Кіріспе
Минас-Жерайс штатының бразилиялық португал тіліндегі акценті – Минейро (miˈnejɾu), Минейрэс немесе бразилиялық тау акценті (montanhês) – Минас-Жерайс штатының орталық, шығыс және оңтүстік-шығыс аймақтарында сөйленетін бразилиялық португал тілінің термині.
Mineiro (miˈnejɾu), Mineirês, or the Brazilian mountain accent (montanhês) is the Brazilian Portuguese term for the accent spoken in the Center, East and Southeast regions of the state of Minas Gerais.
Этимологиясы
Бұл термин Минас-Жерайс штатының тұрғынын атау үшін де қолданылады.
Демография
Ол өзінің астанасы Бело-Оризонтеде және тарихи қалаларында – Оуро-Претода (1720 жылдан 1897 жылға дейін астана болған), Марианада (алғашқы ірі қала), Санта-Барбарада, Сабарада, Диамантинада, Тирадентесте, Сан-Жоа-дель-Рейде, Конгонхаста, Серрода, Каэтеде және тағы да басқаларда қолданылуымен ерекшеленеді. Он миллион адам, яғни штат халқының шамамен жартысы осы тілде сөйлейді.
Тарих
Минас-Жерайс 17-шы ғасырдың соңы мен 18-шы ғасырдың басында, негізінен Миньодан келген португал иммигранттары (reinóis немесе emboabas) және Сан-Паулудан келген бұрынғы отарлаушылар (paulistas) араласып қоныстанды. Екі топ арасында алтын кендері үшін (одан провинцияның атауы алынған, Минас-Жерайс – "Жалпы кендер") қатыгез бәсекелестік болды. Бұл қақтығыстар Португалия королінің араласуын қажет етті, ал 1708 жылы паулисталардың жеңілісімен аяқталған Guerra dos Emboabas азамат соғысына ұласты. 19-шы ғасырда алтын өндірісінің азаюына байланысты штат ұмытыла бастады. Осы оқшаулану салдарынан штаттың оңтүстік-шығысында Рио-де-Жанейро диалектісінің ықпалы байқалды, ал оңтүстікте және Триангуло-Минейро аймағында Сан-Паулудың рустикалық диалектісі (caipira) қолданыла бастады. Дегенмен, Минас-Жерайстың орталық аймағында жеке диалект қалыптасты, ол Минейро немесе тау диалектісі деп аталады. Бұл диалект таулар мен кендермен қоршалған штаттың орталық және оңтүстік-шығыс қалаларында да кездеседі. Соңғы кезде жергілікті мақтаныш пен басқа акценттерді қабылдамауға байланысты минейро диалектісінің ықпалы артып, таралуда.
Тіл білімі тарихы
Диалектінің алғашқы ғылыми зерттеуі – "Минас-Жерайс тілдік атласының эскизі" (Esboço de um Atlas Linguístico de Minas Gerais, EALMG) болды. Бұл жұмыс 1977 жылы Жуис-де-Фора федералды университеті тарапынан жүргізілді. Бүгінгі күнге дейін штат туралы ең маңызды лингвистикалық зерттеу болып саналады.
Акцент ерекшеліктері
Соңғы және бастапқы басалмаған дауыстылардың азаюы (көбінесе жоғалуы), әсіресе e, i және u: parte ("бөлік") partch (жұмсақ аффрикатты Т дыбысымен) болады. Бразилияның көп бөлігінде кездеседі. Бірінен кейін бірі келетін дауыстылардың ассимиляциясы: o urubu ("қарға") u rubu болады. Соңғы /r/ және /s/ дыбыстарының дебуккализациясы (және көбінесе жоғалуы): cantar ("ән салу") cantá болады, ал os livros ("кітаптар") us lívru болады. Бразилияның көп бөлігінде кездеседі. "r" дыбысының жұмсақ айтылуы: rato ("тышқан") деп айтылады. Бразилияның басқа аймақтарында өте кең таралған. Сын есімдер мен есімдердегі көптік түрінің соңғы "s" дыбысының жоғалуы, тек есімдіктер мен етістіктерде сақталады: meus filhos ("менің балаларым") (кейде; көбінесе астанада, Белу-Оризонтеде) meus filho, (көбінесе) meus fii немесе meus fiu (төменде қараңыз). Көптеген сөздердің жүзеге асуы : alho ("сарымсақ") aio ("жалдамалы ұстаз") сөзімен омофон болады; испан тіліндегі yeísmo құбылысын қараңыз. Бұл, мүмкін, Минейро акцентінің ең ерекше белгісі, бірақ Белу-Оризонтеде оның кездесуі азырақ. Кейбір дифтонгтардың ұзын дауыстылармен алмасуы: fio ("жіп") fii, pouco ("азырақ") poco болады. Соңғы буынның апокопасы: lho (filho → fii'), inho (pinho → pim') im' болады. Басалмалы дауыстылардың дифтонгтануы: mas ("бірақ") mais, três ("үш") treis болады. Бразилияның басқа аймақтарында, әсіресе Рио-де-Жанейрода жиі кездеседі. Күшті элизия: abra as asas ("қанаттарыңды жай") abrazaza болады. Para onde nós estamos indo? ("Біз қайда бара жатырмыз?") Pronoistamuíno? деген сұраққа айналады. Дегенмен, мынаны қараңыз: бұл ең көп қолданылатын нұсқа емес. "es" әрпімен басталатын сөздердегі бастапқы "e" дыбысының жоғалуы: esporte болады. Минейро акцентінде басқа акценттерге тән ерекше белгілер де жоқ, соның ішінде ретрофлекс R (caipira), S дыбысының палатализациясы (carioca), күшті тіс R (gaucho) немесе "ән салайтын" nordestino интонациясы. Бұл диалектті аймақтан тыс тұратын адамдарға түсіну қиын, себебі ол күшті ассимиляцияға және элизияға ұшырайды.