Кіріспе

Пейрепертуза (Лангедоксия: Кастель де Пейрапертуза) – қираған бекініс және т.с. катарлық қамалдардың бірі. Ол француз Пиреней тауларында, Ауде департаментіне қарасты Дуйльхак-су-Пейрепертуза коммунасында орналасқан. Бұл қамал бұрын Нарбон және Барселона графтарымен байланысты болған. Ол Пейрепертус (окситан тілінде Пейрапертус) әулетінің бұрынғы иелігі болды, ол "тесілген тас" деген мағынаны білдіреді.

География

Ол 800 метр биіктіктегі әктас жотасында, Дуйлах пен Руфьяк-де-Корбьер қаласын бөліп тұратын төбенің үстінде орналасқан. Бұл стратегиялық орналасу, оны қоршап жатқан аңғарларды шалқап көруге, тау жолдарын бақылауға және оңтүстікке қарайғы Кэрибус шатосына хабарлау сигналдарын жіберуге мүмкіндік береді. Дуйлахтан (оңтүстік жағынан) шатоға қараған көрініс, 30-40 метрлік тік жардың үстінде тұрғандықтан әсерлі. Басты кіреберіс солтүстік жағында, бірақ катарлар заманында, тасты тіреудің артындағы тар жол арқылы құпия өткел ашылып, алынып тасталатын баспақышпен кіруге болатын. Бүгінде құпия өткелдің кіреберісі жабық, бірақ жол әлі де сақталған.

Тарих

Бұл қамал "Каркассонның бес ұлының" бірі болып табылады, Керибус, Пуляуренс, Термес және Агилар қамалдарымен бірге, бәрі "жауламас" тау шыңдарында орналасқан. Ол "Аспандық Каркассон" деп аталады, себебі ол бес қамалдың ең үлкені және Каркассон сияқты кең. Археологиялық қазбалардың көрсетуінше, бұл жерде б.з.б. 1 ғасырдың басынан бері римдіктер орналасқан. Қамал туралы алғашқы тарихи жазбалар 806 жылы пайда болды. Ол кезде ол Каталон жеріне жатқан және Perapertusès деп аталған. 1020 жылғы мәтінге сәйкес, ол Каталониядағы Фигерес пен Олот қалалары арасында орналасқан Бесалу графына тиесілі болған. Кейін 1111 жылы Барселона графтығына, ал одан соң Нарбонна виконттығына қарады. 1180 жылдан бастап Барселона графы (кейін Арагон патшасы болған Альфонс II) Франция патшасына бағынышты емес екенін жариялады. Аймақ де-факто шекараға айналды. Альбигендік крест жорығы кезінде қамал Гийом де Пейрепертуздің феоды болды, ол бағынуға келмейтін болғандықтан 1224 жылы анафемаға ұшырады. Каркассон қоршауы сәтсіз аяқталғаннан кейін ол ақыры бағынды, ал 1240 жылы қамал француз иелігіне өтті. 1242 жылы Сент-Луи оны нығайтуға және жотаның үстінде орналасқан Сант-Жорди мұнарасын қосуға шешім қабылдады. Сант-Жорди мұнарасы 1250-1251 жылдары салынды, ал Ескі мұнара мен Сент-Мари шіркеуі қайта жаңартылды. 1258 жылы Каталония мен Лангедокты босату туралы Корбейль шартына қол қойылғанға дейін аймақтағы жағдай белгісіз болды. Бұл шарт Пейрепертуз қамалынан оңтүстікке қарай шекараны белгіледі. Пейрепертуз, Пуляуренс және Кверибус сияқты көрші қамалдарымен бірге, 13 ғасырдың соңында Арагон тағына қарсы шекараны қорғау үшін қайта құрылған патшалық қамалдардың бірі болды, және осы қызметін 17 ғасырға дейін атқарды. 1355 жылы қамал қорғаныс жағдайына келтірілді, ал Навареттеде жеңілген Кастилия тағына талапкер Генри де Транстамар Франция королі Карл V-тен оның қамалында пана табуға рұқсат алды. 1542 жылы Сериньянның иесі Жан де Грейв Реформация атынан қаланы басып алды, бірақ тұтқындалып, өлім жазасына кесілді. 1659 жылы Пиреней келісіміне сәйкес қамал шекаралық бекет ретінде қызметтен босатылды, стратегиялық маңызын жоғалтты. Руссильонды 1658 жылы аннексиялаудан кейін цитадельдің құндылығы төмендесе де, француз революциясына дейін кіші офицер басқаратын шағын гарнизон сақталды, содан кейін ол тасталды. 1820 жылы мемлекеттік мүлік ретінде сатылып, оның қираған қалдықтары бүгінге дейін сақталған. Ескерткішті сақтау жөніндегі алғашқы науқан 1950 жылы басталды. 1908 жылдан бері бұл орын Францияның Мәдениет министрлігінің тарихи ескерткіш тізіміне енгізілген.

Қасраға бару

Бүгінде Пейрепертуза қамалының қираған қалдықтарына жылына 100 000-ға жуық турист келеді. Олар аймақтың жүзімдіктері мен Дуйлах ауылынан 800 метр биіктікте көтеріледі. Қамалдағы жартастың төменгі жағындағы тұраққа дейін созылатын жолмен оған жетуге болады. Келушілер содан кейін жолмен (шамамен он бес минут) қамалды шығыс жағынан айналып, солтүстік жағындағы басты кіреберіс арқылы кіре алады. Қамал қираған болғанымен, қабырғалардың көп бөлігі әлі де тұр және кейбір бөлмелер жақсы сақталған (әсіресе Төменгі қамалдағы бекінілген шіркеу). Батыл және жаяу жүруді жақсы көретіндер үшін Дуйлах ауылынан ұзақ жаяу жол басталады (бірнеше жүз метр қамалдық жолмен жүріп, оңға бұрылатын серпілген жолға түсіңіз). Бұл – катар жолының бір нұсқасы. Дауыл немесе күшті жел кезінде шығуға қатаң кеңес берілмейді және көбінесе туристерді молниядан және құлау қаупінен қорғау үшін тыйым салынады, әсіресе Сент-Луи баспалдағында (бұрынғы қамалды түрмемен байланыстыратын), тіпті жақсы ауа райында да сырғақты. Әктасты жартас тау шатыруға өте қолайлы, және барлық (немесе көбінесе барлық) бағыттар айналағы қабырғаға жетеді, бұл туристердің назарында көтерілуді аяқтаған тау шатырушылар үшін үлкен қуаныш.