Кіріспе

Irosin, ресми түрде Irosin муниципалитеті (Waray Sorsogon: Bungto san Irosin; ), Филиппиннің Сорсогон провинциясындағы 2-ші сыныпты муниципалитет. 2020 жылғы халық санауы бойынша, халқы 59 267 адамды құрайды.

Тарих

1847 жылға дейін Иросин – адамдар қоныстанбаған, жабайы жануарларға толы, ұлан-шағыр орманды аңғар болған. Иросин Филиппиннің соңғы мекендеген жерлерінің бірі еді. 1800 жылдардың басында жергілікті тұрғындардың көп бөлігі жағалау аймақтарында тұрды, онда сауда, саяхат және байланыс салаларына қол жеткізу оңай болды. Бұл жер жабайы жануарлар үшін тыныш пана болған, бірақ кейін Булусаннан келген қоныс салушылар жабайы аңдар мен ратан іздеп келді. Осы пионерлер кесіп-жару әдісін қолданып, өзен жағасындағы жерді тазартты, нәтижесінде Хинай деген ашық алаң пайда болды. Бұл атау Альбаяндық тілде абака жіптерін немесе тупостарды зигзаг тәрізді етіп жинауды білдіреді (хинан ай). Сәйкесінше, хинай немесе бұл өрнек – таулардан аңғарға қарай ағып жатқан өзендердің бейнесін көрсетеді. Тағы бір деректе "хинай" сөзі "а" сөзінен шыққан дейді, яғни "а" сөзі "а" сөзімен ауыстырылған. Қазіргі Сан-Агустин деп аталатын алғашқы қоныс қаланың шығысында, биік жатқандықтан, төменгі ауылдардан Сан-Агустинге қарай біртіндеп көтерілуге болады. 1847 жылы Хинай Булусанның бариосы деп жарияланды. Булусанның Губернаторцильосы Хинайға сапар шегіп, Аполлонио Капидоны алғашқы барио лейтенанты етіп тағайындады. Испан монахтарының әкелген католик дінінің ықпалымен Хинайдың жергілікті тұрғындары уақытша шіркеу салып, оны өз қамқоршысы – Архангел Михаилға арнады. Арада жылдар өткен соң, бастапқы ашық алаң дамып, гүлденген қауымға айналды, содан кейін қоныс салушылар шіркеу басшыларынан Сан-Мигельге Булусаннан тәуелсіз мәртебе беруді сұрады. Өтініш қабылданды және жексенбі күндері мен міндетті мерекелерде әдеттегідей қасиетті миссалар өткізілді. 1876 жылы Сан-Мигель епархиясы ресми түрде танылды, ал Мариано Миранда оның діни қызметкері болды, содан кейін Хинай Сан-Мигель деп аталды. 1879 жылдың 12 желтоқсанында генерал-губернатор Доминго Морионес и Мурильоның жарлығымен Сан-Мигель ресми түрде пуэбло немесе қалашыққа айналды. Сол жылдары Педро Фруто (1881-1882), Доминго Гамба (1883-1884) және Хуан Галларда (1885-1886) Капитане дель Пуэбло деп аталатын мемлекеттік лауазымдарда болды. 1880 жылдан бастап Сан-Мигель қаласы Альбай провинциясының тәуелсіз саяси бірлігі ретінде дамыды, ал Сорсогон 1894 жылдың 10 қазанына дейін ана провинциясынан бөлінбеген еді. 1883 жылы Иросинге алғашқы азаматтық гвардия келді. Оның құрамында испан капитаны басқаратын филиппиндіктер болды. 1894 жылы испандықтар "hombres rebeldes" деп атаған жасырын қозғалыс күшейгенде, Иросинге "casadores" деп аталатын испандық күштер жіберілді. Олар жергілікті көтерілістерді тоқтату үшін кешкі сағаттарда шығуға тыйым салды. 1887 жылы Әкесі Эстебан Ривера билікке келгенде Сан-Мигель атауы қайтадан Иросинге өзгертілді. Бұл атау жергілікті "ирос" сөзінен шыққан, ол "кесіп алу" дегенді білдіреді. Бұл сөз "табас" деген ескі тігінші сөзімен байланысты, яғни "ироси ан хиниро" немесе "матаны кесіп ал" деген мағынаны білдіреді. Ирос – өзен жағалауларын бұзып, жерді кесіп өтетін және ақырында басқа өзен немесе өзен жолын құратын су тасқынының күшін бейнелейтін сурет болуы мүмкін. Шындығында, Иросин өзендердің су тасқынынан жиі зардап шекті. 1933 жылдың 24 желтоқсанында үлкен су тасқыны болды, салдарынан көптеген адамдар қаза тапты. 1937 жылы қала әкімі Фелипе Сантьяго мен конгрессмен Норберто Роке басшылығымен өзеннің күшті ағынынан қаланың құрлық бөлігін қорғау үшін бетонды өзенді бақылау бөгеті салынды.

Қазіргі кезең

1989 жылғы 10 сәуірде Иросин қаласы әскери және полиция күштері тарапынан сәтті қорғалды, оның ішінде қалалық полиция бөлімшесін басқарған лейтенант Антонио Дай басқарды. Шамамен 200 жаңа халық армиясының коммунистік көтерілісшілеріне қарсы тұрылды, олардың 20-сы қаза тапты; оқ астында үш бейбіт азамат әйел қаза болды. Кейіннен Дай 13 полиция қызметкерін Иросин қалалық әкімдігін қорғауға жетектегені үшін тамыз айында "Medalya ng Kagitingan" медалін алды.

География

Иросин провинцияның құрлыққа шығу мүмкіндігі жоқ жалғыз муниципалитеті болып табылады. Ол Сорсогон қаласынан және Маниладан шалқары орналасқан.

Туризм

Иросинде табиғи саябақтар, ыстық және суық бұлақтар, көрікті жерлер мен тарихи ескерткіштерді қамтитын көптеген туристік мүмкіндіктер бар. Муниципалитеттегі танымал туристік орындар – Матео ыстық және суық бұлақтар курорты, Санкт-Михаил Архангел рим-католик төбе шіркеуі және қорғалатын аумақтар. Болос кристалды бұлағы және «Валли Вью» саябағы, онда дәмханалар, киосктер мен тұрақтар құрылған, Махарика тас жолымен жүретін жүргізушілер мен саяхатшылар үшін демалыс орнына айналды. Тағы бір әлеуетті туристік тартым – емдік қасиеттерімен танымал Мапасо минералды ыстық бұлағы. Иросин – тау шаруалары мен экологиялық саяхаттар үшін өте қолайлы бастапқы нүкте, бұл туристердің, соның ішінде шетелдік және жергілікті туристердің арасында танымал болып келеді. Муниципалитет – Бикол аймағындағы қалған тропикалық орманның бірі – BVNP-ге кіру және шығу орны, сондай-ақ қорғалатын аймақ. Жормажам тауы мен Мараот Банва тауы – тау шаруалары мен экологиялық саяхаттарға арналған басқа да мүмкіндіктер. Иросинде сонымен қатар бірнеше туристік орналасу орындары мен инфрақұрылым бар. Матео ыстық және суық бұлақтар курортында конференц-залдар, жатақханалар, коттедждер, дәмханалар мен демалуға, конференциялар мен семинарларға қолайлы бассейндер бар. Сонымен қатар, бассейндері мен жатақханалары бар «Guest World Resort» және «Nature Spring Resort» курорттары да бар. «Вилла Лим» кондоминиумы және «Сент-Михаэль» қонақ үйі сияқты басқа да қонақ үйлер де жұмыс істейді. Мейрамханалар, шайханалар мен дәмханаларды CBD және Иросин қалалық базарында табуға болады. Муниципалитеттегі ең көп таралған мәдени шаралар – жыл сайынғы Санта-Крузан шеруі, ауылдық мерекелер мен қалалық фестиваль, онда Парай фестивалі көрсетіледі. Қыркүйек айында өтетін Парай фестивалі Иросиннің қасиетті қамқоршысы – Архангел Михаилдің құрметіне өткізілетін «Viva San Miguel» көшелік қойылымымен аяқталады. Жергілікті туризм индустриясының үлкен әлеуеті бар, себебі экологиялық туризм бүкіл әлемде кең таралған, ал ұлттық үкімет Биколды туристердің маңызды орталығы ретінде дамытуды жоспарлап отыр. Муниципалитеттегі табиғи туристік орындардың көптігі мен стратегиялық орналасуын ескере отырып, Иросин – шетелдік және жергілікті туристер мен келушілердің жиналатын орталығы болуы мүмкін.