Кіріспе
Гонконгтың жалпы 1092 км² жерінің үштен екі бөлігі ауылдық жер, және кішкентай аумақта жағажайлар, ормандар мен тау тізбектері сияқты әртүрлі ландшафттарды қамтиды. Гонконгтың көптеген саябақтарында өсімдіктердің алуан түрлілігі мол, көбінесе 1000-нан астам түр өсімдіктер кездеседі.
Out of the total 1,092 km2 of land in Hong Kong, three quarters is countryside, with various landscapes including beaches, woodlands, and mountain ranges being found within the small territory. Most of Hong Kong's parks have abundant natural diversity, usually containing over 1,000 species of plants.
Ауылдық парктер
Халықтың көбірек ләззат алуы үшін ауылды сақтау және, қажет болған жағдайда, ашу мақсатында 1976 жылы «Ауылдық парктері» туралы қаулы қабылданды. Осы қаулы ауылдық парктері мен арнайы аумақтарды белгілеу, дамыту және басқару үшін заңдық негіз құруды көздейді. Онда Ауылдық және теңіз парктері жөніндегі кеңес құру қарастырылған, ол Ауыл шаруашылығы, балық шаруашылығы және табиғатты қорғау директорына кеңес береді. Бұл кеңес, Ауылдық және теңіз парктері жөніндегі орган сияқты, ауылдық парктері мен арнайы аумақтарға қатысты барлық мәселелерге жауапты. Барлығы 24 ауылдық парк белгіленген. Ауылдық парктері мен арнайы аумақтардың жалпы ауданы 440 км² құрайды. Ауылдық парктері табиғатты қорғау, ауылдық демалыс және ашық ауада білім беру мақсатында тағайындалады. Ауылдық парктері Гонконгтың барлық аймақтарындағы көрнекті төбелерді, орманды алқаптарды, су қоймаларын және жағалауларды қамтиды. Мирс шығанағындағы Пинг Чау сияқты бірнеше аралдар да кіреді, ал Гонконг аралында алты ауылдық парк бар. Ауыл шаруашылығы, балық шаруашылығы және табиғатты қорғау департаменті (AFCD) парктерінің басқаруын жүзеге асырады және ағаш отырғызу, қоқыс жинау, өрт сөндіру, дамуды бақылау, демалыс және білім беру мүмкіндіктерін ұйымдастыруға жауапты. Ауылдық парктері барлық қоғамдық топтардың арасында танымал, 2011 жылы шамамен 13,5 миллион келуші тіркелді.
№ Аты Белгіленген күні Аудан (квадрат километр) Аудан 1 Шиң Мун 24 маусым 1977 14.00 Жаңа территориялардың орталық бөлігі 3 Арыстан тасы 5.57 2 Кам Шань 24 маусым 1977 (30 желтоқсан 2013 ж. өзгертілді) 3.39 4 Абердин 28 қазан 1977 4.23 Гонконг аралының батыс бөлігі 5 Тай Там 13.15 Гонконг аралының шығыс бөлігі 6 Сай Куң Шығысы 3 ақпан 1978 (30 желтоқсан 2013 ж. өзгертілді) 44.94 Жаңа территориялардың шығыс бөлігі 7 Сай Куң Батысы 3 ақпан 1978 30.00 Жаңа территориялардың шығыс бөлігі 8 Көгершін шығанағы 7 сәуір 1978 45.94 Жаңа территориялардың солтүстік-шығыс бөлігі 9 Лантау Оңтүстігі 20 сәуір 1978 56.40 Лантау аралының оңтүстік бөлігі 10 Лантау Солтүстігі 18 тамыз 1978 22.00 Лантау аралының солтүстік бөлігі 11 Пат Син Ленг 8 тамыз 1978 31.25 Жаңа территориялардың солтүстік-шығыс бөлігі 12 Тай Лам 23 ақпан 1979 (7 сәуір 1995 ж. және 30 желтоқсан 2013 ж. өзгертілді) 54.12 Жаңа территориялардың батыс бөлігі 13 Тай Мо Шань 23 ақпан 1979 14.40 Жаңа территориялардың орталық бөлігі 14 Лам Цуень 15.20 Жаңа территориялардың солтүстік-батыс бөлігі 15 Ма Он Шань 27 сәуір 1979 (18 желтоқсан 1998 ж. өзгертілді) 28.80 Жаңа территориялардың шығыс бөлігі 16 Киу Цуй 1 маусым 1979 1.00 17 Көгершін шығанағы (қосымша) 6.30 Жаңа территориялардың солтүстік-шығыс бөлігі 18 Шек О 21 қыркүйек 1979 (22 қазан 1993 ж. өзгертілді) 7.01 Гонконг аралының шығыс бөлігі 19 Пок Фу Лам 21 қыркүйек 1979 2.70 Гонконг аралының батыс бөлігі 20 Тай Там (Quarry Bay қосымшасы) 2.70 Гонконг аралының шығыс бөлігі 21 Clear Water Bay 28 қыркүйек 1979 (1993 ж. өзгертілді) 6.15 Жаңа территориялардың оңтүстік-шығыс бөлігі 22 Сай Куң Батысы (Wan Tsai қосымшасы) 14 маусым 1996 1.23 Жаңа территориялардың шығыс бөлігі 23 Луң Фу Шань 18 желтоқсан 1998 0.47 Гонконг аралының батыс бөлігі 24 Лантау Солтүстігі (қосымша) 7 қараша 2008 23.60 Лантау аралының солтүстік бөлігі 25 Робинс Нест 1 наурыз 2024 5.30 Жаңа территориялардың солтүстік бөлігі
Білім беру және келушілер қызметі
Ауылдық жерлерге саяхаттап келгендерге табиғатты тамашалауға және түсінуге көмектесетін мүмкіндіктерге көбірек мән берілуде. Абердин, Пловер Коув, Сай Кунг, Клир Уотер Бэй, Шинг Мун және Тай Мо Шан алты келушілер орталығын құрды. Сай Куңдағы Цю Ханг арнайы аймағындағы Lions Nature Education Centre табиғатты зерттеу мақсатымен жеміс ағаштары, пайдалы өсімдіктер, көкөністер, тау жыныстары мен минералдар және басқа да жергілікті флорадан тұратын жинаққа ие. Шинг Мун арборетумында шамамен 300 түрлі өсімдік кездеседі. Табиғат жолдарымен және ағаштар арасындағы серуендермен қатар, табиғатты зерттеуге ниеттенгендер үшін арнайы ақпараттық тақталар орнатылған. AFCD сонымен қатар елдік саябақтар туралы ақпарат беру үшін веб-сайт және бірнеше факс арқылы сұраныс желілерін құрды. Бұдан бөлек, корпоративтік ағашаяздандыру схемасы, мектептерге сапарлар, экскурсиялар және көптеген басқа да еріктілік шаралары сияқты қоғамдық қатысумен жүзеге асырылатын табиғатты қорғау бағдарламалары ұйымдастырылды. 2004 жылы осы бағдарламаларға 200 мыңнан астам адам қатысты. Саябақтар мен арнайы аймақтарда камфор лавр (Cinnamomum camphora), Махилус, Шима, Акация, қарағай және Брисбен қорабы сияқты жергілікті және әкелінген ағаш түрлерін қоса алғанда, әртүрлі өсімдіктер өседі. Сондай-ақ, бұрқалайтын бұғы, резус макагы, ұзын құйрықты макагы, жабайы шошқа, цивет, панголин, қытай шошқасы және кірпікқұйрық, үлкен кукал, үлкен барбет, қытай бұлбұл, қырлы мина, таплы көгершін және қара құлақты қайың сияқты жануарлар, құстар, сондай-ақ көптеген түрлі жәндіктер мен шамамен 240 түрлі көбелектер кездеседі. Құстардың көбеюін жақсарту үшін 500-ден астам құс ұясы салынған қораптар ауылдық саябақтарға орнатылды. Тай По Кау арнайы аймағы – табиғи қорық, ол ағаштар, өсімдіктер, құстар мен жәндіктердің өмірін зерттеуге ниеттенгендерге арналған және жағымды және қызықты серуендер ұсынады. Орманда от жағуға толық тыйым салынған. Бұл Гонконгта орман құстарын бақылау үшін ең қолайлы орын, мұнда кестені бұршақ, қызыл және сұр кеуделі мини-құстар, қызғылт сары жамбасты жапырақ құсы, бұрандалы құс құсы және қызыл арқалы гүлқұс сияқты түрлер кездеседі. Тұтқыннан қашып шыққан бірнеше түрлер, мысалы, бархатты маңдайлы ноутхэтч, көк қанатты манила және күміс құлақты мессия бұл жерде бекініп қалған. Көктем, күз және қыс айларында, әсіресе, көшіп-қонушы құстарды кездестіруге болады; жаһандық тұрғыдан қауіпке ұшыраған жапон жұмақ құсы жыл сайын шағын топтарда кездеседі.
Менеджмент
Өрт – басты қауіп, және ол жыл сайын шамамен алты ай бойы саябақтарды басқаруды қиын жағдайға түсіреді. Бұл суық, құрғақ қыс мезгілі, сол кезде көптеген адамдар, әсіресе демалыс күндері мен мерекелерде, күндерін тауларда өткізуді ұнатады. Қалыпты өрт маусымында саябақтарда 300-ге дейін тау өрттері болуы мүмкін, ал жағдай нашар болғанда күніне бес-жеті өрт тіркеледі. 1986 жылы 34 сағатқа созылған өрт Шинг Мун мен Тай Мо Шанда 282 500 ағашты жойды және 7,4 км² аумақты қиратты. Өрт – елдің саябақтарына ең үлкен қауіп. Қоқыс тағы бір мәселе. Саябақтарды басқарудың маңызды міндеттерінің бірі – келушілер қалдырған қоқысты жинау, 2001 жылы оның жалпы мөлшері 3850 тоннаға жетті. Осындай мәселелерді ескере отырып, Құрлық және теңіз саябақтары басқармасы келушілерге арналған барбекю алаңдарын және қоқыс жәшіктерін саябақ аумақтарында стратегиялық түрде орналастырды. Басқарма сондай-ақ саябақтардағы бекітілген барбекю алаңдарынан тыс жерде қоқыс тастаған, жабдықты зақымдаған немесе өрт сөндірген кез келген адамды заңмен жазалайды. Саябақтардың стратегиялық жерлерінде бірнеше басқару орталықтары құрылды, олар құрылыс, күтім және қорғау қызметтерін ұсынады.
Тұрғын үй
2021 жылдың мамыр айында CY Leung Гонконгтағы тұрғын үй мәселесін шешу мақсатында ауылдық саябақтардың шетінде 100 гектардан кем жерге тұрғын үй салу жоспарын қайта көтеріп, жаңартуға тырысты. 2018 жылдың басында бұл ұсыныс талқыланғанда Liber Research Community қоңыр далаларда (brownfield sites) шамамен 730 гектар қолжетімді жерді анықтады, бұл ауылдық саябақтарда тұрғын үй салу қажеттігін болдырмас еді.
Теңіз парктері
Теңіз парктері туралы заң теңіз ортасын және кораллдар, теңіз шөптері мен дельфиндер сияқты су жануарлары мен өсімдіктерінің бай жиынтығын қорғайды және сақтайды. Заң сонымен қатар теңіз парктері мен қорықтарын белгілеу, бақылау және басқару үшін заңдық негізді қамтамасыз етеді. Теңіз парктері мен теңіз қорықтары ережесі теңіз парктері мен теңіз қорықтарындағы белгілі бір іс-әрекеттерге тыйым салуға және оларды бақылауға мүмкіндік береді.
Қорғау
Гонконгтың кең аумақтарында, әсіресе Жаңа аумақтарда жануарлар мен өсімдіктердің көптеген түрлерін кездестіруге болады. Үкіметтің табиғи ортаны қорғауға қатысты алақандағы мәселесі заңнама арқылы да, сондай-ақ табиғатты қорғау қызметкерлерінің жұмысы арқылы да көрініс береді. Аң аулауға тыйым салынған.
Өркенді қорғау
Гонконг жерінің шамамен 38 пайызы табиғи саябақтар мен арнайы аумақтар ретінде белгіленген, олар біздің әртүрлі флора мен фаунаның тіршілік ортасына заңдық қорғауды қамтамасыз етеді. Бұған қоса, 67 ерекше ғылыми маңызы бар объект (SSSI) осы жерлердің ғылыми маңыздылығын мойындау және осы жерлерде немесе олардың жанында жобалар ұсынылған кезде табиғатты қорғауға тиісті көңіл бөлінуін қамтамасыз ету үшін тізімге енгізілді. Мысалы, Лантаудағы Сан-Чау және Нгон Пинг Рододендрон чемпионының және Ромердің ағаш бақасының (Philautus Romero) Гонконгтағы ең ірі популяциясын мойындағандықтан SSSI ретінде тізімделген. Ағаш бақалары Гонконгта кездеседі.
Флора
Гонконг флорасы әртүрлі және түрлерінің саны таң қалдырады. Оңтүстік-Шығыс Азия тропикалық флорасының көптеген типік түрлері олардың солтүстік таралу аймағының шегінде кездеседі. Гонконгта 3100-ден астам қан тамырлы өсімдіктердің түрлері мен сорттары тіркелді, олардың шамамен 2100-і жергілікті, ал қалғаны сырттан әкелінген. Гонконгтағы көптеген өсімдік түрлері гүлдерінің әдемілігімен және хош иісімен ерекшеленеді. Баухиния блэкеана (Гонконг орхидеясы) 1908 жылы Пок Фу Ламда табылған. Бұл – Bauhinia туысының әлемдегі ең көрнекті өкілдерінің бірі. Гонконгтың туында баухиния гүлінің суреті бейнеленген. Ол кеңінен егіледі, себебі оның тұқымдары көбінесе өршімейді және көбею үшін сабақтары қолданылады.
Гонконг гербариясы
AFCD Гонконг гербариясы Гонконг флорасының өсімдік үлгілерін жүйелі жинау, идентификациялау және сақтауға жауапты. Ол Гонконг флорасының таксономиясы, экологиясы және қорғау саласындағы зерттеулерді қолдауда маңызды рөл атқарады. 1878 жылы құрылған бұл гербарий шамамен 48 000 өсімдік үлгісін қамтиды және оның жұмысын қамтамасыз ету үшін арнайы кітапханамен жабдықталған.
Өсімдіктер дүниесін қорғау
Сирек және жойылу қаупі бар өсімдік түрлерін сақтауға күш-жігер жұмсалды. Ортаны қорғаумен қатар, олар келесі тәсілдер арқылы да сақталады. Түрлерді қорғау: «Ормандар және елді мекендер туралы» заң бойынша мемлекеттік жерлердегі орман немесе егістіктерде өсімдіктерге зиян келтіруге тыйым салынады. Кейбір сирек және әдемі түрлер, мысалы, камелия түрлері, Enkianthus quinqueflorus, Iris speculatrix және Impatiens hongkongensis сияқты түрлердің сатылуы мен иеленуін бақылау үшін Орман шаруашылығы ережелерінде арнайы тізімделген. Белсенді көбейту: сирек және жойылу қаупі бар өсімдіктерді көбейту үшін тұқым жинау, кесу, ауада тамырландыру сияқты әртүрлі әдістер қолданылды. Олардың өмір сүру ортасына қауіп төнген жағдайда, оларды ауыстыру да жүргізілуі мүмкін. Белсенді көбейтудің сәтті мысалдарына Keteleeria fortunei, Camellia crapnelliana және Camellia granthamiana жатады. Ex situ сақтау: Шинг Мун арборетұмында флораны сақтау үшін база құрылды. 300-ге жуық түр, оның ішінде кейбір сирек түрлер де көбейтіліп, сақтау мақсатында орнатылды.
Құрлық сүтқоректілері
Гонконгта ірі жабайы сүтқоректілердің саны азайып барады, бұл негізінен қала құрылысының кеңеюіне байланысты. Жаңа аудандарда циветтер, барс мысықтары және қытай шошқалары кейде түнде көрінеді. Үндістан мунджагы (кейде "қарлы бұғы" деп те аталады) сирек кездеседі, бірақ орманды аймақтарда оларды естіп, көруге болады. Кейбір шалғай жерлерде шошқалар бар, олар жиналған егінге зиян келтіруі мүмкін. Басқаларынан өзгеше, резус макакаларын Камшань елді мекендік саябағында көру оңай. Саяхаттаушыларға осы жабайы жануарларды тамақтандырмау туралы ескертіледі, себебі бақылаусыз тамақтандыру маймылдардың санының табиғи емес өсуіне және қолайсыз жағдайларға әкеп соқты. Маймылдардың табиғи ортада табиғи азық іздеуіне көмектесу үшін 1999 жылдың шілдесінен бастап аймақта тамақтандыруға тыйым салынды және қатаң түрде сақталады. Ауылдық жерлерде батпақ тышқан, үй тышқан және жартас құмырсқалары сияқты кішкентай сүтқоректілер көптеп кездеседі. 2005 жылғы мәліметтер бойынша, Гонконгта 54 түрлі құрлықта тіршілік ететін сүтқоректілер тіркелген.
Құстар
Гонконг Азиядағы құстардың көші-қон жолдары үшін маңызды аялдама пункті болып табылады. Құстардың түрлі болуына жергілікті мекендердің, оның ішінде батқылық жерлердің, далалардың, орманды алқаптардың, теңіз жағалауларының және егістік жерлердің кең ауқымы әсер етеді. Гонконгта 490-нан астам жабайы құс түрі тіркелді, олардың ішінде тұрақты мекендеушілер, қысқы қонақтар, көшіп өтетіндер және жазғы қонақтар бар. Олардың кейбіреулері, мысалы, қара жүзді қасықшая, бүкіл әлем бойынша қорғауға алынған түрлерге жатады. Осы аумақта 120-ға жуық түрдің көбейіп жатқаны анықталды. Май По батпақтары шектеулі аймақ болып саналады және кіруге рұқсаты барлар ғана қабылданады. Бұл лайлы жер, мангр және шабақ тоғандары құстардың көшіп-қон барысындағы ең бай мекені болып табылады. Аймақта 320-дан астам құс түрі тіркелген, олардың 120-ға жуығы басқа жерлерде сирек кездеседі. Батпақтар 15 км² аумақты қамтитын Май По ішкі терең шығанағының Рамсар аймағының бір бөлігін құрайды, ол 1995 жылы Рамсар конвенциясы бойынша халықаралық маңызы бар ылғалды жер ретінде тіркелді. Бұл аймақ сондай-ақ Шығыс Азия – Австралиялық жағалау құстарының сақтау желісіне қатысушылардың бірі.
Екібарлы және бауырымен жорғалаушылар
Сондай-ақ қараңыз: Гонконг амфибияларының тізімі. Гонконгта 100-ден астам қосмекенділер мен бауырымен жорғалаушылардың түрі бар. Олардың ішінде 40-тан астам түрі жыланға тиесілі. Гонконгтағы жыландардың көпшілігі зиянсыз, және аса улы жыландардың шағуы туралы белгілі жағдайлар өте сирек. Гонконгта келондардың тоғыз түрі табылған, олардың ішінде Жасыл теңіз тасбақасы ерекше қызығушылық тудырады, себебі ол жергілікті жерде көбейетін теңіз тасбақаларының жалғыз белгілі түрі. 1999 жылы Ламма аралының Шам-Вандағы Жасыл теңіз тасбақаларының ұялайтын жері, олардың көбею маусымында түрді қорғау үшін шектеулі аймақ деп белгіленді. Гонконгта барлығы 23 түрлі қосмекенділер бар. Гонконг каскадты бақасы, Гонконг тритоны және эндемикалық Ромер ағаш бақасы сирек кездесетіндігіне байланысты Жабайы жануарларды қорғау туралы жарғыға сәйкес тізімге енгізілді. Ромер ағаш бақасының ең ірі популяциясын қамтитын Лантау аралындағы Нгонг Пингтің бір бөлігі 1999 жылдың мамыр айында SSSI деп тағайындалды.
Құрт-құмырсқалар
Гонконгта бай жәндіктер фаунасы бар. Қазірге дейін кем дегенде 6784 түр тіркелді, ал тағы 700 түрдің табылуы күтілуде. Шамамен 240 көбелек түрі, оның ішінде әдемі қырыққанаттар мен құс қанаттары (Troides Helena және Troides Aeacus) бар. 2000-нан астам моль түрлерінің арасында Атлас молі (Attacus atlas) 30 сантиметрге дейін жететін қанат кеңдігімен ерекше көзге түседі. Керісінше, қытай ай молі (Actias ningpoana) ұзын артқы қанаттарымен назар аударады. Эндемикалық моль түрлеріне Athletes hongkongensis, Agia purpurea, Athletes bispurca және Egira ambigua жатады. Жыртқыш жәндіктер фаунасы әр түрлі, 110-нан астам түрі тіркелген, олардың кейбіреулері Гонконгке ғана тән. Гонконгта сондай-ақ 235 түр құмырсқа, 17 түр шоқыр, 31 түр тарақан, 6 түр бит, 78 түр маса және 124 түр шегіртке бар. 4583 түрі өсімдік жейтін (фитофаг), ал 1000-нан астам түрі пайдалы жәндіктер, олар басқа зиянкестерді жеп қояды немесе олардың паразиті ретінде тіршілік етеді.
Су жануарлары
Гонконгтың теңіз фаунасы ерекше түрлі. Көбінесе тропикалық болғанымен, жылы және суық судың маусымдық ауытқулары мен муссондық ауа райының салдарынан тропикалық Оңтүстік Қытай теңізі мен қоңыржай қытайлық түрлердің қоспасы болып табылады. Оңтүстік Қытай континенттік шельфінде шамамен 1800 балық түрі бар. Гонконг суларында клопеоидтар, крокерлер және теңіз бремдер басым топтарды құрайды. Жағалаудан алысрақ, алтын жіп, үлкен көз және басқа да балықтар балықшылар үшін жоғары бағаланады. Теңізде омыртқасыз жануарлар да көп – кораллдар мен моллюскалардан бастап, қабықтылыларға дейін. Гонконгта тас кораллдардың 84 түрі кездеседі. Гонконгтың шығысындағы сулар Перл өзенінің әсерінен қорғалғандықтан және таза болғандықтан ең бай кораллдық қауымдастықтар орналасқан. Теңіз сүтқоректілері – қытайлық ақ дельфин мен қанатсыз дельфин – жергілікті түрлер болып табылады және жыл бойы кездеседі. Гонконгтағы барлық киттер «Жабайы жануарларды қорғау туралы» заңмен қорғалады. 120-дан астам жергілікті тұщы су балық түрлері тіркелді, олардың шамамен 30-ы негізгі тұщы су түрлері және өмірін толығымен тұщы суда өткізеді. Негізгі тұщы су балықтарының арасында ципринидтер басым. Гонконгтан сипатталған және тіркелген төрт тұщы су шабақ түрі бар, олар осы уақытқа дейін эндемиктер саналады: үш потамид, олардың екеуі Nanhaipotamon туысына (N. hongkongense және N. aculatum) және біреуі Cryptopotamon (C. anacoluthon) туысына жатады, сондай-ақ бір гекарцинуцид – Somanniathelphusa zanklon. [1]