Кіріспе
Бұл мақалада Гонконгтағы еңбек нарығының жағдайы туралы толық мәлімет берілген.
Шолу
Гонконгтың аумағы 1,106 шаршы шақырымды құрайды, ал халқы шамамен 7,413,070 адамды құрайды (2021 жылғы Гонконг халық санағы). Шағын аумағына қарамастан, Гонконг 2008 жылдың деректері бойынша әлемдегі ең ірі экспорттаушы елдердің 15-і саналады. 2003 жылы тауар айналысының жалпы құны 3,548.2 миллиард долларды құрады, ал экспорт 2008 жылы 362.1 миллиард долларды құрады. 2004-2007 жылдар аралығында жалпы ішкі өнім (ЖІӨ) нақты шамада орташа жылдық 7,3% өсті, 2007 жылы 1,627.5 миллиард гонконг долларына (208.7 миллиард АҚШ доллары) жетті. Жан басына шаққандағы ЖІӨ 235,134 гонконг доллары (30,157 АҚШ доллары) құрады. 2007 жылдың соңында 3,65 миллион жұмысқа қабілетті халықтың 3,46 миллионы толық жұмыспен қамтылған, 117,800-і жұмыссыз, ал 75,500-і толық емес жұмыспен қамтылған деп есептелді. 2007 жылы жұмыссыздық деңгейі 4,1% құрады, бұл төртінші жыл қатарынан төмендеуді көрсетті. Кейіннен 2009 жылы ол 5,3%-ға дейін өсті. 2015 жылы бұл көрсеткіш 3,4%-ға дейін төмендеді. 2022 жылы жұмыссыздық деңгейі 4,1% болды.
Еңбек заңнамасы және еңбек стандарттары
Еңбек жағдайларын жақсарту, кәсіби қауіпсіздік және денсаулық сақтау, қызметкерлердің құқықтары мен әлеуметтік жеңілдіктері саласындағы үрдіс ауқымды еңбек заңнамасы бағдарламасы арқылы сақталды. 1997 мен 2001 жылдар аралығында 42 заң қабылданды. Тағы да көп заңдар жобаланып жатыр. Гонконг жергілікті жағдайларға қарай тиісті халықаралық еңбек стандарттарын қолдануға ұмтылады. 2000 жылдың 28 сәуіріне дейін Гонконг аймақтағы көптеген елдерден артық 7 конвенцияны сақтайды.
Жұмыс шарттары
Жұмыспен қамту туралы Ереже жұмыспен қамтудың толық кодексін құруға арналған база болып табылады. Ол жалақы төлеуді, еңбек шартының тоқтатылуын және жұмыспен қамту агенттіктерінің қызметін реттейді. Заң бойынша, жалақыменStatutory holidays, ауру демалысы, аналықты қорғау, демалыс күндері, жылдық жалақымен демалыс және қызметкерлердің еңбек құқықтарын қорғау қарастырылған. Барлық қызметкерлер кәсіподаққа қарсы дискриминациядан заңмен қорғалады. Заң сондай-ақ жұмысынан айырылған жұмыскерлерге жәрдемақы төлеуді, сондай-ақ ұзақ жыл қызмет еткен және жұмыстан босатудан басқа себептермен, тәртіптік бұзушылықтарға байланысты, қызмет барысында қайтыс болған немесе денсаулығының нашарлауына немесе жасының қарттығына байланысты өз еркімен кеткен жұмыскерлерге ұзақ қызмет мерзімі үшін сыйақы төлеуді көздейді. Мүліктік жағдайы нашарлаған жұмыс берушілерге тиіс жалақы, еңбек шартын бұзу ақысы және/немесе жұмысынан босату ақысы бар қызметкерлер, Жайындылық жағдайындағы жалақыны қорғау қорынан (бұл қор бизнес тіркеу куәліктерінен алынатын жылдық алым есебінен қаржыландырылады) біржолғы төлем алуға өтініш бере алады. Балаларды жұмысқа орналастыру туралы ережеде 15 жасқа дейінгі балаларды барлық өндірістік кәсіпорындарда жұмысқа алуға тыйым салынған. Белгілі бір қорғау шараларын ескере отырып, 13 және 14 жастағы, мектепке қатысатын балалар өндіріс емес секторларда жартылай жұмыс істей алады. Жастарды жұмыспен қамту (өндіріс) ережелері өндірістік кәсіпорындарда 15-17 жас аралығындағы жастардың еңбек шарттарын реттейді. Бұл жастарға күніне сегіз сағаттан және аптасына 48 сағаттан артық жұмыс істеуге рұқсат етілмейді. Олар үшін қосымша жұмыс істеуге тыйым салынған. Еңбек инспекторларының сегіз арнайы топтары жергілікті және импортталған жұмыскерлердің құқықтары мен мүдделерін қорғау мақсатында жұмыс берушілердің еңбек заңнамасын сақтауын қадағалауға жауапты.
Кәсіподақтар мен еңбек даулары
Гонконг тұрғындарының кәсіподақ құруға және оған қосылуға құқығы мен еркіндігі бар. 2001 жылғы желтоқсан айының соңына қарай 654 тіркелген кәсіподақ болды, олардың ішінде 610 жұмысшылар одағы, 25 жұмыс берушілер қауымдастығы және 19 жұмыс берушілер мен жұмысшылардың аралас ұйымы бар. Барлық мүшелерінің саны шамамен 683 000-ға жуық еді. Гонконг өнеркәсіптік бейбітшілік бойынша көрнекті нәтижелерге ие. 2001 жылы 1000 жұмысшыға шаққанда 0,26 жұмыс күні жоғалды. Жыл ішінде Еңбек департаменті 31 698 еңбек мәселесін қарады, олардың көп бөлігі жалақының төленбеуі, ескертусіз жұмыстан босату орнына төленетін жалақы және демалыс ақысы туралы шағымдар болды. Бір жұмыс тоқтатылды, нәтижесінде 700 жұмыс күні жоғалды.
Кішігірім еңбекке байланысты талаптарды шешу жөніндегі комиссия
Кіші еңбек дауларын жылдам шешу мақсатында 1994 жылы Еңбек министрлігінде Кіші еңбек дауларын қарау тақтасы құрылды. Бұл тақта Еңбек кодексіне және жеке еңбек шартына сәйкес талап етілген құқықтарды қараумен айналысады. Тақта әр талапкерге 8000 доллардан аспайтын сомадағы, 10 талапкерден аспайтын талаптарды тыңдайды. Отырыстар ашық түрде өтеді және процедуралар қарапайым және бейресми болып табылады. 10 талапкерден көп немесе әр талапкерге 8000 доллардан асатын талаптар Еңбек трибуналында қаралады.
Еңбек соты
Төрелік сот жүйесіне бағынышты және еңбек дауларын тез, арзан әрі бейресми жолмен шешуге арналған платформа болып табылады. Ол еңбек шартының талаптары бұзылған немесе Еңбек кодексінің немесе оқушылық шартнамасының талаптары орындалмаған жағдайда туындаған ақшалай талаптарды қарастырады.
Еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау
Еңбек департаментінің еңбек қауіпсіздігі жөніндегі инспекторлары өнеркәсіптік және өнеркәсіптік емес секторлардағы қызметкерлердің денсаулығы мен қауіпсіздігін нығайту және қорғау жұмыстарын жүзеге асырады. Оқиғалардың санын азайту және денсаулыққа зиян келтірудің алдын алу мақсатында, күш-жігер заңнамалық реттеуге, қауіпсіздік бойынша оқытуға, білім беруге және насихаттауға бағытталған. «Еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау туралы» және «Фабрикалар мен өнеркәсіптік кәсіпорындар туралы» заңдарға сәйкес, фабрикалардағы, құрылыс және инженерлік нысандардағы, мейрамханалардағы, қосымша қызмет көрсету орындарындағы, коммерциялық объектілердегі және басқа да жұмыс орындарындағы қауіпті қызмет түрлерінің әртүрлі аспектілерін қамтитын 31 регламент қабылданды. 2001 жылы 126 470 тексеру және 12 500 оқиға бойынша тергеу жүргізілді. Барлығы 2 660 қылмыстық іс қозғалып, жалпы сомасы 32,3 миллион доллар болатын айыппұл салынды. 2001 жылы қауіпсіздік заңнамасы бойынша 6 391 адамды қамтыған 597 оқу курсы және жеке және мемлекеттік сектор ұйымдарының 6 874 қызметкері үшін 218 жекелеген брифингтер өткізілді. Қауіпсіздік және денсаулық сақтау туралы жарияланымдар түрлі сауда орындары арқылы халыққа таратылды, ал 241 жарияланым стендісі ірі сауда орталықтарында, тұрғын үйлерде, емханаларда, көлік станцияларында, коммуналдық қызмет көрсету орындарында және мемлекеттік кеңселерде орналастырылды. Еңбек қауіпсіздігі хартасы, қызметкерлердің қауіпсіз жұмыс ортасында жұмыс істеу құқығын және жұмыс берушілердің оқиғалар қаупін азайту міндеттемесін белгілейді. Бұл харта маңызды насихаттау бағдарламасы болып табылады және 2001 жылдың соңына қарай, жұмыс берушілер мен қызметкерлер ұйымдарының өкілдерінен құралған 558 ұйым ерікті түрде оған қосылды. 2001 жылы бес ірі ақпараттық науқан іске қосылды, оның ішінде тамақ өнеркәсібінде қауіпсіздікті ынталандыру мақсатындағы қауіпсіздік сыйлықтары, шағын және орта кәсіпорындар арасында еңбек қауіпсіздігі мен денсаулық сақтау туралы хабардарлықты арттыру бағдарламасы, құрылыс саласында қауіпсіздікті ынталандыру мақсатындағы қауіпсіздік сыйлықтары, «Фабрикалар мен өнеркәсіптік кәсіпорындар (Қауіпсіздікті басқару) туралы» және «Фабрикалар мен өнеркәсіптік кәсіпорындар (Жүк көтеру машиналарын пайдалану) туралы» регламенттерді насихаттау, сондай-ақ екі телеарнадағы және төрт радиодағы қоғамдық қызмет туралы хабарламалар жарияланды.
Қызметкерлерге төленетін сыйақылар
Қызметкерлердің өтемақы туралы заңға сәйкес, жұмыс беруші еңбек кезінде немесе осыған байланысты жеке жарақат алған қызметкерге, немесе жұмыстағы апаттан қаза тапқан қызметкердің отбасы мүшелеріне өтемақы төлеуге жауапты. Барлық жұмыс берушілер осы заң бойынша және жалпы құқық бойынша өз жауапкершіліктерін қамтитын жарамды қызметкерлер өтемақысы сақтандыру полисіне ие болуы тиіс. Қызметкерлер өтемақы заңын Еңбек департаментінің Қызметкерлер өтемақы бөлімі басқарады, ол 2001 жылы 201 өлімге әкеп соққан жазатайым оқиға және 67 540 жарақатты жағдайды қарады. Бұл жарақатты жағдайлардың ішінде 10 722-сі үш күндік ауру демалысын қажет ететін жеңіл жарақаттар болды. Бөлім сонымен қатар жарақат алған қызметкерлердің еңбекке қабілетін жоғалту пайызын бағалайтын Қызметкерлер өтемақы бағалау кеңесіне әкімшілік қолдау көрсетеді. Пневмокониоз өтемақы кеңсесі пневмокониозға шалдыққан адамдарға немесе олардың қайтыс болған жағдайында олардың отбасы мүшелеріне Пневмокониоз өтемақы қоры кеңесінен өтемақы алуға көмектеседі, ол құрылыс және тас карьерлерінен алынатын алымдар есебінен қаржыландырылады.
Гонконгта жұмыс табу
Жұмыс берушілер мен жұмыс іздеушілер үшін Гонконгта жұмыс табудың бірнеше жолы бар: Гонконг үкіметі, Гонконгтағы қоғамдық ұйымдар мен университеттердің студенттік істер жөніндегі бөлімдері ұсынатын мемлекеттік арналар, немесе жұмыс агенттіктері, қосымшалар, журналдар, газеттер және жарнама парақшалары сияқты жеке арналар. Гонконгтағы дүкендер бос орындарын тікелей терезелерінде жариялай алады. Гонконгтың тұрақты тұрғыны емес адамдар Гонконгта жұмыс істеуге кіріспес бұрын Иммиграциялық бөлімнен тиісті виза алуы керек. Кейбір виза алуға өтініш берушілерден еңбек шарты сияқты құжаттар талап етілуі мүмкін. Алайда, Иммиграциялық бөлім берген барлық визалар виза иесіне Гонконгта жұмыс істеуге құқық бермейді, мысалы, сапарлық немесе транзиттік виза. Гонконгтағы жұмыс берушілер, Гонконгтың тұрақты тұрғыны емес адамды жұмысқа алуға ниеттенсе, жұмыс іздеушінің жарамды саяхат құжаттарын тексеріп, олардың Иммиграция директорының алдын ала рұқсатынсыз Гонконгта кез келген жұмысқа кірісуге құқығы бар екенін және тұру шарттарын бұзбағанын қамтамасыз етуі керек. Келуші, студенттік немесе жұмыс шарты бойынша тұруға рұқсат етілген адамды, немесе саяхат құжатында "Жұмыс істеуге рұқсат жоқ" деген шарт қойылған адамды жұмысқа алу үшін Иммиграция директорының алдын ала келісімі қажет.
Гонконгта жұмыс табуға арналған мемлекеттік қызметтер
Еңбек департаменті жұмыс берушілерге де, жұмыс іздеушілерге де тегін қызметтер көрсетеді. Гонконгта немесе Гонконгтан тыс жердегі жұмыс берушілер өздерінің бос орындарын Еңбек департаментінің Бос жұмыс орындарын өңдеу орталығына ақпарат ұсыну арқылы жариялай алады. Тексеру рәсімдері аяқталғаннан кейін, жұмыс туралы ақпарат Еңбек департаменті ұстап тұратын келесі арналарда көрсетіледі: Интерактивті жұмыспен қамту қызметінің (iES) веб-сайты, Жұмыс орталықтары мен жұмысқа орналастыру орталықтарындағы жұмыс карталары, Интерактивті жұмыспен қамту қызметінің мобильді қосымшасы (iES Mobile App), Гонконгтағы Бос жұмыс орындарын іздеу терминалдары. Университет дипломын алған үміткерлерге арналған бос орындар Еңбек департаментінің Жоғары білім беру жұмыс ақпараттық электрондық платформасының (HEEIP) веб-сайтында да қолжетімді. Жоғарыда аталған арналардан өзге, жұмыс іздеушілер жұмыс туралы ақпаратты Еңбек департаментінің Телефондық жұмыспен қамту орталығы арқылы таба алады. Жұмыспен қамту орталықтары Жұмысқа сәйкес келтіру бағдарламасы арқылы жұмыссыз жұмыс іздеушілерге бағдарламалық ақпарат, қарқынды жұмыс іздеу және кеңес беру қызметтерін ұсынады. Жұмыс берушілер мен жұмыс іздеушілер департамент ұсынатын Интерактивті жұмыспен қамту қызметін (iES) пайдаланып, бос жұмыс орындары туралы ақпаратты ұсынуға немесе жұмысқа орналастыру қызметіне тіркелуге болады. Департаментке келіп түскен барлық бос орындар веб-сайтта жарияланады. Қоғам мүшелері интернетке қосылған жеке компьютерлер, аудандық кеңселердегі, қоғамдық залдардағы, қоғамдық кітапханалар мен пошта бөлімшелеріндегі және Гонконг бойынша орналасқан қоғамдық ақпараттық киосктердегі компьютерлік жабдықтар арқылы iES-ке кіре алады. Жұмыс ортасын жақсарту және қызмет сапасын арттыру мақсатында Еңбек департаменті жұмыс іздеушілерге арналған брифингтер залы, оқу бөлмесі және аудиовизуалды бұрыш сияқты жабдықтармен Жұмыс орталықтарын қайта жабдықтады. Жұмыс іздеушілерге интернет арқылы жұмыс іздеуге, өтініштерді (резюме) дайындауға және жұмыс берушілерге тікелей өтініш беруге мүмкіндік беру үшін телефондар, факс машиналарын және интернетке қосылған компьютерлер де қолжетімді.
Гонконгта жұмыс іздеу үшін жеке қызметтер
Гонконгта жұмыс табуға көптеген жекелеген мүмкіндіктер бар, мысалы, веб-сайттар, қосымшалар, газеттер, журналдар және жұмыспен қамту агенттіктері.
Мүгедектерге жұмысқа орналасуға көмек
Таңдаулы орналастыру бөлімі ашық жұмыс іздеген мүмкіндігі шектеулі адамдарға тегін мамандырылған жұмысқа орналасуға көмектеседі. Қызмет көру қабілеті бұзылған, есту қабілеті бұзылған, физикалық мүгедектігі бар, созылмалы аурулары бар, интеллектуалдық мүгедектігі бар және бұрын психикалық аурулары болған адамдарға арналған. 2001 жылы бөлім 4128 тіркеуді тіркеді және 2348 адамды жұмысқа орналастырды.