Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
сүтқоректілер түрі
Species of mammal
Қоңыр мангабей (Cercocebus atys) – Сенегалден бастап Пил Сызығы бойындағы жағалауға дейінгі ормандарда кездесетін Ескі әлем маймылы. Олардың тамақ іздеу әрекеттерінде қоңыр мангабейлер көбінесе жемістерді (~20% диетасы), жұмырқалы жәндіктерді (~13% диетасы) және жаңғақтар мен тұқымдарды (>55%) жейді. Жаңғақтарды алу кезінде қоңыр мангабейлер шимпанзелер мен қызыл өзен шошқалары қаққан кула және панда жаңғақтарының қалдықтарын іздейтіні байқалған, бұл жаңғақтардың қаққан дыбысын немесе әлеуметтік байланыстарды пайдаланып қалдықтарды табуға мүмкіндік береді.
The sooty mangabey (Cercocebus atys) is an Old World monkey found in forests from Senegal in a margin along the coast down to the Ivory Coast. In their foraging behaviors, sooty mangabeys typically consume fruits (~20% of diet), invertebrates (~13% of diet), and nuts and seeds (>55% of diet). In acquiring nuts, sooty mangabeys have been observed scavenging the remains of coula and panda nuts cracked by chimpanzees and red river hogs, potentially using either the sound of cracking nuts or social networks to identify sites of remnants.
Таксономия
2016 жылға дейін Cercocebus atys осы мангабейдің екі түрін қамтитын бір түр деп саналды: Cercocebus atys atys (қазіргі Cercocebus atys) және Cercocebus atys lunulatus. 2016 жылы Халықаралық табиғатты қорғау одағының (IUCN) бағалауынан кейін Cercocebus atys lunulatus жеке түр (Cercocebus lunulatus) деп жарияланды – ақ мойынды немесе ақ жағалы мангабей (бұл жағалы мангабеймен шатасуға себеп болуы мүмкін). Бұл қазір ерекше түрдің географиялық ареалы Ганадағы Сассандра өзенінен шығысқа қарай, Вольта өзенінен батысқа қарай орналасқан деп есептеледі; Cercocebus lunulatus сондай-ақ Оңтүстік-Батыс Буркина-Фасо және Солтүстік-Шығыс Кот-д'Ивуардағы орманды мекендейтіні тіркелген. IUCN Cercocebus lunulatus-ты жойылу қаупі төніп тұрған түр деп санайды. Саз мангабэйлер әр жыныста сызықтық үстемдік иерархиясын құрады және коалициялар жасайды; осы иерархиялар ішінде жоғары дәрежедегі әйелдер әдетте азық іздеуге қарағанда тамақтануға көбірек уақыт жұмсайды және топтың орталық бөлігінде орналасады. Сол сияқты, жоғары дәрежедегі еркектердің де топтың орталық бөлігінде орналасқаны, жақсы тамақтанғаны және демалыс алғаны анықталды. Дегенмен, жалпы алғанда, әйелдер топтың ішіндегі орталық кеңістікте орналасып, дәрежесіне қарамастан, еркектерге қарағанда жақсы тамақтанады және демалады. Балалардың үстемдік дәрежесі ата-аналарының бірінің дәрежесіне тәуелді емес, ал жасөспірімдер әдетте үш немесе төрт жасқа келгенде жоғары дәрежедегі ересектерге қарсы тұра бастайды. Әдетте, еркектер бес немесе алты жасқа дейін барлық әйелдерден жоғары дәрежеде болады. Осы таңдау қысымының нәтижесінде саз мангабэйлер әртүрлі хищниктерге арналған ерекше дыбыстық дабыл шақыруларын дамытты. Бұл басқа маймылдарға да пайдалы, олар осылайша хищниктерден қашуға тырысады. Саз мангабэйлер әлеуметтік өзара әрекеттесу үшін кең түрлі репертуарында басқа да дыбыстар шығарады. Саз мангабэйлер ең көп кездесетін дыбыстар – ұрлық (әдетте азық іздеу, әлеуметтік жағынан құшақтасу немесе еркектер арасында үстемдік орнату мақсатында), сайрау (әдетте тамақ іздеу және әлеуметтік өзара әрекеттесу кезінде ересек әйелдер шығарады) және айқай (әдетте жасөспірімдер мен ересек әйелдер арасындағы қақтығыс кезінде шығарылады). Бұл көбінесе жақындап келе жатқан әйелдің баламасыз күтіміне әкеледі – аналары күтім алғаннан кейін, күтім жасайтын әйелге өз балаларын ұстауға рұқсат береді.
Until 2016, Cercocebus atys was considered a single species with two subspecies of this mangabey: Cercocebus atys atys (now Cercocebus atys) and Cercocebus atys lunulatus. After assessment by the International Union for Conservation of Nature (IUCN) in 2016, Cercocebus atys lunulatus was declared a separate species (Cercocebus lunulatus). white naped, or white collared mangabey (leading to confusion with the collared mangabey). This now distinct species is considered to have a geographic range east of the Sassandra River to the west of the Volta River in Ghana; Cercocebus lunulatus is also recorded as inhabiting forests in southwestern Burkina Faso and northeastern Ivory Coast. Cercocebus lunulatus is considered Endangered by the IUCN. Sooty mangabeys form linear dominance hierarchies within sexes and form coalitions; within these hierarchies, higher ranking females typically are found to spend less time foraging as opposed to feeding than their lower ranking counterparts and were more centrally located within groups. Similarly, higher ranking males were found to be more centrally located within the group, and be better fed and rested. Overall, however, females are found to be located in a more central spatial position within the group and better fed and rested than males, independent of ranking. Furthermore, the dominance rank of children is not influenced by the dominance ranking of either parent, and juveniles typically challenge higher ranking adults starting around three or four years of age. Typically, males will outrank all of the females by age five or six. As a result of these selective pressures, sooty mangabeys have evolved acoustically distinct alarm calls for different predator types. and in fact are used by other monkey species to avoid potential predators. Sooty mangabeys also produce other vocalizations within their varied repertoire for a wide variety of social interactions. Sooty mangabeys are recorded most frequently producing grunts (typically in the context of foraging, socially embracing, or, between males, for asserting dominance), twitters (typically produced by adult females during foraging and social interactions such as grooming), and screams (emitted during agonistic interactions, typically by juveniles and adult females). This often leads to unreciprocated grooming from the approaching female—mothers, upon receiving grooming, will allow for the grooming female to handle their infants.
Жыныстық және репродуктивтік мінез-құлық
Әйел мангабейлерде овуляцияға жақын максималды ісінуге ұшырайтын жыныстық ісінулер болады және жүктілік шамамен 160–170 күнге созылады. Әдетте, жоғары дәрежедегі еркектер еструс кезіндегі аналарды анықтап, жұптасу мүмкіндіктерін монополиялай алады, бірақ доминантты еркектер еструс аналарға толық қол жеткізуді қамтамасыз ете алмайды. Дегенмен, әкелік шатасу арқылы нәресте өлтірудің бұл әлеуетті қарсы стратегиясына қарамастан, нәресте өлтіру деректері тіркелді, әдетте альфа-еркектер ауысқаннан кейін немесе жаңа, көшіп келген еркектер келгеннен кейін. Қамауда, жақында тақтан түскен альфа-еркектердің жаңадан билікке келген альфа-еркектердің қатысуымен (вероятно, қорғау үшін) өз балаларын көтеріп жүретіні байқалды, әдетте жаңа альфа-еркектің нәрестеге жасаған агрессиясынан кейін.
Female sooty mangabeys have sexual swellings that are maximally tumescent near ovulation and typically have a gestation length of ~160–170 days; while typically, higher ranking males would be able to identify estrous females and monopolize mating opportunities, it is suggested that dominant males cannot entirely control access to estrous females, However, despite these potential counterstrategies against infanticide through paternity confusion, cases of infanticide have been recorded, usually shortly after a change in alpha males or with the introduction of new, immigrant males. In captivity, recently deposed alpha males have been observed carrying their infants (likely for protection) in the presence of newly ascended alpha males, typically following aggression by the new alpha male towards the infant.
Ауру
Маңғабайлар симиан иммунодефициті вирусының (SIV) SIVsmm деп аталатын штаммымен табиғи түрде зарасып жүреді. Сахара төңірегіндегі Африкада адамдармен тығыз байланысқа түсу нәтижесінде SIVsmm осы түрден адамдарға бірнеше рет жуғысты, соның салдарынан HIV-2 вирусы пайда болды. Маңғабайлар SIV-тің табиғи иесі болғандықтан, SIV-тен ауырмайды, сондықтан олардың генетикалық тұрақтылығын немесе иммунологиялық механизмдерін зерттеуге көп көңіл бөлінді. Ал, HIV-1 штаммы керісінше, жалпы шимпанзелердегі SIV штаммынан пайда болған. Сонымен қатар, қара маңғабайлар Mycobacterium leprae бактериясынан туындайтын тері ауруына (алапеске) шалдығуы мүмкін.
Sooty mangabeys are naturally infected with a strain of Simian Immunodeficiency Virus (SIV), known as SIVsmm. Due to extensive human mangabey contact in sub Saharan Africa, SIVsmm has jumped from this species into humans on many occasions, resulting in HIV 2 virus. Because sooty mangabeys, as natural hosts of SIV, do not get sick from SIV, much research has been performed on the species for potential genetic resistance or immunological mechanisms. The HIV 1 strain by contrast came from the common chimpanzee strain of SIV. Sooty mangabeys can also contract leprosy, caused by the bacterium Mycobacterium leprae.
Қорғау мәртебесі
Қоңыр мангабейдің саны оның ормандық ортасының нашарлауына байланысты азайып барады деп саналады, ағаштар отын және ағаш өндіру үшін кесілуде, ал ормандық жерлер ауыл шаруашылығына пайдаланылуда. Бұдан өзге, қоңыр мангабейлер кейбір ареалдарда еті үшін аң аулауға түседі, көбінесе аң аулау қарқыны қоңыр мангабейлердің өндірістік деңгейін асып түседі; аң аулаудың күшеюі, әсіресе технологияның дамуы және адамдардың көбеюі (соның салдарынан аңшылардың да көбеюі) қоңыр мангабейлерді сақтауға үлкен қауіп тудыруда. Халықаралық табиғатты қорғау одағы қоңыр мангабейлердің сақталу статусын "Күңкейе бастаған" деп бағалаған.
The sooty mangabey is believed to be decreasing in numbers as its forest habitat is degraded, with trees being felled for firewood and timber and forest habitats used for agriculture. Furthermore, sooty mangabeys are hunted for meat in some parts of its range, often at rates far exceeding the rate at which Sooty mangabeys can reproductively sustain themselves; this increase in hunting, especially with improved technology and an influx of human populations (and thus hunters), has become an increasing threat to the conservation of sooty mangabeys. The International Union for Conservation of Nature has assessed the conservation status of sooty mangabeys as Vulnerable.