Кіріспе

Минас-Жерайс штатының бразилиялық португал тіліндегі акценті – Минейро (miˈnejɾu), Минейрэс немесе бразилиялық тау акценті (montanhês) – Минас-Жерайс штатының орталық, шығыс және оңтүстік-шығыс аймақтарында сөйленетін бразилиялық португал тілінің термині.

Этимологиясы

Бұл термин Минас-Жерайс штатының тұрғынын атау үшін де қолданылады.

Демография

Ол өзінің астанасы Бело-Оризонтеде және тарихи қалаларында – Оуро-Претода (1720 жылдан 1897 жылға дейін астана болған), Марианада (алғашқы ірі қала), Санта-Барбарада, Сабарада, Диамантинада, Тирадентесте, Сан-Жоа-дель-Рейде, Конгонхаста, Серрода, Каэтеде және тағы да басқаларда қолданылуымен ерекшеленеді. Он миллион адам, яғни штат халқының шамамен жартысы осы тілде сөйлейді.

Тарих

Минас-Жерайс 17-шы ғасырдың соңы мен 18-шы ғасырдың басында, негізінен Миньодан келген португал иммигранттары (reinóis немесе emboabas) және Сан-Паулудан келген бұрынғы отарлаушылар (paulistas) араласып қоныстанды. Екі топ арасында алтын кендері үшін (одан провинцияның атауы алынған, Минас-Жерайс – "Жалпы кендер") қатыгез бәсекелестік болды. Бұл қақтығыстар Португалия королінің араласуын қажет етті, ал 1708 жылы паулисталардың жеңілісімен аяқталған Guerra dos Emboabas азамат соғысына ұласты. 19-шы ғасырда алтын өндірісінің азаюына байланысты штат ұмытыла бастады. Осы оқшаулану салдарынан штаттың оңтүстік-шығысында Рио-де-Жанейро диалектісінің ықпалы байқалды, ал оңтүстікте және Триангуло-Минейро аймағында Сан-Паулудың рустикалық диалектісі (caipira) қолданыла бастады. Дегенмен, Минас-Жерайстың орталық аймағында жеке диалект қалыптасты, ол Минейро немесе тау диалектісі деп аталады. Бұл диалект таулар мен кендермен қоршалған штаттың орталық және оңтүстік-шығыс қалаларында да кездеседі. Соңғы кезде жергілікті мақтаныш пен басқа акценттерді қабылдамауға байланысты минейро диалектісінің ықпалы артып, таралуда.

Тіл білімі тарихы

Диалектінің алғашқы ғылыми зерттеуі – "Минас-Жерайс тілдік атласының эскизі" (Esboço de um Atlas Linguístico de Minas Gerais, EALMG) болды. Бұл жұмыс 1977 жылы Жуис-де-Фора федералды университеті тарапынан жүргізілді. Бүгінгі күнге дейін штат туралы ең маңызды лингвистикалық зерттеу болып саналады.

Акцент ерекшеліктері

Соңғы және бастапқы басалмаған дауыстылардың азаюы (көбінесе жоғалуы), әсіресе e, i және u: parte ("бөлік") partch (жұмсақ аффрикатты Т дыбысымен) болады. Бразилияның көп бөлігінде кездеседі. Бірінен кейін бірі келетін дауыстылардың ассимиляциясы: o urubu ("қарға") u rubu болады. Соңғы /r/ және /s/ дыбыстарының дебуккализациясы (және көбінесе жоғалуы): cantar ("ән салу") cantá болады, ал os livros ("кітаптар") us lívru болады. Бразилияның көп бөлігінде кездеседі. "r" дыбысының жұмсақ айтылуы: rato ("тышқан") деп айтылады. Бразилияның басқа аймақтарында өте кең таралған. Сын есімдер мен есімдердегі көптік түрінің соңғы "s" дыбысының жоғалуы, тек есімдіктер мен етістіктерде сақталады: meus filhos ("менің балаларым") (кейде; көбінесе астанада, Белу-Оризонтеде) meus filho, (көбінесе) meus fii немесе meus fiu (төменде қараңыз). Көптеген сөздердің жүзеге асуы : alho ("сарымсақ") aio ("жалдамалы ұстаз") сөзімен омофон болады; испан тіліндегі yeísmo құбылысын қараңыз. Бұл, мүмкін, Минейро акцентінің ең ерекше белгісі, бірақ Белу-Оризонтеде оның кездесуі азырақ. Кейбір дифтонгтардың ұзын дауыстылармен алмасуы: fio ("жіп") fii, pouco ("азырақ") poco болады. Соңғы буынның апокопасы: lho (filho → fii'), inho (pinho → pim') im' болады. Басалмалы дауыстылардың дифтонгтануы: mas ("бірақ") mais, três ("үш") treis болады. Бразилияның басқа аймақтарында, әсіресе Рио-де-Жанейрода жиі кездеседі. Күшті элизия: abra as asas ("қанаттарыңды жай") abrazaza болады. Para onde nós estamos indo? ("Біз қайда бара жатырмыз?") Pronoistamuíno? деген сұраққа айналады. Дегенмен, мынаны қараңыз: бұл ең көп қолданылатын нұсқа емес. "es" әрпімен басталатын сөздердегі бастапқы "e" дыбысының жоғалуы: esporte болады. Минейро акцентінде басқа акценттерге тән ерекше белгілер де жоқ, соның ішінде ретрофлекс R (caipira), S дыбысының палатализациясы (carioca), күшті тіс R (gaucho) немесе "ән салайтын" nordestino интонациясы. Бұл диалектті аймақтан тыс тұратын адамдарға түсіну қиын, себебі ол күшті ассимиляцияға және элизияға ұшырайды.