Кіріспе

1967 жылғы Doctor Who сериалы

"Су астындағы қатер" – британдық ғылыми-фантастикалық телесериал Doctor Who-дың төртінші маусымының жартылай жоғалған бесінші сериясы. Алғаш рет 1967 жылдың 14 қаңтарынан 4 ақпанына дейін апта сайын төрт бөлімнен көрсетілді. Бұл серияда Доктор (Патрик Траутон), Бен (Майкл Крейз), Полли (Аннеке Уиллс) және олардың жаңа досы Джейми МакКриммон (Фрейзер Хайнс) Атлантиданың су асты қаласына келеді. Онда эксцентрикалық ғалым Зарофф (Джозеф Фюрст) мұхит суын құрғату арқылы Жерді жоюды жоспарлайды. Бұл оқиға Джеймидің Доктормен бірге саяхатшы серік ретінде алғашқы сапары. Төрт эпизодтың тек екеуі ғана BBC архивінде сақталған, ал екеуі жоғалып кеткен. 2-эпизод – Траутонның Екінші Доктор рөліндегі ең ерте сақталған эпизоды (бұрын "Оныншы планетада" аты көрсетілмеген рөлде пайда болған), сондай-ақ Хайнстың Джейми рөліндегі ең ерте сақталған эпизоды. Сериалдың анимациялық реконструкциясы 2023 жылдың қараша айында бағдарламаның 60 жылдығына арналған шара аясында жарық көрді.

Сюжет

Екінші Доктор мен оның серіктері Поли, Бен және Джейми Атлантистің аман қалғандары шөл далалық жанартаулы аралға келгенде тұтқындалады. Олардың бас діни қызметкері Лолем оларды ұлы құдай Амдоға құрбан етуге шешім қабылдайды. Докторға тамақ беріледі, оны жоғалған ғалым профессор Зарофф дайындаған болуы керек екенін түсінеді, ол қайтыс болған деп есептелген. Доктор Зароффқа хабар жібереді, ал Зарофф оларды құтқаруға келеді. Поли Деймонның хирургиялық операциясына алынып, Балық адамға айналдырылуы мүмкін, ал Бен мен Джейми шахтада жұмыс істеуге жіберіледі. Доктор қуатты өшіреді, бұл Полиге қашып, Амдо ғибадатханасында жасырынуға уақыт береді. Зарофф Докторға Атлантис қайтадан суға шығу үшін теңізді құрғатуды жоспарлап отырғанын айтады. Доктор бұл Жерді жоятынын түсінеді және шешім табу үшін, сондай-ақ серіктерін іздеу үшін қашып кетеді. Бен мен Джейми екі кеме апаттан аман қалған теңізші Шон мен Жаккомен бірге Полидің жасырынып отырған жерін табады. Доктор жол бойында Рамо есімді діни қызметкерді кездестіріп, оған Зароффтың жоспарларын айтады. Рамо Докторды Атлантис патшасы Таусқа алып барады, ол Зароффтың жағында болады. Доктор мен діни қызметкер Амдо ғибадатханасында Лолемге құрбан етуге әкелінеді. Оларды Бен Амдо мүсінінің даусын еліктеп, қашып кетуге мүмкіндік береді. Доктор Зароффты ұрлап, Амдо ғибадатханасына алып барады, онда Рамо мен Поли оның күзетшілері болып қалады. Зарофф содан кейін ұстап алуды жасағандай болып, Рамоны пышақтап, Поллиді кепілге алады. Рамо аман қалып, Докторды ескертуге барады, бұл Джеймиге, Шонға және Жаккоға Полиді құтқаруға мүмкіндік береді. Зарофф қашып, Таусқа жетеді. Таус Балық адамдар арасындағы наразылыққа алаңдай бастайды және Зароффтың ақылдан безгенін түсінеді. Ол дереу оған жоспарларын тоқтатуды бұйырады, бірақ бұл Зароффты ашуландырады, ол Таусты және оның сақшыларын атып өлтіреді. Зароффтың көзден жоғалғаннан кейін Доктор Таусты қанға батқан, бірақ тірі күйде табады және оны Амдо ғибадатханасына қауіпсіз жерге апарады. Ол Зароффты тоқтату үшін Атлантисті одан да тереңге батырып, реактор мен Зароффтың зертханасын жоюды жоспарлайды. Доктор мен Бен радиациялық апат тудырып, жоспарларын іске асырады, ал Шон мен Жакко атлантистерді жоғарырақ қабатқа көшуге ескертеді. Атлантистің қабырғалары құлап бастайды, бірақ Поли мен Джейми су бетіне қалай шығудың жолын табады. Доктор мен Бен Зароффты тапқанда, ол ештеңе де тоқтамайтынын, тіпті су тасқыны да оны тоқтамайтынын білдіреді. Олар Зароффты алдап, оны зертханасынан уақытында шығарып тастайды, бірақ ол қарсы тұрады, нәтижесінде суға батып қайтыс болады. Доктор мен Бен бетке қарай жолға шығып, Джейми мен Полимен қайта қосылады. Көптеген адамдар дағдарыстан аман қалғанын білген Доктор және оның серіктері ТАРДИС-те қашып кетеді.

Қалыптастыру жазбалары

Колин Джевенс кейінірек Doctor Who-ның K 9 and Company пилотында пайда болды. Ноэл Джонсон кейін "Динозаврлар шапқыншылығы" (1974) фильмінде сэр Чарльз Гровер рөлін ойнады. Питер Стивенс бұрын "The Celestial Toymaker" (1966) эпизодында қатысқан.

Баспаға шығарылған

Найджел Робинсон жазған осы сериалдың романы 1988 жылдың ақпанында Target Books баспасынан шықты.

Үй медиасы

Барлық жоғалған эпизодтар сияқты, саундтректің эфирден тыс жазбалары заманауи жанкүйерлердің күш-жігерінің арқасында сақталған. 2005 жылдың ақпан айында олар CD-де шығарылды, Anneke Wills-тің қосымша әңгімелерімен бірге. Үшінші эпизод 1998 жылы VHS форматында, "The Missing Years" деректі фильмімен бірге жарық көрді. Кейіннен олар "Lost in Time" DVD жинағына енгізілді, сондай-ақ бірнеше қысқа сақталған бейнеклиптер де қосылды. 2011 жылдың желтоқсан айында табылған 2-ші эпизод бастапқыда 2014 жылы DVD-де шығаруға дайындалған еді. Ұзақ белгісіздіктен кейін BBC 2015 жылдың 26 қазанында шығарылу күнін растады. Екі сақталған эпизод жоғалған екі эпизодтың қалпына келтірілген аудио және өндірістен алынған суреттерді пайдалана отырып жасалған реконструкцияларымен толықтырылды. Бастапқыда оларды анимациялау жоспарланған, бірақ студия тапсырыс бағасын көтергеннен кейін жоба күрт тоқтатылды. 2020 жылдың 29 мамырында теледидар саундтрегі, тағы да Wills-тің баяндауымен, Demon Music Group компаниясы винилде шығарды. 2023 жылдың 11 тамызында жоғалған эпизодтарды анимациямен толықтырылған екінші DVD шығарылымы жарияланды, шығарылу күні сол жылдың 13 қарашасына белгіленді.

Қабылдау

Доктор Кто: Телевизиялық серіктестер Дэвид Хоу және Стивен Уокер оқиғадан әсер алмады, олардың пікірінше, ақылға қонымды диалог, тиімді декорациялар мен эффектілерге қарамастан, "бұл оқиға туралы жақсы айтарлық ештеңе жоқ, бұл, сөзсіз, екінші Доктор дәуірінің ең нашар, тіпті барлық алпысыншы жылдардың ең нашар оқиғасы". Starburst журналынан Пол Маунт сериалды "дөңгелек, арзан және түсініксіз" деп сипаттады, бірақ "Патрик Траутонның тамаша ойынымен, көбінесе нашар материалдан жоғары көтеріліп" құтқарылғанын айтты. CultBox-тан Иан МакАрделл оқиғаны жақсырақ қабылдады, Troughton-ның "таңғажайып харизматикалық" ойыны мен Джозеф Фурсттың "шынғы қорқынышты" Зароффына жоғары баға берді. Дегенмен, ол Балық адамдарының костюмдері "шындығында қызықсыз" екенін және "3-ші эпизодтағы олардың су астындағы балеттік көрінісі, амбициялы болғанымен, сәтсіз аяқталды" деп атап өтті. Den of Geeks сайтынан Эндрю Блэр "Су асты қатері" сериалын үлкен мюзиклге айналуға болатын он Doctor Who оқиғасының бірі ретінде таңдады.