2016 жылғы сайлауда партия тағы екі орыннан айырылып, UMP-мен тең екінші ірі партияға айналды. Бастапқыда партия Шарлот Салуайдың сайлаудан кейін құрылған үкіметтік коалициясына қосылды, бірақ 2018 жылы өткен министрлер кабинетінің қайта құрылуы кезінде Вануатудың көшбасшылар партиясымен алмастырылды. 2020 жылғы сайлауда партия 7 орын жеңіп алды, бұл 2016 жылға қарағанда бір орынға көп, бірақ екінші ірі партия болып қалды. Оның жаңа басшысы Боб Лаухман премьер-министр болып тағайындалды және 2022 жылдың тамызына дейін осы лауазымда қалды, ол сенімсіздік дауысынан сақтану үшін парламентті таратуды президенттен өтінді. Одан кейін өткен кезектен тыс сайлауда партия барлық орындарын сақтап қалды, бірақ Боб Лаухманның бұрынғы вице-премьері Исмаил Калсаку басқаратын жаңа үкіметке қарсы оппозицияға өтті. Vanua'aku партиясының атауы ағылшын тілінде "Менің жерімнің партиясы" дегенді білдіреді (vanua сөзінен). Ол социалистік экономикалық саясатты қолдайды және көбінесе ағылшын тілділер қолдайды.
The party was founded on 17 August 1971 by Walter Lini as the New Hebridean Cultural Association, renamed later that same year as the New Hebrides National Party, and was one of two parties formed during the country's move towards independence. While the NHNP was supported by British interests, the Union of New Hebrides Communities was supported by French interests. The NHNP went on to win the 1975 elections and in 1977 it was renamed the Vanua'aku Pati. The party won the pre independence 1979 elections and Lini became chief minister. The country gained independence in 1980 and Lini became the first Prime Minister of Vanuatu, remaining in the post until 1991. In 1991 the party split, and Lini was among those who left the party. After the 1991 elections, the party lost its dominance over the government. Despite this, the party remained strong. During the next decade, as party members Donald Kalpokas and Edward Natapei served as prime ministers of Vanuatu. The party began steadily losing seats in the early 2000s; it took 18 in the 1998 elections, 14 in the 2002 elections, and 8 in the 2004 elections, a setback which forced Prime Minister Natapei to resign. The party suffered another split after the elections, as the leadership refused to support the national coalition government of Serge Vohor while two Vanua'aku Party representatives supported this government, allowing it to take office. However, after a controversy over the diplomatic recognition of Taiwan and China, the Vanua'aku Party reunited in December 2004 and was involved in the effort to oust Vohor. It remained influential, and was a key supporter of the National United Party government of Walter Lini's brother Ham Lini which lasted from December 2004 through the September 2008 elections. After a short break from participation in the coalition government, the party returned in July 2007 when its leader, former Prime Minister Edward Natapei, became deputy prime minister. The party had a strong result in the September 2008 elections, gaining 11 of the 52 results, making this party the largest one in Parliament and allowing Natapei to return as prime minister. After multiple attempts to remove Natapei, he was forced out by a vote of no confidence on 2 December 2010, replaced by opposition leader Sato Kilman. Natapei was temporarily reinstated on 16 June 2011 when the Supreme Court of Vanuatu ruled Kilman's election as prime minister violated the Vanuatu constitution. A new election was held on 26 June of that year, in which Kilman was reinstated. The party lost three seats in the parliamentary elections of 30 October 2012; however, it remained the largest single party in parliament. Following Kilman's resignation in 2013 the party joined the governing coalition, first with Edward Natapei as vice Prime Minister in Moana Carcasses Kalosil's cabinet and then in 2014 with Joe Natuman becoming Prime Minister himself. His government lasted just one year, after which 3 MPs crossed the floor allowing Sato Kilman to take back the office. In the 2016 election the party lost two more seats, becoming the second biggest party tied with UMP. The VP initially joined Charlot Salwai's government coalition that emerged after the election, but it was replaced by the Leaders Party of Vanuatu in a cabinet reshuffle that took place in 2018. In the 2020 election the party won 7 seats, one more than in 2016, but remained the second biggest party. Despite that its new leader, Bob Loughman, was appointed Prime Minister, a position that he kept until August 2022, when he asked the President to dissolve the Parliament to avoid a no confidence vote. As a result of the subsequent snap election the party retained all of its seats but ended up in the opposition of the newly formed government, led by Bob Loughman's former vice PM Ishmael Kalsakau. The name of the Vanua'aku Party means "Party of My land" in English (from the word vanua). It supports socialist economic policies and is mostly supported by English speakers.