Кіріспе

Ортаңғы құлақ аурулары

Мастоидит – құлақтың артындағы бас сүйегінің ауа жасушаларына тараған инфекцияның салдары. Нақтырақ айтқанда, бұл мастоидтық антраның шырышты қабығының және мастоидтық процесстегі мастоидтық ауа клеткаларының қабынуы. Мастоидтық процесс – құлақтың артында орналасқан бас сүйегінің бөлігі. Мастоидтық процесс ашық, ауаға толы кеңістіктерді қамтиды. Мастоидит көбінесе емделмеген жедел ортаңғы құлақ инфекциясы (отит) салдарынан пайда болады және бұрын балалар өлімінің негізгі себебі болып келген. Алайда, антибиотиктердің дамуымен мастоидит дамыған елдерде сирек кездеседі, онда хирургиялық ем бұрынғыдан гөрі әлдеқайда аз және консервативті болып табылады. Антибиотиктердің қолданылуы мастоидиттің таралуын азайтса да, антибиотиктерді тиімсіз пайдалану және көп дәріге төзімді бактериялардың пайда болуына байланысты мастоидиттің әдеттегі белгілері жоқ жасырын инфекция – мастоидит қаупі артып отыр.

Белгілері мен симптомдары

Мастоидиттің жиі кездесетін белгілері мен көріністеріне мастоид аймағындағы ауырсыну, сезімталдық және ісіну жатады. Құлақ ауруы (оталгия) болуы мүмкін, сондай-ақ құлақ немесе мастоид аймағы қызыл (эригематозды) болуы мүмкін. Қызба немесе бас ауруы да пайда болуы мүмкін. Сәбилерде көбінесе анорексия, диарея немесе тітіркену сияқты арнайы емес белгілер байқалады. Ауыр жағдайларда құлақтан сұйықтық шығуы жиі ұйқыдан оянғанда жастыққа қоңыр түсті бөліну түрінде көрінеді.

Патофизиология

Мастоидиттің патофизиологиясы қарапайым: бактериялар ортаңғы құлақтан мастоидтық ауа ұяшықтарына таралады, ондағы қабыну сүйек құрылымдарына зақым келтіреді. Streptococcus pneumoniae, Streptococcus pyogenes, Staphylococcus aureus, Haemophilus influenzae және Moraxella catarrhalis – жіті мастоидитте ең көп кездесетін микроорганизмдер. Pseudomonas aeruginosa және басқа да грам-теріс аэробты таяқшалар, сондай-ақ анаэробты бактериялар сирек табылады. Созылмалы мастоидитте P. aeruginosa, Enterobacteriaceae, S. aureus және анаэробты бактериялар (Prevotella, Bacteroides, Fusobacterium және Peptostreptococcus түрлері) ең көп кездесетін изоляттар болып табылады. Сирек жағдайларда Mycobacterium түрлері де инфекцияны тудыруы мүмкін. Кейбір мастоидит жағдайлары холестеатомадан туындайды, ол ортаңғы құлақтағы кератинделуші қабатты эпителийдің қалтасы болып табылады және көбінесе ортаңғы құлақтың қайталама инфекцияларынан пайда болады. Егер холестеатоманы емдемесе, ол мастоидтық өскінді эрозиялап, мастоидитті және басқа да асқынуларды тудыруы мүмкін.

Емдеу

Егер құлақ инфекциясы уақтылы емделсе, антибиотиктер әдетте инфекцияны емдеп, оның таралуын тоқтатады. Осы себепті, дамыған елдерде мастоидит сирек кездеседі. Құлақ инфекцияларының көпшілігі нәрестелерде болады, себебі евстахий түтікшелері толық дамымағандықтан және оңай дренаждалмайды. Қазіргі заманғы медициналық көмекке қол жеткізген барлық дамыған елдерде мастоидитті емдеудің негізгі тәсілі – көктамырға енгізілетін антибиотиктер. Алғашқыда, цефтриаксон сияқты кең спектрлі антибиотиктер тағайындалады. Бактериялық егістің нәтижелері қол жеткеннен кейін, емді қалпына келтірілген аэробты және анаэробты бактерияларды жоюға бағытталған арнайы антибиотиктерге ауыстыруға болады. Инфекцияны толық жою үшін ұзақ мерзімді антибиотиктер қажет болуы мүмкін. Егер антибиотиктермен жағдай жылдам жақсармаса, хирургиялық шаралар қолданылуы мүмкін (дәрі-дәрмекпен емдеуді жалғастыра отырып). Ең көп таралған процедура – миринготомия, яғни құлақ пердесіне (құлаққап) кішкентай тілік жасау немесе құлақ пердесіне тимпаностомиялық түтікше енгізу. Бұл ортаңғы құлақтың іріңін шығарып, инфекцияны емдеуге көмектеседі. Түтікше бірнеше аптадан бірнеше айға дейін өздігінен шығып кетеді, ал тілік табиғи түрде жазылады. Егер асқынулар туындаса немесе мастоидит жоғарыда аталған емдерге жауап бермесе, мастоидектомия жасау қажет болуы мүмкін: бұл сүйектің бір бөлігін алып тастап, инфекцияны құрғату процедурасы.

Болжам

Мастоидитті уақтылы емдеу арқылы емдеуге болады. Дәрігерге ерте жүгіну маңызды. Дегенмен, антибиотиктердің мастоидтық процестің ішкі бөлігіне енуі қиын болғандықтан, инфекцияны емдеу оңай болмауы мүмкін; ол қайталануы да мүмкін. Мастоидиттің көптеген мүмкін асқынулары бар, олардың барлығы инфекцияның айналасындағы тіндерге таралуымен байланысты. Есту қабілетінің төмендеуі мүмкін, немесе ішкі құлақтың лабиринтінің қабынуы (лабиринтит) туындауы мүмкін, бұл бас айналуымен және құлақтағы шумен бірге жүреді, бұл қарым-қатынасты қиындатады. Инфекция беттік нервке (VII бас сүйек нерві) таралуы мүмкін, бұл беттік нерв параличіне алып келеді, соның салдарынан беттің бір жағындағы кейбір бұлшықтар әлсіздейді немесе қозғалмай қалады. Басқа асқынуларға Безольд абсцессі, мойынның стерноклеидомастоид бұлшығының артындағы іріңді қалта (қабынып, ісінген тіндермен оралған ірің жинағы) немесе периостеум мен мастоид сүйегі арасындағы субпериостеялық абсцесс (құлақтың қалыптыдан шығып тұрған түріне себеп болады) жатады. Егер инфекция миға тараса, онда ауыр асқынулар пайда болады. Оларға менингит (миды қорғайтын қабықтардың қабынуы), эпидуральдық абсцесс (бас сүйек пен мидың сыртқы қабығы арасындағы іріңді қалта), дуральді веноздық тромбофлебит (мидың веноздық құрылымдарының қабынуы) немесе ми абсцессі кіреді.

Эпидемиология

Америка Құрама Штаттары және басқа да дамыған елдерде мастоидитке шағу көрсеткіші өте төмен, шамамен 0,004% құрайды, бірақ дамып келе жатқан елдерде бұл көрсеткіш жоғары. Бұл жағдай көбінесе екі айдан он үш айға дейінгі балаларда кездеседі, себебі осы жас аралығында құлақ инфекциялары жиі болады. Ерлер мен әйелдер бірдей дәрежеде зардап шегеді.