Курск суденің қазасы: 2000 жылғы трагедия

Кіріспе

2000 жылғы су асты кемесі апаты

2000 жылдың 12 тамызында Баренц теңізінде болған апаттан ядролық қуатты 949А Антей (Оскар II класы) су асты кемесі K 141 Курск суға батты. Ол 10 жылдан астам уақыттан бері ресейлік теңіз әскерінің алғашқы ірі оқу-жаттығуына қатысып жатты. Бортындағы 118 адам қаза тапты. Жақын маңдағы кемелердің экипаждары алғашқы жарылысты және одан кейін болған, әлдеқайда үлкен жарылысты сезінді, бірақ Ресей теңіз флоты апат болғанын түсінбеді және алты сағаттан астам уақыт бойы кемені іздеуді бастамады. Су асты кемесінің апаттық құтқару шығыршығы бұрынғы миссия кезінде қасақана өшірілген еді, және мұхит түбінде 4 метр тереңдікте жатқан су асты кемесін табуға 16 сағаттан астам уақыт кетті. Ресей теңіз флоты төрт түрлі су асты кемесінің құтқару қақпағына төрт түрлі су асты қоңырауын және су асты кемесін бекітуге тырысқанда бірнеше рет сәтсіздікке ұшырады. Оның жауабы баяу және тиімсіз деп сынға түсті. Билік өкілдері халық пен ақпарат құралдарын алдап, бұрмалады және жақын маңдағы басқа елдердің кемелерінің көмегін қабылдамады. Президент Владимир Путин алғашқыда өзінің демалысын Сочидегі теңіз жағалауындағы курортта жалғастырды және Ресей теңіз күштеріне Ұлыбритания мен Норвегияның көмегін қабылдауды тек бес күн өткеннен кейін ғана рұқсат етті. Екі күннен кейін британдық және норвегиялық дайверлер кемедегі тоғызыншы бөлімшедегі құтқару люгіне кіре алатын есікті ашты, бірақ тірі қалғандарды таппады. Ресми тергеу нәтижесінде, экипаж 65-76 "Кит" торпедасын жүктеп алғанда, оның корпусындағы ақаулы дәнекерлеу торпеда түтігінің ішінде жоғары сынақ пероксиді (HTP) ағып, каталитикалық жарылысты бастады. Торпеда жасаушы бұл гипотезаны күмәнге ұшыратып, оның дизайны сипатталған оқиғаның алдын алатынын нық айтты. Жарылыс ішкі және сыртқы түтікше есіктерін жарып, өрт туғызды, бірінші және екінші бөлімдердің арасындағы қалқанды жойды, екінші бөлімдегі басқару бөлмесін зақымдады және торпеда бөлмесі мен басқару бөлмесі экипажының әрекетін тоқтатты немесе өлтірді. Бірінші жарылыстан кейін екі минут он бес секундтан кейін тағы 5-7 торпеда жарылыс болды. Олар кеме қабығында үлкен тесік жасап, алғашқы үш бөлім мен барлық палубалар арасындағы қалқандарды құлатты, төртінші бөлікті жойды және алтыншы бөлімге дейінгі барлық тірі қалғандарды өлтірді. Ядролық реакторлар қауіпсіз түрде тоқтатылды. Талдаушылардың қорытындысына қарағанда, 23 теңізші кішкентай тоғызыншы бөлімшеге бас сауғалап, алты сағаттан астам өмір сүрді. Олар оттегі бітіп қалғанда калий супероксиді химиялық оттегі картриджін ауыстыруға тырысты, бірақ ол майлы теңіз суына құлап, жанасқанда жарылды. Нәтижесінде өрт бірнеше экипаж мүшелерін өлтірді және қалған отты тұтастырып, аман қалғандарды тұншықтырды. 2001 жылдың мамыр айында Mammoet компаниясына құтқару жөніндегі келісімшарт берілді. Үш ай ішінде компания және оның қосалқы мердігерлері арнайы жасалған жабдықтарды жобалады, жасады, орнатты және іске қосты. Бір кеме өзгертіліп, жабдықпен толтырылып, тамыз айында Баренц теңізіне жеткізілді. 2001 жылдың 3 қазанында, апаттан кейін 15 ай өткен соң, кеме қабығы теңіз түбінен көтеріліп, құрғақ докқа тартылды. Құтқарушылар кеменің алдыңғы бөлігінен басқа барлық заттарын, соның ішінде 115 теңізшінің сүйектерін тауып алды, олар кейін Ресейде жерленді. "Курск" кемесі жақында өзінің керемет қызметі үшін марапатталып, Солтүстік флоттағы ең жақсы су асты кемелерінің экипажы бар деп танылды. Бұл жаттығу болса да, Курск кемесі әдеттегі қару-жарақпен толық жабдықталған. Бұл - ұрыс жүгін үнемі алып жүруге рұқсат етілген бірнеше су асты кемелерінің бірі. Бұған 18 RPK 6 Vodopad/RPK 7 Veter (SS N 16 "Stallion") су асты кемелеріне қарсы зымырандары мен 24 P 700 Granit (SS N 19 "Shipwreck") зымырандары кірді, олар ең жақсы әскери-әуе қорғанысын жеңуге арналған. Сыртқы корпус сталь тақтадан жасалған, оның үстінде резеңке қапталған, бұл басқа су асты кемелерінің немесе су бетіндегі кемелердің су асты кемесін табу мүмкіндігін барынша азайтады. Ішкі қысымды корпус жоғары сапалы болаттан жасалған. Екі корпус аралықта. Құрамында тоғыз су өткізбейтін бөлік бар. Қайық екі ұшақ ұзындығына тең болатын. Жергілікті уақыт бойынша сағат 08:51-де Курск торпеда жаттығуын жүргізуге рұқсат сұрады және "Добро" ("Жақсы") деген жауап алды. Орналасуы , Мурмансктің солтүстік-шығысында, шамамен Норвегиядан және Кола түбегінен координаттар бойынша бекітілді.

The nuclear powered Project 949A Antey (Oscar II class) submarine K 141 Kursk sank in an accident on 12 August 2000 in the Barents Sea. It was taking part in the first major Russian naval exercise in more than 10 years. All 118 personnel on board were killed. The crews of nearby ships felt an initial explosion and a second, much larger explosion, but the Russian Navy did not realise that an accident had occurred and did not initiate a search for the vessel for over six hours. The submarine's emergency rescue buoy had been intentionally disabled during an earlier mission and it took more than 16 hours to locate the submarine, which rested on the ocean floor at a depth of
Over four days, the Russian Navy repeatedly failed in its attempts to attach four different diving bells and submersibles to the escape hatch of the submarine. Its response was criticised as slow and inept. Officials misled and manipulated the public and news media, and refused help from other countries' ships nearby. President Vladimir Putin initially continued his vacation at a seaside resort in Sochi and authorised the Russian Navy to accept British and Norwegian assistance only after five days had passed. Two days later, British and Norwegian divers finally opened a hatch to the escape trunk in the boat's flooded ninth compartment, but found no survivors. An official investigation concluded that when the crew loaded a dummy 65 76 "Kit" torpedo, a faulty weld in its casing leaked high test peroxide (HTP) inside the torpedo tube, initiating a catalytic explosion. The torpedo manufacturer challenged this hypothesis, insisting that its design would prevent the kind of event described. The explosion blew off both the inner and outer tube doors, ignited a fire, destroyed the bulkhead between the first and second compartments, damaged the control room in the second compartment, and incapacitated or killed the torpedo room and control room crew. Two minutes and fifteen seconds after the first explosion, another five to seven torpedo warheads exploded. They tore a large hole in the hull, collapsed bulkheads between the first three compartments and all the decks, destroyed compartment four, and killed everyone still alive forward of the sixth compartment. The nuclear reactors shut down safely. Analysts concluded that 23 sailors took refuge in the small ninth compartment and survived for more than six hours. When oxygen ran low, they attempted to replace a potassium superoxide chemical oxygen cartridge, but it fell into the oily seawater and exploded on contact. The resulting fire killed several crew members and triggered a flash fire that consumed the remaining oxygen, suffocating the remaining survivors. The Dutch company Mammoet was awarded a salvage contract in May 2001. Within a three month period, the company and its subcontractors designed, fabricated, installed, and commissioned over of custom made equipment. A barge was modified and loaded with the equipment, arriving in the Barents Sea in August. On October 3, 2001, some 15 months after the accident, the hull was raised from the seabed floor and hauled to a dry dock. The salvage team recovered all but the bow, including the remains of 115 sailors, who were later buried in Russia. Kursk had recently won a citation for its excellent performance and been recognised as having the best submarine crew in the Northern Fleet. Although this was an exercise, Kursk loaded a full complement of conventional combat weapons. It was one of the few submarines authorised to carry a combat load at all times. This included 18 RPK 6 Vodopad/RPK 7 Veter (SS N 16 "Stallion") antisubmarine missiles and 24 P 700 Granit (SS N 19 "Shipwreck") cruise missiles, which were designed to defeat the best naval air defences. The outer hull was constructed using steel plate covered by up to of rubber, which minimised other submarines' or surface
vessels' ability to detect the submarine. The inner pressure hull was made of high quality steel plate. The two hulls were separated by a gap. The inner hull was divided into nine water tight compartments. The boat was , about as long as two jumbo jets. At 08:51 local time, Kursk requested permission to conduct a torpedo training launch and received the response "Dobro" ("Good"). The location was fixed at coordinates , north east of Murmansk, approximately from Norway, and from the Kola Peninsula.

Екіншілік оқиға

Сағат 11:31:48-де, тіпті Аляскада да анықталды. Сейсмикалық мәліметтер жарылыстың теңіз түбінде болғанын көрсетті. «Пётр Великий» кемесінің экипажы су астындағы жарылысқа тән гидроакустикалық сигналды байқады және кеме корпусының дірілдегенін сезінді. Олар осы құбылысты флот штаб-пәтеріне хабарлады, бірақ хабарламасы назарға алынбады. Солтүстік флоттың кезекші офицері флоттың іздеу-құтқару күштерінің басшысы, капитан Александр Тесленконы бұйрық күтіп тұруға ескертті. Тесленконың негізгі құтқару кемесі – 20 жылдық бұрынғы ағаш тасымалдаушы «Михаил Рудницкий» болды, ол су астындағы құтқару операцияларын қолдау үшін қайта жабдықталған. Ресей теңіз флоты бұрын екі «Посейдон» класты DSRV тасымалдайтын кемелерді пайдаланған, бірақ қаржы тапшылығына байланысты 1994 жылдан бері кемелер Санкт-Петербургтегі кемежайда күтіп тұрған жөндеуде. 17:00-де «Ильюшин» Ил-38 ұшағы аттандырылды. Экипаж үш сағат бойы Курскті іздеуге тырысты, бірақ нәтижеге қол жеткізе алмады. 22:30-да Солтүстік флот төтенше жағдай жариялады, және жаттығу тоқтатылды.

Отбасы мүшелері арасында айтылатын сөз

13 тамызда жексенбі күні таңертең Видьево әскери-теңіз базасында "Курск" экипажының отбасы мүшелері арасында бірдеңе дұрыс емес деген хабарлар тарала бастады. Бір телефон операторы ерекше көп қоңырауларды қабылдап, бір су асты кемесі қиындыққа тап болғанын және кеменің атын естіді. Базаның кішкентай болғандықтан, жаңалықтар тез тарады. Әйелдер мен отбасы мүшелері ақпарат алмасып тұрды, бірақ мәлімет аз болды. "Курск" батпайды деп есептелгендіктен, отбасы мүшелері ең жаман жағдайды жоққа шығаруға тырысты. Олар "Курск" тек уақытша байланыс мәселесін басынан өткеріп жатыр деп үміттенді. База командирінің орынбасары әйелдерге бас кеңседе адамдардың азы ғана екенін және ондағы офицерлердің тек "уақыт өткізіп" жатқанын айтты. Қорғаныс министрі Игорь Сергеев АҚШ елшілігіне құтқару жұмыстарының толыққанды жүріп жатқанын хабарлады. "Курск" 25 градусқа қалып, мұрын бөлігі 5-7 градусқа төмен қарай еңкейген. Мұрын бөлігі балшықты теңіз түбіне шамамен тереңдікке еніп кеткен, ал тереңдігі болса шамамен болды. Перископ көтерілген күйде болды, бұл апаттың су асты кемесі 5 метрден кем тереңдікте болғанда орын алғанын көрсетеді.

Бастапқыда соқтығысудың себебі

Ресей теңіз күштерінің жоғары лауазымды өкілдері апаттың себептері туралы әртүрлі түсіндірмелер берді. Ресей үкіметі 14 тамызда, "Курск" суға батқаннан екі күн өткен соң, вице-премьер Илья Клебанов төрағалығымен комиссия құрды. Сейсенбі күні Михаил Рудницкий суға түсу қондырғысын екі рет түсірді, бірақ су асты қайығымен байланыса алмады. Олар сондай-ақ, қашықтан басқарылатын аппаратты құтқару люгіне жеткізуге тырысты, бірақ нәтижеге қол жеткізе алмады. Сейсенбі күні сағат 20:00-де AS 34 қайтадан іске қосылды, бірақ теңізге түсіріліп жатқанда кедергіге соқтығысып, зақымданып қалды. Ол қайтадан кемеге алынып, жөнделіп, сағат 21:10-да қайта іске қосылды. Сейсенбі, 15 тамыз, суға батқаннан үш күн өткен соң, PK 7500 кран кемесі 18270 жобасының "Bester" типіндегі DSRV (AC 36) құрылғысымен келді. Алайда, ауа райының қолайсыздығы PK 7500 кемесіне DSRV құрылғысын іске қосуға мүмкіндік бермеді. Құтқару тобы суасты аппаратын жағалауға жақын жерде іске қосып, оны құтқару орнына сүйреп әкелуге шешім қабылдады. Бейсенбі күні сағат 12:00-де Попов Әскери-теңіз күштерінің бас штабына "Курск" су асты қайығында жарылыс болмағанын, су асты қайықтың теңіз түбінде тұрғанын және бірінші және екінші бөлімдер арасында ақау туындауына "сыртқы фактордың" себеп болуы мүмкін екенін хабарлады. Бірақ бұл әрекет сәтті болмады. Дегенмен, бейне түсірілімдер басқаша нәрсені көрсетеді, онда норвегиялық су асты дайверлері құтқару операциясы жалғасып жатқанда құтқару люгін соғып жатқаны көрінеді. Жақын маңда сыртқы және ішкі қабықшалардың сынықтары табылды, соның ішінде "Курск" су асты қайығының алдыңғы бөлігінен алынған бір бөлік, бұл алдыңғы торпедалық бөлімде күшті жарылыс болғанын көрсетеді.

Британдық және норвегиялық көмек

Жеке меншік БАҚ және мемлекеттік ресейлік газеттер Әскери-теңіз күштерінің халықаралық көмекке бас тартуын сынады. 19 тамызда сағат 20:00-де норвегиялық "Норманд Пионер" кемесі апаттан жеті күн өткен соң, британдық құтқару суасты кемесі LR5-пен бірге келді. Суға түсушілер ROV-тың манипуляторларын пайдаланып люкті ашуға тырысты, бірақ дүйсенбі, 21 тамыздың таңына дейін сәттілікке жете алмады; олар құтқару шлюзінің суға толы екенін анықтады. Ресейлік суға түсушілер жоғау қысымымен су және кескіш материалдың араласпасын шашатын кескіш машинаны пайдаланды. Олар суасты кемесіне кіріп, тоғызыншы бөлімшеге қақпақты ашты. Тоғызыншы бөлімшедегі шаң мен күлдің көрінуді қатты шектегенін анықтады. Бөлмеге кіріп, екі деңгей төмен түскенде, кіші сержант Сергей Шмыгин капитан-лейтенант Дмитрий Колесниковтың денесін тапты. Денені алып шығаруды жалғастыру үшін қосымша жоспарлар жасалды, бірақ Ресей Әскери-теңіз күштері шетелдік компаниямен келісімге келе алмады. Суасты кемесінде қаза тапқандардың отбасылары, өлгендерді көтеру үшін басқа адамдардың өмірін қауіпке салуға қарсы екендерін мәлімдеді. 22 тамызда президент Путин 23 тамызды аза күні деп жариялайтын жарлық шығарды. 26 тамызда Путин суасты кемесінің командирі Геннадий Лячинге Ресей Батыры атағын, ал 117 экипаж мүшесі мен маманға "Батылдық" орденін қаза болғандары үшін табыстады.

Ресейдің НАТО-ның су асты кемесімен соқтығысу туралы мәлімдемесі

14 тамызда Флот адмиралы Владимир Куроедов апаттың НАТО су асты кемесімен болған қатысты соқтығысу салдарынан болғанын мәлімдеді, бірақ оның бұл мәлімдемесін қолдайтын ешқандай дәлел ұсынбады. АҚШ Қорғаныс министрі Уильям С. Коэн 2000 жылғы 22 қыркүйекте Токиода өткен баспасөз конференциясында Ресейдің су асты кемесімен соқтығысқандығы туралы айыптауларына жауап берді. Сұрақ: Ресейліктер бұл апаттың себептерінің бірі НАТО немесе американдық су асты кемесімен соқтығысу болуы мүмкін екенін айтуда, олар АҚШ-қа қарасты бірнеше су асты кемесін тексеруге рұқсат беруді сұрайды, бірақ американдық тарап бас тартуда. Сондықтан, неге рұқсат берілмейді? Ал сіз бұл оқиғаны қалай түсіндіресіз? Рахмет. – Журналист.

Құрлық теориясы

Көптеген сарапшылар торпеда жарылғаны туралы келіскенмен, жарылысқа не себеп болғаны бойынша пікірлері қақтығысты. Көптеген ресейліктер Курскті осыншалықты оңай батыруға болатынына сенбеді. Осы трагедиядан кейін апатты түсіндіруге тырысатын бірнеше арнайы теория пайда болды. "Шпигель", "Берлинер Цайтунг" және "Санди Таймс" сияқты беделді басылымдар Пётр Великийден ұшырылған зымыран Курскке тигенін көрсететін құжаттарға ие екендерін мәлімдеді. Тағы бір теория бойынша, "Мемфис" АҚШ кемесі Курскке торпеда атқан.

Өндіруші себепті келіспейді

"Гидроприбор" компаниясының директоры, торпеданы жасаған Станислав Прошкин үкіметтің ресми баяндамасының қорытындысына қарсы шықты. Оның айтуынша, қару тек өрт сияқты сыртқы оқиғадан кейін ғана жарылуы мүмкін. Оның сөзіне қарағанда, торпедалар өндіріс кезінде сынақтан өтеді және жарылысқа әкелуі мүмкін зақым келтірмей, белгілі бір биіктіктен түсіріледі. Сондай-ақ, Курск екі автономды, тәуелсіз басқару жүйесімен жабдықталғанын айтты, олар торпедалар тіректе сақталғанда температураның өсуін анықтайтын еді. Су асты кемесі арнайы дренаж жүйесімен жабдықталған, ол торпедадан HTP отынын тез теңізге құюға мүмкіндік беретін. Егер торпеда түтігінде температураның өсуі байқалса, торпеда автоматты түрде теңізге шығарылатын. Сонымен қатар, торпеда бөліміндегі кез келген өрт, өрт сөндіру жүйесін іске қосып, "тонналармен" суды отқа төгуге мүмкіндік беретін. Олар голландиялық "Smit International" және "Mammoet" компанияларымен келісім шарт жасасып, Курсты теңіз түбінен көтеруді тапсырды. Бұл осы сияқты ең ірі құтқару операциясы болды. Реактордан радиация қаупі болғандықтан құтқару операциясы өте қауіпті болды. Су асты кемесіндегі 24 торпеданың тек 7-сі ғана табылған. Суға түсушілер теңіз түбіне екі үлкен гидравликалық сору анкерін орнатып, анкерлер арасында алға-артқа тартылатын, жоғары беріктіктегі вольфрам карбиді абразивті араны бекітті. Мұрынды бөлігін ажырату үшін он күн уақыт кетті. Мұрын бөлігі кесілгеннен кейін, құтқарушылар бірнеше кішірек сынықтарды көтерді. Олардың ішінде шамамен бір тонна салмақтағы торпеда түтігінің бөлігі де болды, оны жарылыс түтіктің ішінде немесе сыртында болғанын анықтау үшін талдады. Жарылыстың сипатын жақсырақ түсіну үшін жарты тонна салмақтағы қысылған ауа баллонын да көтерді. Сонымен қатар, қатты каркастың цилиндрлік бөлігінің және алдыңғы бөлімдегі оттың қарқындылығы мен температурасын анықтау үшін сол жақ алдыңғы сфералық бөлігінің бір бөлігі көтерілді. Соңында, олар сонар жүйесінің куполының фрагментін алып шықты.

The director of the Гидроприбор that designed the torpedo, Stanislav Proshkin, challenged the conclusion of the government's official report. He said the weapon could have exploded only after an external event like a fire. He said that the torpedoes are routinely tested during manufacturing and are dropped from a height of without causing damage that could lead to an explosion. He also said Kursk was designed with two autonomous, independent control systems that would have detected a rise in temperature while the torpedo was stored on the racks. The sub was equipped with a special drain system that could rapidly drain HTP fuel from a torpedo into the sea. If a temperature rise were detected in the torpedo tube, the torpedo would have automatically been ejected into the sea. In addition, any fire in the torpedo compartment would have triggered a powerful fire extinguishing system that would have dumped "tons of water" on the fire. They contracted with Dutch marine salvage companies Smit International and Mammoet to raise Kursk from the sea floor. It became the largest salvage operation of its type ever accomplished. The salvage operation was extremely dangerous because of the risk of radiation from the reactor. Only seven of the submarine's 24 torpedoes were accounted for. The divers installed two large hydraulic suction anchors into the seabed and attached a high strength tungsten carbide abrasive saw that was pulled back and forth over the bow between the anchors. Ten days were needed to detach the bow. After the bow was cut free, the salvage crews raised several smaller pieces of wreckage. This included a piece of a torpedo tube weighing about a ton, which was analysed to try to learn if the explosion occurred inside or outside the tube. They salvaged a high pressure compressed air cylinder weighing about half a ton, to learn more about the nature of the explosion. They also raised a part of the cylindrical section of the hard frame and part of the left forward spherical partition, to determine the intensity and temperature of the fire in the forward compartment. Finally, they brought up a fragment of the sonar system dome.

Пайдаланылмаған құтқару люгі

Апаттан құтылу люгінің іштен жұмыс істейтінін анықтау мүмкін болмады. Сарапшылардың пікірінше, теңізшілер люк жұмыс істейтін болса да, оны пайдалану қаупіне барудан бас тартқан болуы мүмкін, және суасты кемесіне құтқару кемесі қосылғанша күтуді артық көрген. Суасты кемесі жағаға салыстырмалы түрде жақын болды және ірі теңіз жаттығуының ортасында орналасқан еді. Теңізшілердің құтқару шапшаң келеді деген сенімге толық негіздері болды. Ресей Әскери-теңіз күштері Бас штабының бірінші орынбасары және "Курск" теңіз оқиғасы бойынша жедел штабтың басшысы вице-адмирал Владислав Ильин аман қалғандардың үш күнге дейін тірі болғанын мәлімдеді.

Сот-медициналық сараптама

Қайық жағаға жеткізілгенше, әскери дәрігерлер тобы Североморск әскери госпиталінде уақытша сот-медициналық зертхана құрды. "Гигант-4" кемесі құрғақ доктан суға түсірілгеннен кейін, доктан су сорлып алынып, "Курск" кемесінің корпусы ашылды. Құтқарушылар бөлімдерді кесіп, ішіндегі суды шығарды. Жарықтандыру топтары корпустың сыртынан зымырандарды алып тастады. 23 қазан күні екі тергеуші және екі теңізші командирі кемеге бірінші болып кірді. Келесі күні, 24 қазан күні, сегіз тергеуші мен операциялық сарапшылар тобы кеме ішінде табылған қалдықтарды талдап, экипаж мүшелерінің дене қалдықтарын іздеуге және анықтауға кірісті. Құтқарушылар тоғызыншы бөлімде көптеген калий супероксиді химиялық патрондарын тапты, олар тірі қалу үшін оттегіні сіңіріп алып, өндіруге қолданылды. Колесниковтің ішкі ағзалары көрінетіндей қышқылмен күйген, ал басы мен мойнындағы ет жарылыстан жыртылған. Төртінші бөлімде табылған реакторлық басқару бөлмесіндегі екі қаза тапқан адамның сот-медициналық сараптамасы, олар 50 g-тан астам жарылыс күшіне ұшырағанын көрсететін ауқымды сүйек жарақаттарын көрсетті. Бұл соққылар операторларды дереу қабілетсіз қылған немесе өлтірген. Бір жыл өткен соң Путин өз жауабын былай түсіндірді: "Менің ойымша, Мәскеуге оралуым керек еді, бірақ ештеңе өзгермес еді. Мен Сочиде де, Мәскеуде де бірдей байланыс деңгейіне ие болдым, бірақ PR тұрғысынан қарағанда, оралуға ынтамды көрсетуім мүмкін еді".

Әскери-теңіз күштері

Адам денелері алынып, кеменің корпусы толыққанды зерттелгеннен кейін, кеменің қалған бөлігі Кайла түбегінің солтүстігіндегі Сайда шығанағына тасымалданды. Екі ядролық реактордан отын шығарылып, кеме металл тескілеріне бөлінді.

Қызметкерлер ауысты

Путин 2001 жылдың 28 наурызында Игорь Сергеевтің қорғаныс министрі лауазымынан отставкасын қабылдады және оны стратегиялық тұрақтылық жөніндегі өзінің көмекшісі етіп тағайындады. Оның орнына Сергей Ивановты тағайындады, ол бұған дейін Ресей Қауіпсіздік Кеңесінің хатшысы болған. Қорғаныс министрі лауазымын әрқашан кәсіби әскери адам атқаратын. Иванов 2000 жылы әскери қызметтен зейнетке шыққандықтан, оның азаматтық адам ретінде қорғаныс министрі қызметіне тағайындалуы Ресей әскерін таңқалдырды. 2001 жылдың 1 желтоқсанында Бас прокурор Владимир Устинов Путинге алдын ала есеп ұсынды. Устинов есепте, барлық іс-шара "жақсы ұйымдастырылмаған" және тергеу "Солтүстік флот басшылары мен Курск экипажының" "ауыр бұзушылықтарын" көрсеткенін жазды. Попов пен Моцак апаттың НАТО суасты кемесімен соқтығысу нәтижесінде болғанын айтқан. Путин оларды қызметтен босатарда, соқтығысу туралы теорияны жоққа шығарды. Ресей Теңіз флоты жыл сайын дайындалатын терең суға түсушілердің санын 18-20-дан 40-45-ке дейін арттырды.

Қаза тапқандарға марапаттар

Президент Путин барлық экипажға Батылдық орденін берді, ал субмарина капитаны Геннадий Лячинге – Ресей Федерациясының Батыры атағын тағайындады.

Ескерткіштер

Северодвинск қаласының сыртында, су асты кемесі салынған жерде, құм төбелерге үлкен гранит тақта орнатылды. Оған: "Бұл қайғылы тас 2000 жылдың 12 тамызында әскери міндетін орындау кезінде қаза тапқан "Курск" атомдық суасты кемесінің экипажының естелігіне қойылды" деген жазу қашалған. Мәскеу, Севастополь, Нижний Новгород және Североморск қалаларында да ескерткіштер салынды. Ал кеме аталған Курск қаласында оның корпусының бөліктерінен ескерткіш орнатылды. 2009 жылдың 17 наурызында "Мурманский вестник" газетінің журналисі Татьяна Абрамова металл теріс қоқыс сатушының ауласында "Курск" суасты кемесінің бастионын тапты. Ол бірнеше жылдық келіссөздерден кейін ескерткіш құрылысына қажетті шамамен 22 000 евро жинау мүмкін болмағандықтан, онда қалдырылған еді. Бұл жағдай Мурманск тұрғындарының наразылығын тудырды, олар оның қаза тапқан теңізшілерге арналған ескерткішке айналуын талап етті. Көптеген қиындықтардан кейін ескерткіш аяқталып, 2009 жылдың 26 шілдесінде, Ресей Әскери-теңіз күнінде ашылды. Ол Мурманскідегі Судағы Құтқарушы шіркеуінің қарау платформасына орналастырылды, бұл суасты кемесінің негізгі порты және Видяево теңіз базасының орналасқан жері. Ол бейбіт уақытта қаза тапқан теңізшілерге арналған ескерткіштердің бірі. Онда экипаж мүшелерінің аттары тізілген.

Танымал мәдениетте

Өлу уақыты (2002, ), оқиғалар туралы тергеу кітабы, журналист Роберт Мур жазды. Курск: Путиннің алғашқы дағдарысы және Ресей теңіз күштерінің ең қараңғы сағаты (2018, ), Роберт Мурдың "Өлу уақыты" кітабының қайта басылған нұсқасы. Cry From the Deep: The Sinking of the Kursk, the Submarine Disaster That Riveted the World and Put the New Russia to the Ultimate Test (2004, ), журналист Рэмси Флинн жазған оқиғалар туралы зерттеу кітабы. Бұл оқиға 2003 жылы Explosions in the Sky тобының "Жер суық, өлі орын емес" альбомындағы "Океан түбіндегі алты күн" әніне ішінара шабыт берді. Әнші-сазгер Мэтт Эллиоттың "Drinking Songs" альбомындағы "The Kursk" трегі осы оқиғаға негізделген. 2007 жылы Sequoya тобының "Sleep and Dream of Fire" альбомындағы "Barren the Sea" халық әні осы оқиғадан шабыт алды. Курск: Ауыр судағы суасты кемесі (фр. Koursk, un sous marin en eaux troubles) – 2005 жылғы француз деректі фильмі, режиссері Жан Мишель Карре, өндірушісі France 2. Оқиға "Апаттан кейінгі секундтар" деректік сериалының бір бөлімінде талқыланды. 2009 жылы британдық драматург Брайони Лаверидің "Курск" пьесасы осы апаттан шабыт алды. 2018 жылы Томас Винтерберг режиссерлік еткен, Колин Ферт пен Маттиас Шёнартс ойнаған "Курск" фильмі Роберт Мурдың "Өлу уақыты" кітабына негізделген. Фильмде Тайликті есірткімен есіртіп алып кеткен кездесу де көрсетілген. (Фильм 2019 жылы "Команда" деген атпен қайта шығарылды). "An Ordinary Execution" (2007, ), француз жазушысы Марк Дюгеннің кітабы, ішінара Курск оқиғалары төңірегінде айналады.