Кіріспе
Тутмос IV фараонының қабірі KV43 – Мысырдың Луксор қаласындағы Патшалар аңғарындағы XVIII династияның Тутмос IV фараонының жерленген орны. Ол өзінен бұрын қайтыс болған екі баласымен бірге жерленген. Қабірдің пішіні бұрылып келген, XVIII династияның алғашқы қабірлеріне тән. KV43 1903 жылы Говард Картер Теодор М. Дэвис тапсырмасымен қазба жұмыстарын жүргізу кезінде қайта ашылды.
Tomb KV43 is the burial place of Thutmose IV, a pharaoh of the Eighteenth Dynasty in the Valley of the Kings in Luxor, Egypt. He was interred with two of his children who predeceased him. The tomb has a dog leg shape, typical of the layout of early Eighteenth dynasty tombs. KV43 was rediscovered in 1903 by Howard Carter, excavating on behalf of Theodore M. Davis.
Ашу және қазба жұмыстары
Бұл қабірді 1903 жылы қаңтарда Говард Картер III Рамсес (KV3) қабірінен батысқа қарай созылып жатқан шағын аңғарды жүйелі түрде тазалау барысында тапты. Бұл қазба жұмыстарын Теодор Дэвистің тапсырмасымен Антикалық қызмет жүргізді. 1902 жылы аңғардың жоғары жағында IV Тутмос есімі жазылған алабастр құмыра табылды, бұл Картерді қабірге жақын екеніне күдік туғызды. 1903 жылдың қаңтарына қарай зерттеулер тік жартастың табанына жетті; мұнда тастың негізі көтеріліп, қабірді қазу үшін тегістелген табиғи платформа пайда болды. Осы платформада, қабірдің кіреберісінің алдында, алабастр ыдыстар мен модельдік құралдардан тұратын екі толық іргетас салынды; олардың бірі, алабастр табақ, Хатшепсуттен тартып алынған еді. Осы заттардың және патшаның атын жазған басқа заттардың табылуы бұл IV Тутмостың қабірі екенін растады. 1903 жылдың 18 қаңтарында кіреберіс зерттеу жүргізуге жететіндей тазартылды; Дэвис Асванға кеткен еді, ал Картер онымен байланыса алмағандықтан, американдық-әуесқой египтолог Робб де Пейстер Титусты тексеруге шақырып, қабірге кіруге шешім қабылдады. Қабір ежелгі заманда тоналған, және Картер кіреберіс жолының ішінара қираған заттар мен сынықтармен толтырылғанын анықтады. Бірінші бағаналы залға апаратын есік тонаушылармен бұғауланып, суреттелген. Олардың болғанына нақты дәлел ретінде залда пальма талшығынан жасалған арқан табылды, оның бір ұшы бағанаға байланып, екінші ұшы ұңғыманың түбіне жеткен. Алдыңғы бөлмеде қос мөрдің іздері табылды; Хоремхеб есімі жазылған мөрлер бастапқы "тұтқындар үстіндегі шакал" некрополь мөріне қосымша, ішінара жабылған есікте кездесті.
Сәулет
Қабір KV35 қабірінің, яғни Тутмоз IV-нің әкесі Аменхотеп II қабірінің дизайны мен құрылымын жалғастырады, бірақ одан да дәл кесілген және түзуленген. Алғашқы үш дәліз терең құдықпен аяқталады, құдықтың түбінде камера орналасқан. Содан кейін қабір осі 90 градусқа бұрылып, бірінші бағаналы залға жетеді, ол баспалдақ пен көлбеу дәліз арқылы алдын-камераға және жерлеу камерасына апарады. KV35 қабірінен ерекшелік ретінде, жерлеу камерасының артқы жағы саркофаг орналастыру үшін "кірме" құрайтын етіп төмендетілген. Бұл қабірдің ерекше жаңалығы – 18-ші династияның кейінгі және 19-шы династияның алғашқы қабірлерінде кездесетін сиқырлы нишалардың болуы. Жерлеу камерасының екі жағында төрт қойма бөлмесі симметриялы түрде орналасқан.
Мазмұны
Фараонның сары түсті мәтін мен суреттермен қапталған қызыл тас саркофагы әлі де жерлеу камерасында орналасқан. Оның қақпағы тастан жасалған тақташалар мен сиырдың ағаштан жасалған бас мүсіні арқылы тіреліп, оның жанына қойылған. Саркофаг пен қақпақтың басы дөңгелек, ал аяғы шаршы келген. Нефтис, қолдарын көтеріп, бас жағында, ал Исида, сол күйде, аяғында бейнеленген. Бүйірлерінде Анубиспен бірге патшаның суреті салынған. Саркофагта тек екі ағаш мүсін ғана болды, себебі патшаның мумиясы бес жыл бұрын KV35 қабіріндегі патшалық мумиялардың арасынан табылған. Жерлеу бөлмесінде күміс жапырақпен қапталған күйме, патшаның жауларын жеңгенін бейнелейтін суреттері, қызыл және жасыл былғарыдан жасалған садақшының қолғабы, Аменхотеп II есімі жазылған түрлі-түсті матадан тоқылған киімнің бөліктері, патшаның қара боялған мүсіндері, тас құмыралардың сынықтары, сынған желдеткіш саптары және самырсын ағашынан жасалған тақтың бөліктері де болды. Қосалқы бөлмелерді тексеру әртүрлі нәтижелер берді: Ja бөлмесінде тек мумияның зығыр орамаларының көп мөлшері табылды; Jb бөлмесінде ет пен құстардан жасалған тағамдық мумиялар болды; Jc бөлмесінде сынған құмыралар мен көп мөлшерде астық; Jd бөлмесінде сынған фаянс ыдыстар мен шабтилердің көп саны, сондай-ақ қабырғаға сүйенген жас баланың орамасыз мумиясы табылды. Бұл бала, әрине, қабірден табылған канопалық құмыралары бар Аменемхат ханзада болуы мүмкін. Сондай-ақ, Тентамун ханшайымының канопалық құмыралары да табылды, бұл оның бір кездері әкесінің қабіріне жерленгенін көрсетеді. Осы бөлмелердің кіреберісінде бұғаттау немесе бекіту іздері табылмады, сондықтан олар ағаш есіктермен жабылып, көп бұрын тоналған, соқпақтар мен Ja бөлмесіндегі ағаш есік жақтауы осыны дәлелдейді.
Жасалған сән
Бұл қабірдің тек екі бөлігі ғана безендірілген: құдық шахтасының жоғарғы жағы және кіреберіс бөлмесі. Екі бөліктің де төбесі көк түс фонға сары жұлдыздармен әшекейленген. Құдық жағдайында тек екі қабырға толық безендірілген: олар кхекер фризімен басталады, ал сол қабырғада Озирис, Анубис және Хатордың алдында тұрған Тутмос суреттелген. Екінші қабырғасы аяқталмаған, онда Анубис бейнеленген. Кіреберіс бөлмесінде де тек екі қабырға суреттелген, және оларда патшаның түрлі құдайлардың алдында бейнеленген бірдей қайталама әшекейлік схемасы қолданылған.