Кіріспе
Ұйымның немесе қызметтің қоғамға қосқан үлесі – қоғамдық құндылық. Қоғамдық құндылық ұйымның немесе қызметтің қоғамға қосқан үлесін сипаттайды. Бұл терминді алғаш рет Гарвард профессоры Марк Х. Мур енгізді, ол оны мемлекеттік басқарудағы акционерлік құнға балама деп қарастырды. Қоғамдық құндылық менеджерлерге кәсіпкерлік қызметтің жалпыға ортақ игілікке қалай үлес қосатынын түсінуге көмектесуі тиіс. Бүгінде қоғамдық құндылық тек мемлекеттік сектормен ғана шектелмейді, сонымен қатар үкіметтік емес ұйымдар мен жеке сектор фирмалары да оны қолданады. Сондықтан Санкт-Галлен университеті мен HHL Лейпциг Бизнес мектебінің қоғамдық құндылықты зерттеушісі Тимо Мейнхардт бұл терминді ұйымдардың жалпыға ортақ игілікке қосқан үлесі туралы мәселені көтеру үшін пайдаланады. Оның пікірінше, акционерлік құндылық, мүдделі тараптардың құндылығы, тұтынушылардың құндылығы, тұрақтылық немесе корпоративтік әлеуметтік жауапкершілік сияқты қазіргі басқару концепциялары жалпыға ортақ игілікке тигізетін әсері арқылы өзін ақтауы керек. Оның (әлеуметтік) психологиялық негіздемесінде қоғамдық құндылық жеке тұлғалар үшін әлеуметтік құрылымдар мен қарым-қатынастарда алған тәжірибелерінен туындайды. Осылайша, оны сәтті өмір сүрудің алғы шарты және ресурсы ретінде қарастыруға болады.
Public value describes the value that an organization or activity contributes to society. The term was originally coined by Harvard professor Mark H. Moore who saw it as the equivalent of shareholder value in public management. Public value is supposed to provide managers with a notion of how entrepreneurial activity can contribute to the common good. Nowadays, public value is no longer limited to the public sector, but is used by all types of organization, including non governmental organizations and private sector firms. Therefore, the public value researcher Timo Meynhardt from the University of St. Gallen and HHL Leipzig Graduate School of Management uses the term to generally raise the question about organizations' contribution to the common good. He believes that current management concepts, such as shareholder value, stakeholder value, customer value, sustainability or corporate social responsibility, should legitimize themselves in regard to their impact on the common good. In his (social )psychological based concept, public value emerges for individuals from the experiences made in social structures and relationships. Hence, it can be seen as a prerequisite and a resource for successful living.
Жеке секторда
Қоғамдық құндылықты жеке сектор компаниялары да қолданады, олар қызмет етуге лицензияны сақтап қалуды және жаңа стратегиялар мен жобалардың қоғамдық құндылықты құру/жою тұрғысынан қандай салдарға әкелуі мүмкін екенін түсінуді қалайды. Мұндай талдауларды Тимо Мейнхардт пен Питер Гомес ұсынған Қоғамдық құндылықты бағалау картасы арқылы жүзеге асыруға болады. Қоғамдық құндылық клиенттік құндылық немесе мүдделі тараптардың құндылығы сияқты орнықты бизнес парадигмаларының бизнестің қоғамға тигізетін құндылық үлесінің кейбір аспектілерін басқа маңызды өлшемдер есебінен артық бағалау тәуекелі бар екенін мойындайды. Ол құндылық құру тұжырымын қайта қарастыруға шақырады, себебі ол құндылық құрудың пайдалы және ләззаттық, сондай-ақ саяси және моральдық аспектілерін ескереді. Көптеген компаниялар стратегиялық шешімдер қабылдауға көмектесетін басқару ақпаратын алу үшін қоғамдық құндылықты пайдаланады. Мысалы: Fresenius Medical Care, неміс медициналық құралдарын өндіруші және диализ клиникаларын басқаратын компания, өзінің тепе-теңдік көрсеткіштер жинағын Қоғамдық құндылықты бағалау картасымен толықтырады. Сыртқы перспективаны қосу арқылы компания жекеменшік компаниялар ұсынатын денсаулық сақтау қызметтерінің қоғамдық құндылығын жақсырақ түсінуді мақсат етеді. Алғашқы жобада компания Ұлыбританиядағы диализ орталықтарының қоғамдық құндылығын жүйелі түрде өлшеді. Басшылық осы зерттеуден алынған түсініктемелерді компанияның мүдделі тараптарымен қарым-қатынасын нығайту үшін пайдалануды жоспарлап отыр. Футбол клубы ФК «Бавария» өзінің қоғамдық роліне қатысты мәселелерді жүйелі түрде бағалау үшін қоғамдық құндылыққа негізделген тәсілді қолданады, бұл оның аймақтық футбол клубынан әлемдік ойын-сауық брендіне өсуімен байланысты. Көпшілік назарында үнемі болатын және көптеген адамдар үшін үлгі болып табылатын футбол клубы үшін мұндай сұрақтар ерекше маңызды. «Mia san mia» (бавариялық тілде «біз – біз») және «жаһандық бренд имиджі» сияқты әртүрлі қоғамдық құндылықтар бір-бірімен кері байланыста болуы мүмкін. Клубтың әлеуметтік құндылығының құрылымдалған жинағы стратегиялық шешімдер қабылдау үшін басқару ақпараты ретінде қолданылуы мүмкін.
Fresenius Medical Care, a German producer of medical supplies and operator of dialysis clinics, complements its balanced scorecard with the Public Value Scorecard. Through the inclusion of an external perspective the firm wants to gain a better understanding of the public value of healthcare service that are supplied by private firms. In a first project, the firm has systematically measured the public value of its dialysis centers in Great Britain. The management wants to use the insights gained in this study for positioning towards the firms' stakeholders. The football club FC Bayern Munich uses a public value approach to systematically assess the challenges pertaining to its societal role that come along with its growth from a regionally embedded football club to a global entertainment brand. For a football club that enjoys permanent public attention and is seen as a role model by many people, such questions are especially relevant. Different public values such as "Mia san mia" (Bavarian for "us is us") and "global brand image" are partly in tension with each other. The structured compilation of the club's societal value can be used as management information for strategic decision making.
Стратегиялық үшбұрыш
Қоғамдық құндылық туралы ойларын одан әрі дамыта отырып, Мур өзінің "Қоғамдық құндылықты тану" (2013) кітабында теориялық ая ретінде емес, мемлекеттік басқарушыларға олардың жұмыс ортасында қоғамдық құндылықты қалыптастыруға назар аударуға көмектесуге ұмтылды. Мур стратегиялық үшбұрышты талдау құралы ретінде жасады, ол басқарушылардың кездесетін нақты жағдайларға абстрактілі мүмкіндіктерді айналдыруға көмектеседі. Әлемдегі көптеген мемлекеттік басқарушылар стратегиялық үшбұрышты олар құратын қоғамдық құндылықты түсіну және өлшеу үшін, сондай-ақ оны құру үшін қандай қабілеттер мен ресурстар қажет екенін анықтау үшін пайдаланады. Höglund және авторлардың (2021) швед мемлекеттік секторын зерттеуінде ол Стокгольм аймағындағы стратегиялық басқару және басқаруды бақылау тәжірибесін, әсіресе Мәдениет бөлімін талдау үшін қолданылды. Стратегиялық басқару және қоғамдық құндылықты құру тұрғысынан стратегиялық үшбұрыштың үш нүктесін үйлестіру қиындық тудырады.