Кіріспе

Лейдшендам – Нидерландының Оңтүстік Голландия провинциясындағы қала және бұрынғы муниципалитет. Вурбург және Стомпвикпен бірге, ол Лейдшендам-Вурбург муниципалитетінің құрамына кіреді.

Тарих

Қаланың атауы ғасырлар бойы қолданылып келеді және Лейденнің тарихи қаласына жақын жердегі Влиттегі шлюзге сілтеме жасайды. 1938 жылы Лейдшендам муниципалитеті құрылғанға дейін, шлюздің солтүстік жағындағы елді мекен "Veur" деп аталды. Бұл жақындағы дата, осы аймақта екі мың жыл бұрын римдіктер келуге дейін адамдар қоныстанғанын көрсетеді. Аймақтың дамуының маңызды факторы – Влит каналы болды, ол орта ғасырларда және тіпті римдік дәуірде Голландия арқылы адамдар мен тауарларды тасымалдады. Голландияның басқа жерлеріндегідей, жергілікті өнеркәсіпті қамтамасыз ету үшін жел диірмендері салынды, мысалы, 1594 жылы бидай ұнтақтау диірмені, ал 1643 және 1739 жылдары ағаш өңдеу диірмендері ("де Саламандер" және "де Хоуп"). Веур, қысқа ғұмырлы Батавия Республикасы кезінде тәуелсіз муниципалитетке айналды. Влиттің оңтүстік жағы кейінірек, кең батпақтардың болуына байланысты қоныстанды. Голланд графтары бұл батпақтарды шамамен 1200 жылы кептіріп, Stompwijk және Wilsveen елді мекендерінің құрылуына жағдай жасады. Кейіннен торф өндірісі дамыды және су басқару үшін жиырмаға жуық жел диірмені салынды. 1811 жылы Стомпвик пен Вейр бірігіп Лейдшендам муниципалитетін құрды, бірақ алты жылдан кейін бұл шешім кері қайтарылды, алайда бір әкім екі ауылға да қызмет еткізіп тұрды. XIX ғасырдың соңынан бастап, ауыл шаруашылығы дағдарысының, аймақтағы көліктік инфрақұрылымның жақсаруының және бірінші және екінші дүниежүзілік соғыстардың аймақтық әсерінің салдарынан аймақ қарқынды түрде өзгере бастады. Үкіметтік және өнеркәсіптік белсенділіктің артуы (Голландтың саяси астанасы Гаага жақын жерде орналасқан) және оған байланысты тұрғын үйге деген сұраныс Веурді ауылдықтан қала маңындағы елді мекенге айналдырды. Бұл 1938 жылы муниципалдық қайта ұйымдастыруға және Лейдшендамның құрылуына әкелді. Лидшендам мен Вурбург қазір Гаага қаласының агломерациясының бөлігі болып табылады және көбінесе оның қалалық аймақтары деп есептеледі. Stompwijk әлі де ауылдық ауыл болып қала береді, Лейдшендамнан солтүстік-шығысқа қарай бірнеше шақырым қашықтықта орналасқан. 2002 жылы осы үш аудан Лейдшендам Вурбург муниципалитетіне біріктірілді (2004 жылғы халық саны 73 832 адам, ауданы 35,6 км2), бұл Гааганың айналасындағы муниципалитеттерден жасаған бірнеше шағын қосылуларға жауап ретінде жасалды.

Экономика

Халықтың пайыздық үлесі бойынша негізгі экономикалық қызмет түрлері жылжымайтын мүлік және коммерциялық қызметтер, бөлшек сауда және қонақ үйлер/ресторандар, медициналық көмек, көлік және байланыс, сондай-ақ мемлекеттік басқару болып табылады. 2002 жылы жұмыссыздық деңгейі 13,1% құрады. Вурбург шекарасына жақын орналасқан үлкен, жабық сауда алаңы – Голландияның Вестфилд сауда орталығы. Голландияның сауда орталығында Albert Heijn, Jumbo және C&A сияқты ірі желілермен қатар көптеген бөлшек сауда орындары, орта және шағын дүкендер мен мейрамханалар бар. Көптеген адамдарды тартатын бұл аймақ, аймақтағы автомобиль және теміржол қозғалысының маңызды торабы болып табылады. Лейдшендамда геотехникалық және геодезиялық қызметтер ұсынатын Fugro компаниясының бас кеңсесі де орналасқан. 2007 жылы кеңсесі Зотермеерге көшірілгенге дейін Лейдшендамда елдің барлау қызметі AIVD-нің бас кеңсесі орналасқан, ол Нидерландтың Ішкі істер министрлігінің құрамына кіретін маңызды бөлімше болды. Кейін бұл ғимарат Ливанға арналған БҰҰ-ның арнайы трибуналына берілді, ол Ливанның бұрынғы премьер-министрі Рафик Харириді өлтіруде күдіктелгендерді соттайтын. Вурбург 2008 жылдың ортасына дейін Нидерландының статистикалық бюросы CBS "Centraal Bureau voor de Statistieken" Statistics Netherlands, Нидерланды халық санағы кеңсесіне орналасқан, содан кейін Гаагадағы жаңа кеңсеге көшірілді.

Демография

2001 жылдың 31 желтоқсанына қарай халықтың шамамен 40% жоғары білім алған, бұл Нидерландының елу ірі қаласы ішінде тоғызыншы орынды иеленеді. Шамамен 25% адамның білім деңгейі төмен (көбінесе орта мектептен аспайды), бұл да тоғызыншы орынға сәйкес келеді. Жалпы халқы 73 148 адамды құрайтын Лейдшендам-Вурбург (тек Лейдшендамда 31 289 адам) бойынша, 21% 20 жасқа дейін, ал 15% 70 жастан асқан. Оның ішінде 34 894 ер адам (47,7%) және 38 254 әйел (52,3%) бар. 31 892 (43,6%) үйленбеген, 30 764 (42,1%) үйленген, 5 075 жесір (6,9%) және 5 416 (7,4%) ажырасқан. 21 044 (28,8%) адам баласы жоқ серігі бар шаңырақта, 18 957 (25,9%) баласы үйде тұрады, 17 092 (23,4%) адам баласы бар серігі бар шаңырақта, 12 156 (16,6%) серігі де, баласы да жоқ, 2 174 (3,0%) серігі жоқ, бірақ баласы бар, 814 (1,1%) мекемеде тұрады, ал 1 848 (2,5%) аталған санаттардың ешқайсысына жатпайды. Лейдшендамда 14 540 тұрғын үй, ал Лейдшендам-Вурбургте барлығы 34 290 тұрғын үй бар. Олардың 18 120-сы жеке меншікте, 10 260-ы мемлекеттік жалға берілетін және 5 250-і жеке жалға берілетін үйлер. 1940 жылға дейін салынған 9 230 үй, 1940-1970 жылдар аралығында 9 470 үй және 1970 жылдан бері 14 930 үй салынған. Үйлердің шамамен 1/3-і үш бөлмеден аз, төрт бөлмелі немесе бес және одан көп бөлмелі.

Медициналық көмек

Leidschendam Voorburg қаласында 34 жалпы практика дәрігері, 26 тіс дәрігері, 10 дәріхана және 2 аурухана бар.

Білім

2003 жылдың 1 қазанына қарай Лейдшендам-Вурбургте 23 бастауыш мектепте 6 110 оқушы оқыды; жоғары сыныптарда 5 112 оқушы білім алды. Арнайы қажеттіліктері бар оқушыларға арналған 1 мектепте 152 бала оқиды. Балаларға күтім көрсету үшін 50 орын бар. Лейдшендам мен Вурбургте жоғары білім беретін мекемелер жоқ. Дегенмен, шамамен 16 шақырым (10 миль) қашықтықта Дельфт Технологиялық университеті мен Лейден университеті, сондай-ақ Гаагада қолданбалы ғылымдар мен өнер саласындағы бірнеше университеттер (тек бакалавр дәрежесін беретіндер) орналасқан, олардың бәріне оңай жете аласыз.

Көлік

2003 жылы Лейдшендам-Вурбург Нидерландының ең ірі елу муниципалитетінің ішінде көлік тиімділігі (қоғамдық және жеке) бойынша бірінші орынға ие болды. Бұл көрсеткіш географиялық орналасуы, инфрақұрылымдық ресурстары және халық тығыздығы ескере отырып анықталды. Лейдшендам А4 және А12 тас жолдарымен байланыстырылған, олар елдің басқа барлық аймақтарына және халықаралық бағыттарға қатынас ұсынады. Жақын жердегі бірнеше теміржол стансалары Гаага, Роттердам және Лейден қалаларымен тікелей байланысқан, соның арқасында елдің қалған бөліктеріне оңай жетуге болады. Жергілікті бағыттарға екі трамвай желісі жүреді: №2 Крайенштейнге (Гаагада), ал №6 Де Уитхофқа (Гаагада). Жергілікті және аймақтық автобус қызметтері де бар. Жалпы алғанда, Гаага қаласының орталық бөлігімен байланыс ең жақсы, әсіресе 21-ші ғасырдың басынан бері Noordelijke Randweg аяқталғаннан кейін. Аталған аймақтық жол А4 тас жолын Гааганың бір бөлігімен байланыстырады және Лейдшендам қаласынан өтеді. Ұзақ қашықтыққа саяхаттау үшін Схипхол әуежайынан бір сағаттық сапармен автомобильмен немесе пойызбен жету ыңғайлы.