Кіріспе
Жеміс беретін Solanum aethiopicum, ащы қызанақ, эфиопиялық баклажан немесе накати – негізінен Азия мен тропикалық Африкада кездесетін Solanum туысына жататын жеміс беретін өсімдік. Оны эфиопиялық түнгі көлеңкесі, бақша жұмыртқалары, сабақтағы қабақ және жалған помидор деп те атайды. Бұл солтүстік-шығыс Үндістанда танымал көкөніс, манипури тілінде хамен ахаба, мизо тілінде самтаук деп аталады. Дарджилинг, Сикким және Непалда оны Титай бии немесе жай ғана бии деп атайды және оны, әсіресе шошқа етімен бірге дәмді жейді. Бұл атаулар оның әртүрлі морфологиясымен байланысты, піскен жемісі көбінесе баклажан мен помидордың араласуына ұқсайды, екеуі де Solanum туысына жатады. Шындығында, эфиопиялық баклажан қарапайым баклажанмен соншалықты шатастырылғандықтан, кейбір мамандар оны S. aethiopicum-ның violaceum түрі деп санаған. Эфиопиялық баклажан Solanum anguivi-дің отандықтандырылуынан пайда болған болуы мүмкін. Қызыл баклажан, сондай-ақ Gilo немесе jiló деп белгілі, бұрын жеке түр (S. gilo) деп есептелген, бірақ қазіргі уақытта S. aethiopicum-ның культиваторлық тобы деп саналады. Эфиопиялық баклажан бірнеше коммерциялық Solanaceae дақылдары үшін, соның ішінде Solanum melongena (баклажан) үшін ауруға төзімді гендердің көзі ретінде қолданылған. Геномдық ресурстардың жетіспеуі селекцияның дамуын тежейді, бірақ BGI секвенирлеген 1,02 Гб геномдық жобасы және селекционерлерге пайдалы бір нуклеотидтік полиморфизмдер анықталды.
Solanum aethiopicum, the bitter tomato, Ethiopian eggplant, or nakati, is a fruiting plant of the genus Solanum mainly found in Asia and Tropical Africa. It is also known as Ethiopian nightshade, garden eggs, pumpkin on a stick, and mock tomato. It is a popular vegetable in north east India, and is known as khamen akhaba in Manipuri and samṭawk in Mizo. They are called Titay bii or simply bii in Darjeeling, Sikkim and Nepal and are relished with meat, particularly pork. These names are a result of its varied morphology, with ripe fruit often looking like a cross between an eggplant and a tomato, which are also from Solanum. In fact, the Ethiopian eggplant was so much confused with the ordinary eggplant that this was considered by some a variety violaceum of S. aethiopicum. Ethiopian eggplant may have originated from the domestication of Solanum anguivi. The scarlet eggplant, also known as Gilo or jiló, was long held to be a distinct species (S. gilo) but is nowadays generally considered to be a cultivar group of S. aethiopicum. Ethiopian eggplant has been used as a source of disease resistance genes for several commercially grown Solanaceae crops, including Solanum melongena (eggplant). A lack of genomic resources has meant that breeding has lagged behind other vegetables, although a 1.02 Gb draft genome has been sequenced by BGI, with single nucleotide polymorphisms identified for use by breeders.
Қолданылуы
Solanum aethiopicum жапырақтары жапырақты көкөніс ретінде желінеді және шындығында жемістен гөрі қоректі. Өсімдіктің өте өзгермелі жемісі шикі және пісірілген күйінде желінеді және егістік дақыл ретінде танымал бола бастады. Бұл жемістер көбінесе қабығы қалыңдамас бұрын, әлі жасыл күйінде жиналады. Ащы дәмі оның құрамындағы сапонин мөлшеріне байланысты, кейбіреулері тәтті, ал басқалары өте ащы болады. Жемістер піскенде, жоғары каротин мөлшерінен қаныққызыл түске айналады. Solanum aethiopicum Азияда сәндік өсімдік ретінде қолданылады. Нигерияда игбо тайпасы оны кола жаңғағының орнына пайдаланады, әсіресе кола жаңғағын шайнағысы келмейтін жағдайда. Оны үйге келген қонақтарды қарсы алу үшін немесе дәстүрлі рәсімді бастамас бұрын қолданады. Нигерияда "Garden egg" деп белгілі жұмыртқа кейде қызанақ негізіндегі соус жасауға қолданылады, оны тәтті картоппен жеуге болады.
Өсіру
Қазіргі уақытта Батыс Африкада Solanum aethiopicum өсімдігін көбейтуге үлкен қозғалыс бар. Ол жыл бойы өсіп, жоғары өнімді бере алады. Дегенмен, төмен өнімділік деңгейі оны кеңірек өсіруге кедергі келтіреді. Еуропада S. aethiopicum ірі көлемде өсірілетін жалғыз аймақ – Оңтүстік Италиядағы Базиликата облысының Ротонда қаласы, онда бұл өсімдік қандай да бір коммерциялық маңызға ие. Ол, шамасы, 19 ғасырдың соңында Шығыс Африкадан отаршылдық соғыстан қайтқан әскерилермен әкелінген.