Кранмен тас көтеруге арналған құрылғы – левис. Ол тасқа орнатылып, тежеу күші арқылы қауіпсіз көтеруді қамтамасыз етеді. Тарихы Рим заманына дейін жетеді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тастарды ұстап көтеруге арналған құрылғы
Device used to grip stones for lifting
Левис (кейде левисон деп те аталады) – тас қалаушылардың кран, тізбекті көтергіш немесе жеңілгіш көмегімен үлкен тастарды орналастыру үшін қолданатын көтергіш құрылғылардың бір түрі. Ол тастың үстіңгі жағындағы, әсіресе оның масса орталығының үстіндегі арнайы дайындалған тесікке немесе ойыққа салынады. Ол рычаг принципін қолданып жұмыс істейді және тастың салмағын ұзын рычаг қолдарына тигізу арқылы пайдаланады, бұл өте жоғары қарсы күш пен үйкеліс тудырады. Қысқа рычаг қолдары тесіктің ішіндегі тасқа жанасып, сырғанаудың алдын алады.
A lewis (sometimes called a lewisson) is one of a category of lifting devices used by stonemasons to lift large stones into place with a crane, chain block, or winch. It is inserted into a specially prepared hole, or seating, in the top of a stone, preferably above its centre of mass. It works by applying principles of the lever and utilises the weight of the stone to act on the long lever arms, which in turn results in a very high reaction force and friction where the short lever arms make contact with the stone inside the hole and thereby prevents slipping.
Этимология
Льюис атауы латын тіліндегі *levo avi, atum* сөздерінен, яғни "көтерілу" немесе "көтеру" мағынасынан шыққан болуы мүмкін, бірақ Oxford English Dictionary Online "осы гипотеза бойынша құрылысы мен дыбысталуы оңай түсіндірілмейді" деп мәлімдейді, және "тегі белгісіз" деген пікірді ұстанады, сондай-ақ бұл термин жеке есімнен шыққан болуы мүмкін деген болжам айтады. Римдіктер Льюисті пайдаланған. Құрылғыға сай келетін арнайы пішінді тесік Льюис тесігі деп аталады. Тас орналасқаннан кейін, ең жоғарғы қатардағы Льюис тесіктері сол түстің ойық тығындарымен мұқият жабдырылады.
The name lewis may come from the Latin levo avi, atum meaning to levitate or lift, but the Oxford English Dictionary Online states, "the formation and the phonology are not easily explained on this hypothesis", preferring "origin obscure", and speculating that the term may derive from a personal name. The Romans used the lewis. The specially shaped hole that is shaped to fit the device is known as a lewis hole. Lewis holes in the uppermost masonry coursings are neatly repaired with matching indented plugs after the stone has been set in place.
Қолдану
Левистің ең пайдалысы – тасты тізбек немесе ілгіштермен көтеру мүмкін болмаған кезде, себебі тастың орналасуы немесе пішіні, немесе нәзік тіректерге байланысты болады. Мысалдарға, тас қатардағы жабылатын тас, цилиндрлі бағана бөліктері, әшекейленген бағана қақпалары және фронтонның шет тастары жатады. Салмақты тас қаптамалар да левис арқылы төселеді. Левис тастың салмағының бір бөлігі аспаптан алынса, мысалы, тас соңғы орнына көтерілу кезінде мұражайға тигенде, орындығынан шығу қаупі бар. Осы себепті, тас соңғы орнына жеткенше қауіпсіздік ілгішімен бірге левисті пайдалану қажет. Левисті сынаудың ең жақсы тәсілі – тасты жерден аздап көтеру. Кез келген бос немесе зақымдалған белгілерді левис тесігін реттеу немесе левисті металл қабаттармен толтыру арқылы түзету керек. Левис арқылы тас төсеу үшін, тас төсемеге жазық төселген дұңғаштарға қойылады, төсеме астына қажетті бос орын қалдырылады. Қауіпсіздік белдеулері алынып тасталады, тас тек левис арқылы көтеріледі және дұңғаштар саусақтардан алыс алынып тасталады. Содан кейін тас төсемеге түсіріліп, резеңке балғамен дұрыс соққылармен орналастырылады.
A lewis is most useful when it is not possible to lift the stone with chains or slings, because of either the location or shape of the stone, or delicate projections. Examples include the closing stone in a string course, cylindrical column drums, decorated column capitals, and coping stones in a pediment. Heavy ashlar stones are also bedded using a lewis. The lewis is liable to slip out of the seating if some of the weight of the stone is subtracted from the appliance, such as when the stone bumps on the scaffolding on its way up to its final location. For this reason, a safety sling should always be used together with the lewis until the stone is reasonably close to its final position. Lifting the stone a small distance from the ground before hoisting is the best way to test a lewis. Any sign of looseness or damage should be corrected by adjusting the lewis hole or packing the lewis with metal shims. To bed a stone using a lewis, the stone is placed on dunnage laid flat with enough clearance for a mortar bed to be placed beneath it. The safety straps are removed, the stone is lifted using the lewis alone, and the dunnage removed with fingers clear. The stone is then lowered onto the mortar bed, and positioned with sharp taps from a rubber mallet.
Тізбектелген леуі
Тізбекті леуис немесе тізбекті леуис үш болат сақинамен байланысқан екі иілген болат аяқтан тұрады. Аяқтары тастың үстіңгі жағындағы, масса ортасынан жоғары орналасқан орындыққа бекітіледі. Сақиналармен жоғарғы жағы тартылғанда, аяқтардың төменгі бөліктері орындықтың ішкі жағына қысылып, тасты көтеру үшін қажетті үйкеліс күшін тудырады.
A chain linked lewis or chain lewis is made from two curved steel legs, linked by three steel rings. The legs fit into a seating cut in the top of the stone, above the centre of mass. When the top of the curved legs are pulled together by the rings, the bottom portions are forced into the lower part of the seating, thereby providing enough friction to lift the stone.
Бөлшек-пинельді леви
Бөлінген шыналы леуис тізбекті леуиске ұқсас, екеуі де леуис тесігінің ішкі бетіне қарсы үйкеліс тудыру үшін қайшы тәрізді қызмет етеді. Екі тірегі жартылай дөңгелек пішіндес, қатар орналасқан және таста бұрғыланған тесікке сыяды. Осындай леуис орнатудың дайындалуы ең оңай, тек бір бұрғыланған тесік қажет.
The split pin lewis is similar to the chain linked lewis in that it uses a scissor like action to produce friction against the inside of the lewis hole. The two legs, semicircular in section, lie side by side, and fit inside a hole drilled in the stone. This type of lewis seating is the simplest to prepare, requiring a single drilled hole.
Екі тісті леуілік
Екі штырлықты леуис – қысқа тізбекпен байланыстырылған екі штырлықтан тұрады. Штырлықтар тастың үстіне тік сызықтан шамамен 15° бұрышпен бұрғыланған қарама-қарсы тесіктерге салынады. Ол тасты қысып ұстау арқылы жұмыс істейді (он тісті боулинг шарларын көтеретін екі саусақ сияқты), ал тастың салмағы кран немесе жеңілдеткішпен көтеріледі. Осы типтегі леуистің артықшылығы – оны дайындау оңай: екі бұрышты тесік бұрғылау ғана қажет. Басқа леуис түрлері сияқты, бұл да тасты көтергенде сырғып шығуы мүмкін. Сондықтан, оны көтеру алдында міндетті түрде сынап, қауіпсіздік белдіктерімен бірге қолдану керек.
A two pinned lewis consists of two pins, linked by a short chain. The pins are inserted into opposing holes that are drilled into the top of the stone at about 15° from vertical. It operates by gripping the stone (like two fingers lifting a tenpin bowling ball) as the weight of the stone is taken up by a crane or winch. The advantage of using this type of lewis is that it is simple to prepare: two angled drill holes are all that is necessary. Like other types of lewis, it is susceptible to pulling out as the stone is lifted. It should always be tested before hoisting, and used in conjunction with safety slings.
Үш аяқты леуі
Үш аяқты леви, сондай-ақ, доппен жабылған леви, Санкт-Петер кілттері немесе Уилсон бұрандасы, ғимарат тасының жоғарғы жағындағы доппен жабылған орындыққа орналасады. Ол тік төртбұрышты қималы, қалың болаттан жасалған үш аяқтан тұрады, олар көтергіш ілгекке қосуға мүмкіндік беретін шынжырмен біріктірілген. Ортаңғы аяқ бүкіл ұзындығында төртбұрышты, ал сыртқы аяқтары жоғарғы жағынан жұқарап, төмен қарай кеңейеді. Біріктірілгенде үш аяқ доппен жабылған пішін құрайды. Льюис ойығының орны оның пішініне сәйкес келу үшін тереңдетілген (тізбекті леви ойығына ұқсас). Бірінші сыртқы аяқ Льюис тесігіне, содан кейін екінші сыртқы аяқ енгізіледі. Ішкі (параллель) аяқ соңынан салынып, сыртқы аяқтарды Льюис тесігінің ішкі бетімен жанасуға итеріп отырады. Шынжыр бөлшектендіріліп, аяқтардың үстіне қойылады, содан кейін бұранда шынжырдың екі көзінен және әрбір аяқтың жоғарғы жағындағы көзден өтеді. (Төмендегі галереяда схеманы қараңыз.) Бұл типтегі левиді пайдалану ең қауіпсіз, себебі ол қауіпсіздік үшін тек үйкеліске емес, доппен жабылған пішініне сенеді, бірақ орындықты дайындау көп уақытты алады. Құрастырылғанда кілттерге ұқсас болғандықтан, оларға "Санкт-Петер кілттері" деген қосымша атау берілді. Бұл көбінесе аллегориялық түрде бейнеленеді, "Санкт-Петер" есімі "Мен шіркеуімді салар Тас" ретінде шіркеу ғимаратының құрылысы мен шіркеу қауымдастығы арасындағы аллегорияға айналады. Кейбір суреттерде Санкт-Петердің қолындағы кілттерде құлыптар жоқ. Бұл кілттер құлыптағы кілттердің мағынасында емес, бірақ тас қалау мағынасында қолданылады.
A three legged lewis, also known as a dovetailed lewis, St Peter's keys, or a Wilson bolt, fits into a dovetailed seating in the top of a building stone. It is made from three pieces of rectangular section thick steel legs held together with a shackle, allowing connection to a lifting hook. The middle leg is square throughout its length, while the outer legs are thinner at the top, flaring towards the bottom. Held together, the three legs thus form a dovetail shape. The lewis hole seating is undercut (similar to a chain linked lewis hole) to match its profile. The first outer leg is inserted into the lewis hole, followed by the second outer leg. The inner (parallel) leg is inserted last, pushing the outer legs into contact with the inside of the lewis hole. The shackle is unbolted, placed over the legs, and the bolt fastened through both the shackle eyes and the eye in the top of each leg. (See gallery below for diagram.) This type of lewis is the safest to use because it relies on its dovetailed shape for security instead of friction alone, but the seating is time consuming to prepare. Their resemblance, once assembled, to a bunch of keys gave rise to an alternative name for them of "St Peter's keys". This has frequently been represented allegorically, drawing the name of "St. Peter" as "the Rock on which I shall found my Church" into an allegory between the fabric of a church building and the community of the church itself. Some illustrations of St Peter even show him carrying a bunch of keys, which appear to have no wards. These are not keys in the lock making sense, but in this sense of stonemasonry.
Сыртқы левилер
Сыртқы леви, борбюрді көтеруші немесе плита көтеруші – орта ғасырдан бері тас қалау саудасында қолданылатын көтеру құрылғысының бір түрі. Сыртқы леви бастапқыда қайшы қысқыштай пішінделген және айналмалы дөңгелекті краннан ілінген. Осы типтегі қысқыш құрылғысы көп ғасырлар бойы "иттер" деп аталып, тастағы тесіктер "ит тесіктері" деп белгіленген. Ұлыбританиядағы көптеген ескі көпірлер мен қабырғаларда тастардың қалай көтерілгенін, әсіресе көпірлердің қоршауларына қалай орналастырылғанын көрсететін ит тесіктері әлі де бар. Сыртқы леви заманауи тас алаңдарында борбюрд тастарын және үлкен жылтыратылған тас плиталарын көтеру үшін бейімделген. Қолмен басқарылатын борбюрд көтеруші – екі адамның ауыр тас блоктарын орнына жылжытуына мүмкіндік беретін екі тұтқасы бар үлкен, реттелетін қысқыш. Механикалық борбюрд көтерушіні вилочный көтерушілер немесе кран-манипуляторлар сияқты механикалық көтеру құралдарына бекітуге болады, осылайша ірі тастарды орналастыруға болады. Тас алаңдарында плита көтеруші сақтау тіректері мен тас өңдеу машиналарын арасындағы плиталарды тасымалдау үшін ангардың тірегіне немесе вилочный көтерушіге ілінеді. Ол плитаның үстіне жабылатын екі буынды, салмақты үйкеліс жастықтарынан тұрады және плитаның өзінің салмағымен тығыз қысылады. Плита көтеруші екі қауіпсіздік құрылғысын қолданады. Қауіпсіздік тізбектері мен тіреу кронштейні үлкен плиталарды қауіпсіз көтеруге мүмкіндік береді. Бұл көтеру құралы тастың салмағы тұтқа жастықтарын іске қосқанда қосылатын қауіпсіздік құлпын да қамтиды. Бұл тастың кез келген дірілдеу қозғалысынан босатылуын болдырмайды. Плитасы белгіленген жеріне бекітілгеннен кейін оны оңай ажыратуға болады.
The external lewis, kerb lifter or slab lifter is a type of lifting device used in the stonemasonry trade since Medieval times. The external lewis was originally shaped like a pair of scissor tongs, and swung from a treadwheel crane. This type of tong device has been known as dogs and the holes in the stone as dog holes for many centuries. Many old bridges and walls in the UK still have dog holes to reveal how the stones were lifted, particularly onto bridge parapets. The external lewis has been modified to handle kerbstones and large slabs of polished stone in contemporary stone yards. A manual kerb lifter is a large, adjustable pair of tongs, made with a pair of handles so that two people can manoeuvre heavy blocks of stone into position. A mechanical kerb lifter can also be made to fit mechanical lifters like forklifts or crane trucks so that larger stones can be placed. In stone yards, a slab lifter is hung from a shed gantry or forklift to transport slabs of stone between storage racks and stone processing machines. It consists of two hinged, weighted friction pads that close astride the top of a slab, and are pulled tightly together by the weight of the slab itself. The slab lifter uses two safety devices. Safety chains and a support bracket allow safe lifting of large slabs. This lifting appliance also has a safety locking device that is engaged when the gripping pads are activated by the weight of the stone. This prevents any jerking movement from releasing the stone. It is easily disengaged once the slab is secured at its destination.