Кіріспе

Пассивті табыс – жақсырақ еңбек жұмсамай немесе аз жұмсап табатын және сақтауға болатын табыс. Бұл есептеу және салық салуда қолданылатын санат.

Пассивті табыс – еңбек ақысы төленбеген табыстың бір түрі. Ол аз еңбекпен табуға және сақтауға қол жеткізіледі. Ол көбінесе тұрақты жұмыс немесе қосымша жұмыс сияқты басқа табыс көзімен бірге қолданылады. Пассивті табыс, алынған табыс ретінде, салық салынады. Пассивті табысқа мысал ретінде жалдама ақысы және иесі материалдық түрде қатыспайтын кәсіпкерлік қызмет жатады. Кейбір мемлекеттердің салық органдары, мысалы, АҚШ-тың Ішкі Кірістер Қызметі, пассивті табысты тұрақты немесе келісімшарт бойынша жұмыс істеуден түсетін табыс сияқты басқа табыс түрлерінен ажыратады және оған басқаша салық салуы мүмкін. Пассивті табыс алу үшін ұзақ уақыт жұмыс істеу және жинақтау қажет. Пассивті табыс – қаржылық тәуелсіздік пен ерте зейнетке шығудың бір жолы болуы мүмкін, себебі табыс алушы табыс көзін құратын іс-әрекетте белсенді болса да, болмаса да табыс ала береді. Пассивті табыс әрқашан мұра немесе үй немесе акция сияқты активтерді сатудан түскен біржолғы төлем бола бермейді. Ол уақыт өте келе жалғасатын, бірақ кепілдік берілмейтін көзден де түсуі мүмкін. Кейбір пассивті табыстар бірнеше жылға, тіпті ғасырларға, ұрпақтан-ұрпаққа берілуі мүмкін. Мұндай ұзақ мерзімді пассивті табыс көздеріне мыналар жатады: жылжымайтын мүлік; дивидендтер; қарыз; және басқа да құны артатын активтер. Жалпы алғанда, жоғары табысты топтар табыстың әртүрлі көздеріне ие болады, бұл жасырын табысқа қол жеткізу мүмкіндігін арттырады. Сондықтан пассивті табыс белсенді табысты пассивті табысқа аудару арқылы салықтан жалтаруға ынталандырушы болуы мүмкін. Бұл кемшілік "пассивті табыс" көлемінің өсуына әкелді, мысалы, мүлікті беруден және жалға беруден түсетін табыс, тіпті "еңбек табысы" сияқты, мысалы, тұрақты емес еңбек үшін төленген ақы, олардың көп бөлігі толық көлемде салық салына қойған жоқ. Нәтижесінде, халық арасында жеке салықтың "жалақы салығына" айналып кеткені туралы пікірлер айтылуда, ол еңбекке қанағаттанбайтын орта таптың жұмыс істейтін азаматтарына бағытталған.

Табыс түрлері

Пассивті табыс – еңбек жұмсауды аз немесе мүлдем қажет етпейтін табыс. Бір кісі табыс көзін пассивті деп санаса, ол байлықты/кірісті/активтер құнын арттыру кезінде де солай болды дегенді білдірмейді. Яғни, белсенді табыс – қызмет көрсету немесе қандай да бір жұмыс істеу арқылы табылған табыс. Кәсіптік табыс, егер меншік иесі материалдық қатысу шарттарын орындаса (ол көп факторларға, негізінен жұмыс істеген сағаттарға байланысты) белсенді болып есептеледі. Портфельдік табыс – дивидендтер, пайыздық төлемдер, капиталдан алынатын пайда және кейбір авторлық гонорарлар сияқты инвестициялардан түсетін табыс. Леверидждік табыс – болашақта шексіз сатылатын өнімге жұмсалған еңбек, мысалы, электрондық кітап жазу немесе бейнеролик жасау. Бұл кейде пассивті табыс деп аталады, бірақ өнімді жасау процесіне көп еңбек жұмсалады.

Депозиттер

Пассивті табыс табудың ең көп таралған жолдарының бірі – банк шотында белгілі бір сомада ақша сақтау. Әр кезеңде жинақталған ақшаға сыйақы жинақталады. Сыйақы мөлшерлемесі тиісті депозиттік өнімде белгіленеді. Депозиттер туралы сертификаттар, немесе CD-лер – депозиттік мекемелер, оның ішінде банктер сататын танымал қаржы өнімдерінің бірі. Депозитор белгілі бір уақытқа белгілі бір сомада ақша сақтауға келіседі. CD-лер әдетте жинақ шоттарына қарағанда жоғары сыйақы мөлшерлемесін ұсынады, бұл оларды потенциалды инвесторлар үшін тартымды етеді. Негізгі соманың көп болуы және мерзімнің ұзақтығы клиенттерге жоғары сыйақы мөлшерлемесін алуға мүмкіндік береді. Банктік депозиттер қауіпсіздік пен тұрақтылықты бағалайтындар үшін жақсы таңдау болуы мүмкін. Олар ең жоғары кіріс әкелетін пассивті табыс көзі болмаса да, әдетте инвестицияның төмен тәуекелді түрлері саналады.

Қорлар

Акциялар, әрине, пассивті табыс арқылы байлық құруды жоспарлағандар үшін басты қаржы құралы болып табылады. Акциялар эмитент компаниясының нарықтық капитализациясының өсуінен түсетін табысқа және акционерлер арасында бөлісетін үлестен төленетін дивидендтерге мүмкіндік береді. Жоғары кіріс әлеуеті, қосымша табыс іздейтін және тәуекелге дайын адамдарды қызықтыра алады.

Дивидендтерді қайта инвестициялау жоспарлары (DRIP)

Инвесторлар дивидендтерін автоматты түрде сол акцияның қосымша акцияларына қайта инвестициялау мүмкіндігіне ие. Бұл тәсіл уақыт өте кірісті күрделендіре түсіріп, инвестициялық портфельдің өсуіне көмектеседі. DRIP – дивиденд төлейтін акциялардан түсетін пассивті табысын арттыруды көздейтін көптеген инвесторлар қолданатын стратегия.

Бондаждар

Облигациялар эмитенттердің борыштарын білдіреді, олар бөлініп, инвесторларға кішірек бөліктерде сатылады. Басқаша айтқанда, бұл инвестордың қарыз алушыға (муниципалитеттерге, үкіметтерге, компанияларға және т.б.) берген қарызы. Облигация әдетте келесі компоненттерден тұрады: шығарылым бағасы, номиналды құны, купондық ставкасы, купон төлем күні, мерзімі. Облигация иесі купондық ставкасымен анықталған пайызды, эмиссия күнінен бастап белгіленген купон төлем күнімен анықталған белгілі бір кезеңнің соңында алады. Облигация мерзімі келгенде, эмитент облигация иесіне номиналды құнын төлейді. Купон төлемдері түріндегі табыс алу – пассивті табыс құрудың тұрақты және сенімді жолы. Әдетте, облигацияларды облигация иелері қайта сата алады және қарыз алушылар қайта сатып алады. Инвестор облигацияны жоғары бағаға қайта сату арқылы пайда табуы мүмкін және оның мерзімі біткенше күтудің қажеті жоқ. Облигациялар сіздің пассивті табысыңыздың көзі бола алатын ең қауіпсіз қаржы құралдары болып саналады. 1930 жылдары Дж. А. Хобсон «мүліксіздік» терминін енгізді, ол басқа адамдардан табыс алу үшін қолданылатын активтерге иелік ету нысанын анықтауға бағытталған. Жалдама төлеушінің үй иесіне жалдама төлемі және жеке тұлғалардың немесе компаниялардың өзге біреудің мүлкін пайдалану үшін төлейтін төлемдері (роялти) тұрақты табыс ағынын қамтамасыз етеді және уақыт өте келе құнын арттыру әлеуетіне ие. Бұл көздің басты артықшылығы – басқа пассивті табыс түрлерімен салыстырғанда инвестицияларды басқарудың жоғары деңгейі. Мүлік иелері өз мүлкін басқару және пайдалануды тікелей бақылай алады. Кемшілігі – бастапқы инвестиция құны. Жалға берілетін мүлікті сатып алу, мысалы, акцияларға инвестиция салуға қарағанда әдетте қымбатқа түседі. Жалдамадан түсетін табыс, әдетте, егер ол күнделікті жұмысқа айналмаса ғана пассивті табыс ретінде қарастырылады.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ-тың Ішкі Кірістер Қызметі табысты белсенді табыс, пассивті табыс немесе портфельдік табыс деп жіктейді. Ол пассивті табысты тек екі көзден немесе "пассивті қызметтен" деп анықтайды: жалға беру қызметі немесе "сауда немесе бизнес қызметіне сіз материалдық түрде қатыспайтын" қызмет. Басқа қаржы және мемлекеттік мекемелер де оны капитал өсімінің нәтижесінде немесе теріс өтімділікке байланысты алынған табыс ретінде мойындайды. Пассивті табыс әдетте салық салынады. Америкалықтардың шамамен 20%-ы жыл сайын пассивті табыс алады, көбінесе жинақтар мен облигацияларға төленетін сыйақы, акцияларға дивидендтер және кәсіби емес жалға алу келісімдері (мысалы, үй иесінің бөлмедес адамға бөлме жалға беруі) арқылы. Кейбір сарапшылар портфельдік табысты (сыйақы, дивидендтер, роялти, акциялар мен облигациялар бойынша пайда) пассивті табыс деп санайды. Алайда, IRS портфельдік табысты жалпы жағдайда пассивті деп қарастырмайды. Сондықтан, бұл мәселеде салық бойынша кеңесшімен ақылдасу ұсынылады. Егер несие қаражаты пассивті қызметке жұмсалса, өзіне төленген сыйақыны пассивті табысқа қосуға болады. Өзіне төленген сыйақы кірісі әдетте сіз бен серіктестік немесе S корпорациясы арасындағы несиелерге қатысты, онда сіз олардың салық жылының кез келген уақытында тікелей немесе жанама түрде меншік үлесіне ие болғансыз (бұл серіктестікке немесе S корпорациясына берген несиелеріңізге де, сізге берілген несиелерге де қатысты). Бейсiз серіктес – компанияда ешқандай рөл атқармайтын және серіктестікке қатысуы бизнеске капитал берумен шектелетін жеке тұлға (сондықтан оларды кейде шектеулі серіктестер деп атайды). Бейсiз серіктес тұрақты түрде жалпы табыстың келісілген пайызын алатындықтан, пассивті табыс табады.

Сауда немесе кәсіпкерлік қызмет

Сауда немесе кәсіптік қызмет – сауда немесе кәсіптік қызметті жүргізуге, сауда немесе кәсіптік қызметті бастау ниетімен немесе ғылыми-зерттеу және тәжірибелік жұмыстарға байланысты шығыстарға байланысты қызмет.

Қытай

Қытай қазіргі таңда 20% пропорционалды салық мөлшерлемесін қолданады, бұл кейбір болжамдар бойынша белсенді және пассивті табыс арасындағы табыс үлесіндегі айырмашылықты реттеуге тиіс болған, бірақ бұл рөлді атқармайды. Атап айтқанда, осы екі табысқа қатысты салыстырмалы салық ставкалары, белсенді табысқа қатысты прогрессивті шекті салық мөлшерлемесі табыстың жоғары сомалары үшін 45%-ға дейін жетеді, ал пассивті табыс, әсіресе капиталдан түсетін табыс, тек 20% пропорционалды салық мөлшерлемесіне жатады, бұл теңдік тұрғысынан әділетсіз және артық табысты реттеуге қатысты тиімді емес. Белсенді еңбек қызметінен түсетін табыстың негізгі түрлері: жалақы, еңажақ ақы, сыйлықтар, бонус және комиссиялық төлемдер; сауда немесе кәсіпкерлік қызметтен түсетін табыс; еңбек қызметін көрсетуден түсетін табыс; және заңсыз қызметтен түсетін табыс. Капиталдан түсетін табыс, сондай-ақ пассивті табыс деп те аталады, инвестициялар мен инвестицияланған активтерді сату, айырбастау немесе өзге де жолмен иеліктен шығарудан түсетін табысты қамтиды. Егер сіз сатып алған акцияның құны өсіп, оны сатпасаңыз, нақты табыс болмағандықтан салық төлеуге міндетті емессіз. Егер сіз сатып алған акциялар құны төмендеп, жыл ішіндегі жалпы инвестицияларыңыздың нәтижесінде залалға ұшырасаңыз, онда сол жылға салық төлеуге міндетті емессіз. Ресей компанияларынан дивиденд алған резидент емес тұлғалар 15% салық төлеуге міндетті.

Қазақстан

Дивидендтер түрінде алынған табыс 5% мөлшерлемесімен табыс салығына жатады. Салықты есептеу, ұстап алу және төлеуді салық агенттері жүзеге асырады. Салық кодексінің 341-бабының 1.7-тармағы мен 1.16-тармағына сәйкес, салық салынатын "пассивті" табыстан мына жағдайлар алынып тасталады:

Қазақстан Республикасы аумағындағы қор биржаларының ресми тізіміне енген бағалы қағаздар бойынша дивидендтер, осы дивидендтер есептелген кезде. Сату күні Қазақстан Республикасы аумағындағы қор биржаларының ресми тізіміне енген бағалы қағаздардың құнының өсуінен алынған табыс. Бұл жеңілдіктер тек қазастандық компаниялар шығарған активтерге ғана қолданылады. Шетелдік компаниялар басқа салық салу тәртібіне жатады.