Кіріспе

Бхавни Бхавай (; Өмір туралы хикая) – 1980 жылы түсірілген, Кетан Мехтаның режиссерлік еткен гуджарати фильмі. Басты рөлдерде Насеруддин Шах, Ом Пури, Смита Патил, Мохан Гокхале, Бенджамин Гилани ойнайды. Фильм халықтық әңгімелер мен Бхавай арқылы қол сұғылмаушылық тақырыбын көрсетеді. "Бхавни Бхавай" Кетан Мехтаның дебюттік фильмі болды және сыншылардың жоғары бағасын алды. Мехта ұлттық бірлік тақырыбындағы үздік көркем фильм үшін беделді Наргис Датт сыйлығын жеңіп алды, ал Мира Лакхиа 28-ші Ұлттық кинофестивальде үздік өндіріс дизайны үшін Ұлттық кино сыйлығына ие болды. Фильм Қазіргі заманғы өнер мұражайында өткен фестивальге іріктелді және Үш континент фестивалінде ЮНЕСКО клубының Адам құқықтары сыйлығымен марапатталды.

Сюжет

Бұл оқиға бір топ харджанның қалаға көшіп келіп, бір түнге тоқтауынан басталады. Ұлы кісі (Ом Пури) Чакрасен патшаның тарихын айта бастайды. Чакрасен патша (Насируддин Шах) мұрагерге зор қажеттілік сезінеді, бірақ екі патшайымының екеуі де бала тумайды. Бір күні Чакрасен өзінің дарбарында жаман иіс сезінеді. Тергеуден кейін, бұл жердің тазаланбағаны, себебі бхангилер үйлену тойына демалысқа кеткені анықталады. Ашуға мініп, ол оларды дереу шақырып алып, жаза ретінде сауаттандыруға бұйырады. Осы уақытта оның тыңшысы патшаға қарсы қастандық жасалып жатқанын хабарлайды. Премьер-министрінің (Бенджамин Гилани) кеңесімен, ол көрші мемлекетке соғыс жариялауға шешім қабылдайды, бұл назарды аудару үшін жасалған қадам. Патша білмейтін нәрсе – оның премьер-министрі кіші патшайымымен (Сухасини Мулай) сырлы қарым-қатынаста. Соғыс жариялауға үлкермес бұрын, көрші патша да осы себептерге байланысты шабуыл жасауға шешім қабылдайды. Чакрасеннің әскері соғысты жеңіп алады, бірақ ауыр қатыгездіктерге ұшырайды. Осы кезде патша үлкен патшайымының бала күтіп жатқанын естіп біледі. Бұл жаңалықты естіген қызғанышпен толған кіші патшайым мен премьер-министр патшаның жұлдыз жорамалдысымен сөз байласып, патша туған баланың бетін көрсе дереу қайтыс болады деп айтады. Өміріне қауіптеніп, патша жаңа туған баланы өлтіруге бұйырады. Баласын өлтіруге бұйрық алған сарбаздар ойларын өзгертеді. Олар оны ағаш қорапқа салып, өзенге жібереді. Бханги Мало Бхагат (Ом Пури) қорапты тауып алып, әйелі Дулимен (Дина Патак) бірге оны 'Дживо' деп атап, өз баласы ретінде өсіруге шешім қабылдайды. Патшалықта болғанда, патшаның жұлдыз жорамалдысы бала керек болса, баспалдақ құдық салу керек деп кеңес береді, патша оған келіседі. Жылдар өтеді, құдық салу жұмысы жалғасады, бірақ су таба алмайды. Дживо (Мохан Гокхале) өсіп, цыган қызы Ужамға (Смита Патил) ғашық болады. Патшаның жұлдыз жорамалдысы Дживоның патшаның ұлы екенін жасырын біліп алады және патшаға егер құдыққа су келсе, "Батресс Лакшано Пуруш" (32 қасиетке ие адам) құрбандыққа шалынуы керек дейді, ал Дживо патшадан басқа жалғыз лайықты адам. Әскер Дживоны ұстауға шығады, бірақ ол қашып құтылады. Рангло (жоқшар) (Нимеш Десай) шындықты біліп, ақсақал патшайымға хабарлауға шешім қабылдайды. Бірақ оған дейін премьер-министр оны тұтқындап, түрмеге қамап қояды. Дживо Ужаммен бірге жоспар құрып, патшаға егер ол оның кастасының кемсіртушілігін тоқтатуға келіссе, ол өздігінен тапсырады, әйтпесе өзін-өзі өлтіріп, патша құрбандықты толық аяқтамайды дейді. Министрлерімен кеңескеннен кейін Чакрасен бұл талапқа мәжбүрлігімен келіседі. Құрбандық күні Рангло түрмеден қашып, патшаға Дживоның оның ұлы екенін айтады, патша қуанып, жазалауды тоқтатады. Баспалдақ құдық кенеттен суға тола бастайды. Оқиға соңына жақындағанда, харджанның бірі ақсақалды тоқтатып, балаларды жалған "жайлы соңмен" алдамауға шақырып, өзінің балама соңын айтады. Балама соңда Рангло шындықты айту үшін келмейді, құрбандық жоспарланғандай өтеді, бірақ құдықта су жоқ. Ұлының өліміне шыдамай, Дживоның анасы қайтыс болады, ал Мало патшаны қарғып, құдыққа секіріп өзін-өзі өлтіреді. Малоның өлімінен кейін құдық суға толып, патша мен оның министрлерін жартады. Соңғы кадрларда Үндістанның тәуелсіздік қозғалысының күресі көрсетіледі.

Даму

Үндістанның кино және теледидар институтын бітіргеннен кейін Кетан Мехта спутниктік арнада жұмыс істеді. Ауылдарды аралап жүріп, ол ауыл тұрғындарының, әсіресе, әлеуметтік теңсіздік пен қанаудың проблемаларымен бетпе-бет келді. Ол сондай-ақ Дхирубен Пателдің "Бхавни Бхавай" пьесасын көріп, оны фильмге айналдыруға шешім қабылдады. "Ахутно Веш" атты "Бхавай" қойылымы да оған үлкен әсер етті. Фильмді жасау үшін "Санчал" кинокооперативі құрылды. Фильмнің басты тақырыбы – харджандардың күресі. Фильм сонымен қатар ортағасырлық оқиғаны заманауи көзқараспен көрсетеді. Ол сызықтық емес, айналма пішінде құрылған. "Нью-Йорк Таймс" газеті оны былай сипаттады: "Қызықты костюмдермен және өткір диалогтармен безендірілген бұл ертегі комедия мен әлеуметтік сатираны классикалық сюжет аясында үйлестіреді". "Variety" журналы оны "Брехттің ықпалымен, барлық деңгейде жұмыс істейтін тамаша дидактикалық аңыз" деп атады. "Таймс оф Индия" газетінің тілшісі Халид Мохамед: "Бұл фильм – өте ерекше, шығармашылыққа толы, әсерлі және нәзік. Фильм соншалықты қарапайым, әндерге толы және көңіл көтеретін, оның нағыз мәнін түсіну үшін, ол сізді бірден баурап алады", – деді. Америкалық киносыншы Дж. Хоберман бұл фильмін "Мен Үндістанда көрген ең үздік фильм" деп атап, оны таңғажайып түсірілген және баршаға түсінікті деп сипаттады. Режиссер Судир Мишра "Бхавни Бхавай" фильмінің оны кино жасауға шабыттандырған фильмдердің бірі екенін айтты. Фильм 22 басқа фильммен бірге Лондонда өткен "Жаңа үнді киносы" фестивалінде көрсетілді.