Арнольд Ланн: Шаңғышы, Альпинист және Жазушының өмірі мен қызметі

Кіріспе

Шаңғышы, альпинист және жазушы

Сэр Арнольд Генри Мур Ланн (18 сәуір 1888 – 2 маусым 1974) – шаңғышы, альпинист және жазушы. 1952 жылы «Британдық шаңғы спортына және ағылшын-швейцария қатынастарына қосқан үлесі үшін» рыцарь атағымен марапатталды. Оның әкесі методист пасторы болған, бірақ Ланн агностик болды және 45 жасқа келгенде католик дініне өтіп, оның жақтаушысы болғанға дейін католик дінін сынап жазған. Ол Үндістанның Мадрас қаласында дүниеге келіп, 86 жасында Лондонда қайтыс болды.

Ерте өмір

Арнольд Ланн Мадраста, үш ұлының үлкені және сэр Генри Симпсон Ланнның (1859–1939) және Мэри Этельдің, Мурдың қызы болып дүниеге келді. Оның әкесі бастапқыда методист пасторы болды, кейіннен Швейцария Альпінде туризмді дамытуға ықпал еткен «Луннның саяхат агенттігін» (кейін «Лунн Поли» болып өзгерді) құрды. Арнольд Ланннің екі бауыры да жазушы болған. Хью Кингсмилл Ланн «Хью Кингсмилл» деген псевдониммен танымал әдеби журналист атанды. Брайан Ланн аудармаларымен, Мартин Лютердің өмірбаянымен және 1948 жылғы «Свитчбек» атты автобиографиясымен белгілі болды. Арнольд Ланн Харроудағы Орли ферма мектебінде, содан кейін Харроу мектебінде білім алды. Ол Оксфордтағы Баллиол колледжінде оқыды, онда Оксфорд университетінің альпинизм клубын құрды және бір кезде оның президенті болды. 1922 жылға қарай Ланн, тау шаңғысымен жүрушінің тік Альпілік жерде қауіпсіз және жылдам бұрылу қабілетін сынауға арналған жарысқа нақты қажеттілік бар деп сенді, жылдамдыққа ең басты назар аударуды қатыстырып талап етті. «Бұрылудың мақсаты – белгілі бір кедергіні барынша аз жылдамдықпен айналып өту», – деп жазды ол. «Сондықтан, жылдам, сұлу емес бұрылу, баяу, әдемі бұрылудан жақсы». Ол Кандахар шаңғы клубын (1924) құрды және әлем бойынша көптеген шаңғы жарыстарын ұйымдастырды. Ол австриялық шаңғышы Ханнес Шнайдермен бірлесіп, Кандагардың Лорд Робертсінің құрметіне Арлберг Кандахар кубогын іске қосты. Оның күш-жігерінің арқасында 1936 жылы Олимпиада ойындарына таудан сырға түсу және слалом жарыстары енгізілді, бірақ ол сол жылы Гармиш-Партенкирхенде өткен Қысқы Олимпиада ойындарына қарсы болды. Кейін ол былай деп жазды: «1936 жылы Олимпиада комитеті Гитлерге өз билігі шегінде ең үлкен құрмет көрсетті, жазғы және қысқы Олимпиада ойындарын ұйымдастыруды нацистерге сеніп тапсырды». Ланн 1936 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарында слалом төрешісі болды, ал оның ұлы Питер британдық шаңғы командасының капитаны болды, бірақ екеуі де ашылу салтанатына қатыспады немесе нацистер ұйымдастырған тойға бармады. Нью-Мексикодағы Таос тау шаңғы курортындағы екі қара ромб жолы Сэр Арнольд Ланннің құрметіне аталған. Ол Халықаралық шаңғы федерациясы комитетінің ұзақ жылдар бойы мүшесі болды. Ол өз заманының күшті субъективизміне, әсіресе, халық ғылымы саласында (бірақ ғылымның өзінде емес) ақыл-ойының жоғалуы деп есептеген нәрсеге алаңдады. Ол мұны ғылыми материализм философиясынан туындаған (ғылыми емес) болжам ретінде қарастырды, бұл ғылым сөзсіз материализмге бағытталған және барлық нәрсені тек материалдық процестермен түсіндіруге болады. (Бүгінгі таңда ол сынға алған философиялық ұстаным метафизикалық натурализм деп аталады.) 1930 жылы Ланн «Ақылдан қашу» атты еңбегін жариялады, онда ғылыми материализм – нигилизм философиясының соңғы түрі екенін дәлелдеді: ол өзінің өмір сүруінің негізін сұрақтап аяқталады. Материализм дұрыс болса, Ланн пікірінше, біздің ойларымыз ақыл-ойымызға тәуелсіз материалдық процестердің нәтижесі болып табылады. Сондықтан олар ақылға сыймайтын процестермен анықталады, ал материализм шындық екенін көрсететін ойлардың ақылға негізі жоқ.

Arnold Lunn was born in Madras, eldest son of three sons and a daughter of Sir Henry Simpson Lunn (1859–1939) and Mary Ethel, née Moore, daughter of a canon. His father was firstly a Methodist minister and later founder of Lunn's Travel agency (that would become Lunn Poly), which encouraged tourism in the Swiss Alps. Arnold Lunn's two brothers were also authors. Hugh Kingsmill Lunn became a noted literary journalist under the name Hugh Kingsmill. Brian Lunn was best known for his translations, for his biography of Martin Luther and for his autobiography Switchback (1948). Arnold Lunn attended Orley Farm School, in Harrow, followed by Harrow School. He studied at Balliol College, Oxford, and while he was there, founded and was sometime President of the Oxford University Mountaineering Club. By 1922, however, Lunn, convinced that there was a real need for a race designed to test a skier's ability to turn securely and rapidly on steep Alpine ground, was insisting on speed being the only arbiter. "The object of a turn is to get round a given obstacle losing as little speed as possible," he wrote. "Therefore, a fast ugly turn is better than a slow pretty turn." and the Kandahar Ski Club (1924), and he was the organizer of many ski races around the world. He initiated in collaboration with the Austrian skier Hannes Schneider the Arlberg Kandahar Challenge Cup in honour of Lord Roberts of Kandahar. Through his efforts, the Downhill and Slalom races were introduced into the Olympic Games in 1936, although he opposed the Winter Olympic Games of that year being held in Garmisch Partenkirchen. He later wrote, "In 1936 the Olympic Committee paid Hitler the greatest compliment in their power by entrusting the Nazis with the organisation of the summer and winter Olympic Games." Lunn refereed the slalom in the 1936 Winter Olympics, and his son, Peter, was the captain of the British ski team, but neither marched in the opening procession or attended the lavish banquet organised by the Nazis. A double black diamond trail at Taos Ski Valley, New Mexico is named for Sir Arnold Lunn. He was a long standing member of the Committee of the International Ski Federation. was becoming increasingly disconcerted by the intense subjectivism of his age, and in particular by what he saw as the abandonment of reason in the realm of popular science (though not of science itself). He saw this as deriving from the philosophy of scientific materialism — the (extra scientific) assumption that science points inevitably to materialism and that everything can be explained solely in terms of material processes. (Today the philosophical stance he critiqued would be called metaphysical naturalism.) In 1930 Lunn published The Flight from Reason, in which he argued that scientific materialism is finally a philosophy of nihilism: it ends by questioning the very basis of its own existence. If materialism be true, Lunn argued, our thoughts are the mere product of material processes uninfluenced by reason. They are, therefore, determined by irrational processes, and the thoughts which lead to the conclusion that materialism is true have no basis in reason.

Некелер

1913 жылдың соңында Ланн Иддслидің 1-ші графы Стаффорд Норткоттың немересі Мейбел Норткоттқа үйленді. Олардың үш баласы болды: Питер, Джон және Жакета. Мейбел тау-шаңғыға құмар болмаса да, күйеуінің сүйіспеншілігін бөлісті. Ол британдық бірінші сыныпты шаңғы тестісін тапсырған алғашқы әйел болды және Кандахар шаңғы клубының негізін қалаушы мүшесі еді. 1927 жылы оның інісі Иддслидің 3-ші графы болғанда, ол «Леди Мейбел» деген құрметті атақты алды. Оның күйеуі былай деп жазды: «Мюрен аристократиясында ол бұл шағын еске салғанын қуана қабылдады, себебі слаломды ойлап табу – Ланнның құрметке лайық жалғыз жетістігі емес еді». Алайда, швейцариялықтар Арнольдтың «мырза Ланн» және оның әйелінің «лейди Мейбел» болуын түсіне алмады, ал Кандахар клубының бір мүшесі оны рыцарьдық атақ алғанда «Мейбелді адал әйелге айналдырғаның үшін» құттықтады. Кейін Питер Ланн британдық тыңшылардың танымал шебері болды. «Мейбел», - деп жазды Ланн, - «бұрынғыдай ағылшын еді және 1940 жылдың қараңғы күндерінде оның соңғы жеңіске деген сенімі ешқашан шайқалмағаны маған үлкен көмек берді». Бір күні Ланн әуе шабуылы кезінде қызы Жакетаның батылдығына ризашылық білдірді, бірақ Мейбел оны сөккен. «Мен Жакета соғыс уақытында тек батылдық туралы айтудың қажеттігін сезінсін деймін», - деді ол. Ланн үйленген кезде агностик болды, ал Мейбел өмір бойы адал англикан болып қалды. Ланн былай деп жазды: «Мейбелдің күйеуі, інісі және үш баласы католик дініне кірді, бірақ мен оның біздің үлгімізге ерерін күтпедім. Адамгершілік тұрғысынан алғанда, ол Англия шіркеуінің мүшесі болып қала берді». Бірде англикандық пастор Ланннан өз шіркеуінде уағыз оқуын сұрады. «Мен сізді сұрадым, - деді ол, - себебі сіз католик болғаннан бері англикандықтар туралы жағымсыз ештеңе жазған жоқсыз». Бірақ Ланн Мейбелдің шіркеуі туралы жағымсыз ештеңе жаза алмады, және оның дініне өтудің алғашқы дүрбелеңі басылғаннан кейін, «Мейбел көп ұзамай, тек ойдағыдай ғана емес, сонымен қатар, католик Арнольдтан англикан Мейбелді бөліп тұрған діни айырмашылықтар, агностик Арнольдтан англикан Мейбелді бөліп тұрған айырмашылықтардан шексіз, тіпті шексіз аз екендігіне нақты келісім білдірді». Леди Мейбел Ланн 1959 жылдың 4 наурызында қайтыс болды. Екі жылдан кейін, 1961 жылдың 18 сәуірінде Ланн Филис Холт Нидхэмге үйленді. 1930 жылдардың басында Ланн хатшы іздеп жарнама бермек болғанда, әйелі оған өзінің досының немере қызынан оған тамаша хатшы тапқанын айтты. Оның әйелі шешімін қабылдағандықтан, Ланнға жұмысқа алу алдында «еркектік тәуелсіздігін» ресми сұхбат арқылы көрсету ғана қалды. Екі күннен кейін оның кеңсесіне «сәл ұялшақ жас әйел» Филис Холт Нидхэм кірді. Сұхбат туралы Ланнның «Естеліктер» кітабында айтылған. Сол кезде Ланн Дж. Б. С. Холдейнмен даулы хаттар алмасып тұрды, кейін «Ғылым және табиғаттан тыс нәрселер» деген атпен жарық көрді. Филис агностик болды және христиан дініне қарсы қазіргі заманғы шабуылдармен жақсы таныс болды, ол Холдейн Ланнды жеңіске жетеді деп сенді және оның мұны істей алмауына «күркіреп, ренжіді». Оның алғашқы реакциясы Холдейнді дау тудырушы ретінде айыптау және Ланнның дау тудырушы талантына «артық мақтау» білдіру болды. Алайда, ол бірте-бірте Холдейннің әлсіздігі Ланнға өзінің «интеллектуалды жоғарылығын» жеңуге мүмкіндік берді деп күдіктенді, және бұл оның христиандық сенімге оралуының алғашқы қадамы болды. Филис шаңғыға аса құмар болмаса да, ешқашан шебер спортшы болған жоқ, ол британдық шаңғы жылнамасының Ланн редакторының көмекшісі болды. Осыған орай клуб оны құрметті мүше етіп сайлады. Оның бірінші әйелі қайтыс болғанға дейін көп ұзамай, Ланн «бір досына, егер оған бір нәрсе болса, Филис мені қабылдайтынын айтты, және екінші некелерді күйеуінің балалары мен достары, сондай-ақ күйеуінің қонақтары аздап анық себептермен жылы қарсы алды» деп жазды.

Towards the end of 1913 Lunn married Mabel Northcote, the granddaughter of Stafford Northcote, 1st Earl of Iddesleigh. They had three children, Peter, John and Jaqueta. Though not keen on mountaineering, Mabel shared her husband's love of skiing. She was the first woman to pass the British First Class skiing test, and she was a founder member of the Kandahar Ski Club. When her brother became 3rd Earl of Iddesleigh in 1927, she acquired the courtesy title of "Lady Mabel". Her husband wrote: "In the aristocracy of Mürren she welcomed this modest reminder of the fact that inventing the Slalom was not the only Lunn claim to respect." The Swiss, however, could never understand how Arnold could be "Mr. Lunn" and his wife "Lady Mabel", and their feelings were aptly conveyed by a member of the Kandahar who congratulated him when he was knighted "on making an honest Lady out of Mabel." Peter Lunn later became a noted British spymaster. "Mabel," Lunn wrote, "was invincibly English and I was much consoled during the dark days of 1940 by the fact that her confidence in final victory was never shaken." Lunn once said something nice to their daughter Jaqueta about the latter's courage during an air raid. For this he was later reproved by Mabel. "I want Jaqueta to feel," she said, "that the only thing which calls for comment in war time is cowardice." Lunn was an agnostic when they married, and Mabel a devout Anglican, which she remained all her life. Lunn wrote: "Mabel's husband, brother and three children became Catholics, but I never expected her to follow our example. Humanly speaking, she was bound to remain a member of the Church of England." An Anglican vicar once asked Lunn to preach in his church. "I asked you," he said, "because you have never written anything unpleasant about Anglicanism since you became a Roman Catholic." But Lunn could never have written "anything unpleasant" about Mabel's Church, and when the first shock of his conversion was over, "Mabel soon yielded not merely notional but real assent to the belief that the doctrinal differences which separated Mabel the Anglican from Arnold the Catholic were infinitely, yes infinitely, less than those which had separated Mabel the Anglican from Arnold the agnostic." Lady Mabel Lunn died on 4 March 1959. Two years later, on 18 April 1961, Lunn married Phyllis Holt Needham. In the early 1930s, Lunn was on the point of advertising for a secretary when his wife told him that she had found the perfect secretary for him, the niece of a friend of hers. As his wife had made up her mind, all that remained was for Lunn to demonstrate his "manly independence by a formal interview before engaging her candidate for the job." Two days later "a rather shy looking young woman" was ushered into his office, Phyllis Holt Needham. An account of the interview is given in Lunn's book Memory to Memory. At the time Lunn was exchanging controversial letters with J. B. S. Haldane, published later under the title Science and the Supernatural. Phyllis, who was an agnostic and very familiar with modern attacks on Christianity, confidently expected that Haldane would demolish Lunn, and was "both surprised and annoyed" by his inability to do so. Her first reaction was to find fault with Haldane as a controversialist and to be "unduly complimentary" about Lunn's controversial talents. Gradually, however, she began to suspect that it was the weakness of Haldane's case which enabled Lunn to get the better of his "intellectual superior," and this was the first step in her return to the Christian faith. Although Phyllis was only mildly keen on skiing and never an accomplished practitioner, she was Assistant Editor to Lunn of the British Ski Year Book. In recognition, the Club elected her an Honorary Member. Not long before his first wife died, Lunn wrote, she "confided to a friend that if anything ever happened to her, Phyllis would take me on, and few second marriages have been so warmly welcomed by the husband's children and friends, and for less obvious reasons by the husband's hostesses."

Жарияланымдар

Монтанаға арналған нұсқаулық, 1907. Оксфорд тау шаңғысы туралы эсселер, 1912 (редактор). «Альп тауларындағы ағылшын», 1912 (редактор). Харровиандар, 1913. Роман. Шаңғы спорты, 1913. Толық мәтін. Альптер, 1914. «Аяқталмаған істер», 1919. Роман. Швейцария неміс жақтасы болды ма?, 1920 (Саттон Крофт ретінде). «Аукциондық пикет», 1920 («Рубикон» ретінде). Берн Оберландқа арналған альпілік шаңғы нұсқауы, 1920. Альпілік шаңғы спорты: барлық биіктікте және маусымда, 1921. Кросс-кантри шаңғысы, 1921. Римдіктердің дінге келуі, 1924. Бастауыштарға арналған шаңғы, 1924. Жастық таулары, 1924. Шаңғы спортының тарихы, 1927. Мені таң қалдырған нәрселер, 1927. Эсселер. Швейцария: оның топографиялық, тарихи және әдеби ескерткіштері, 1927. Джон Уэсли, 1928. «Ақылдан безілу», 1930. «Толық шаңғы жүгірушісі», 1930. Отбасылық аты, 1931. Роман. Венеция: оның тарихы, сәулет және өнері, 1932. Қиындықтар, 1932 (Рональд Нокспен бірге). Италиялық көлдер және көлдер маңындағы қалалар, 1932. Түрме ішінде, 1932. Христиандық дінінің шындығы бар ма?, 1933 (С. Е. М. Джоадпен бірге). Мектептегі дін, 1933 (редактор). «Енді көріп тұрмын», 1933. 1933 жылы екі аптада шаңғымен жүзу. Құл саудасындағы қасиетті: Питер Клавер, 1581-1654, 1934. Ғылым және табиғаттан тыс құбылыстар, 1935 (Дж. Б. С. Холдейнмен бірге). Сол қала ішінде, 1936. Эсселер. Испандық репетиция, 1937. Коммунизм және социализм: революция техникасын зерттеу, 1938. Теория және практикадағы революциялық социализм, 1939. Еуропа қайда бет бұрады?, 1940. «Не болса да болсын» - автобиография, 1940. «Су тасқыны келді: соғыс кезіндегі өмірбаянның бір бөлігі», 1942. Тау мерекесі, 1943. «Жақсы горилла», 1943. Эсселер. Швейцария және ағылшындар, 1944. Үшінші күн, 1945. Толық мәтін. Католик шіркеуі әлеуметтік емес пе?, 1946 (Г. Г. Колтонмен бірге). Эволюция дәлелденді ме? Дуглас Дьюар мен Х. С. Шелтон арасындағы пікірсайыс, 1947 (редактор). Швейцария ағылшын прозасы мен поэзиясында, 1947 (редактор). «Естелік таулары», 1948. «Ақылға қарсы көтеріліс», 1950. «Швейцарияның бесігі», 1952. Толық мәтін. «Шаңғы спортының тарихы», 1952. Зермат және Вале, 1955. «Естеліктерден естеліктерге», 1956. Мемуарлар. «Жұмбақ: моральдық қайта қарулануды зерттеу», 1957. «Тау-кенді өрлеудің ғасыры 1857-1957: Альпінистер клубына арналған жүз жылдық құрмет», 1957. Берн Оберланд, 1958. «Бірақ жаңа», 1958. Мемуарлар. «Шаңғыдағы ағылшын», 1963 (редактор). Швейцария және оның таулары: таулардың адамға әсерін зерттеу, 1963. «Жаңа мораль», 1964 (Гарт Линмен бірге). Матерхорнның 100 жылдығы, 1965. «Жұмсақтыққа табыну», 1965 (Гарт Линмен бірге). «Сол уақытқа дейін өлтірілмегендер», 1968. Мемуарлар. «Христиандық қарсы шабуыл», 1968 (Гарт Линмен бірге). «Кандагар тарихы: Мюрреннің шаңғы маусымының алпысыншы жылдығына арналған құрмет», 1969.

Guide to Montana, 1907. Oxford Mountaineering Essays, 1912 (editor). The Englishman in the Alps, 1912 (editor). The Harrovians, 1913. Novel. Ski ing, 1913. Full text
The Alps, 1914. Loose Ends, 1919. Novel. Was Switzerland Pro German? 1920 (as Sutton Croft). Auction Piquet, 1920 (as "Rubicon"). The Alpine Ski Guide to the Bernese Oberland, 1920. Alpine Ski ing at All Heights and Seasons, 1921. Cross Country Ski ing, 1921. Roman Converts, 1924. Ski ing for Beginners, 1924. The Mountains of Youth, 1924. A History of Ski ing, 1927. Things That Have Puzzled Me, 1927. Essays. Switzerland: Her Topographical, Historical and Literary Landmarks, 1927. John Wesley, 1928. The Flight from Reason, 1930. The Complete Ski Runner, 1930. Family Name, 1931. Novel. Venice: Its Story, Architecture and Art, 1932. Difficulties, 1932 (with Ronald Knox). The Italian Lakes and Lakeland Cities, 1932. Within the Precincts of the Prison, 1932. Is Christianity True? 1933 (with C. E. M. Joad). Public School Religion, 1933 (editor). Now I See, 1933. Ski ing in a Fortnight, 1933. A Saint in the Slave Trade: Peter Claver 1581 1654, 1934. Science and the Supernatural, 1935 (with J. B. S. Haldane). Within That City, 1936. Essays. Spanish Rehearsal, 1937. Communism and Socialism: A Study in the Technique of Revolution, 1938. Revolutionary Socialism in Theory and Practice, 1939. Whither Europe?, 1940. Come What May: An Autobiography, 1940. And the Floods Came: A Chapter of War Time Autobiography, 1942. Mountain Jubilee, 1943. The Good Gorilla, 1943. Essays. Switzerland and the English, 1944. The Third Day, 1945. Full text
Is the Catholic Church Anti Social? 1946 (with G. G. Coulton). Is Evolution Proved? A Debate between Douglas Dewar and H. S. Shelton, 1947 (editor). Switzerland in English Prose and Poetry, 1947 (editor). Mountains of Memory, 1948. The Revolt against Reason, 1950. The Cradle of Switzerland, 1952. Full text
The Story of Ski ing, 1952. Zermatt and the Valais, 1955. Memory to Memory, 1956. Memoirs. Enigma: A Study of Moral Re Armament, 1957. A Century of Mountaineering 1857 1957: A Centenary Tribute to the Alpine Club, 1957. The Bernese Oberland, 1958. And Yet So New, 1958. Memoirs. The Englishman on Ski, 1963 (editor). The Swiss and Their Mountains: A Study of the Influence of Mountains on Man, 1963. The New Morality, 1964 (with Garth Lean). Matterhorn Centenary, 1965. The Cult of Softness, 1965 (with Garth Lean). Unkilled for So Long, 1968. Memoirs. Christian Counter Attack, 1968 (with Garth Lean). The Kandahar Story: A Tribute on the Occasion of Mürren's Sixtieth Ski ing Season, 1969.

Таңдалған мақалалар

"Соғыс уақытындағы Швейцария", "The Living Age", 1 том, 1916 жылғы 22 қаңтар. "Британдық интернирленгендермен шаңғы турлары", "Корнхилл журналы", 46 том, 1919 жыл. "Төбеден сырғанау жарысы", "Атлантик", 1949 жылғы 1 ақпан. "Шаңғымен айналысатын әуесқойлар", "Нью-Стейтсмен", 1962 жылғы 12 қаңтар.

Түрлі-түрлі

"Шаңғымен тау шаруашылығы", Джеффри Уинтроп Янг, редактор, Тау қолөнері. Лондон: Methuen & Co., Ltd., 1920 жыл. "Эволюция дәлелденді ме?" кітабына Арнольд Ланнның кіріспесі қосылды. Лондон: Hollis & Carter, 1947 жыл. Ол "Британ энциклопедиясына" үлес қосты және 1920 жылдан 1971 жылға дейін "Британдық шаңғы жылнамасының" редакторы болды.