Кіріспе

Француз саясаткері және отарлық әкімші Жан Батист Виктор Хьюз (кейде Хьюз деп те жазылады) (20 шілде 1762 жылы Марсельде дүниеге келген – 12 тамыз 1826 жылы Кайенде қайтыс болған) – Француз революциясы кезінде Гваделупаны 1794 жылдан 1798 жылға дейін басқарған, Ұлттық конвенцияның бұйрығымен аралдағы құлдарды азат еткен француз саясаткері және отарлық әкімшісі.

Ерте өмір және қызметі

Жан Батист Виктор Хьюз Марсель буржуазиясының бай отбасында дүниеге келді, әкесі Жан Франсуа Хьюз (1725–1789) – сатушы, анасы Кэтрин Фодрин (1729–1822) – Сент-Этьен қаласының жібек саудагерлері отбасынан шыққан. Отбасы 1780-ші жылдардың басында Сен-Домингеге колонистер ретінде қоныстанды, бірақ Гаити революциясы салдарынан Виктор Францияға қайта оралуға мәжбүр болды. Ол жергілікті Якобин клубының қолдауымен Ла-Рошельдегі «Қоғамды құтқару комитетінің» прокуроры болып тағайындалды. Кейіннен ол Гваделупа губернаторы болып тағайындалды, онда 1794 жылдың ақпан айында барлық француз территорияларында құлдыққа соңғы нүкте қойылғанын жариялаған азат ету жарлықтарын қолдануға бұйрық берілді.

Ұлыбритания мен АҚШ-пен қақтығыстар

Уайтхолл келісімін (Гваделупаны білдіретін) қол қойғаннан кейін, 1794 жылдың сәуір айында британдық әскер тобы аралды сәтті басып алды. Плантаторлар мен басқа француз роялистері Франциядағы революциялық оқиғаларды, әсіресе құлдықты жоюды қабылдамау үшін британдықтармен Уайтхолл келісіміне қол қойды. Хьюз 1794 жылдың 21 мамырында кемеден түскенде, оның құрамында 1150 сарбаздан тұратын шағын күші болды. Ол дереу құлдықты жойды және құлдар мен бостандыққа шыққандарды (gens de couleur) біріктірді. Бес күн ішінде ол астана, Понте-а-Питрді басып алды. Хьюз 1794 жылдың 6 қазанында аралды қайтарып алды, ол британдық генералдың Барвилл лагерінде 800 француз эмигранттары мен 900 қара сарбаздан тұратын бүкіл әскерімен капитуляциялауын міндеттеді. 1796 жылы Ангильяны басып алуға тырысты, бірақ сәтсіз болды. Ол құлдықты жойғанымен, ақысыз еңбек жүйесін сақтап қалды. Ол армияны қайта ұйымдастырды, көптеген азат етілген африкалық құлдарды жұмысқа алды, оның қарулы күші шамамен 10 000 адамды құрады. Африка және Еуропа тегінен шыққан сарбаздар нәсілдік айырмашылықсыз бірге бірге қызмет етті. Ол Францияға қайта шақырылғанға дейін төрт жыл билік жүргізді, оның орнына генерал Эдме Десфорно келді. Ол Франциядан әкелінген гильотинаны пайдалана отырып, аралды контрреволюционерлерден тазартты, сондай-ақ аралдағы фермалар мен плантациялардың жұмыс істеуін қамтамасыз ететін құлдықтан кейінгі жағдайды құруға тырысты. Хьюз, Кариб теңізі арқылы кемелерге шабуыл жасауға рұқсат бергенімен танымал, бұл аралға үлкен байлық әкелді, бірақ Франция мен АҚШ арасындағы шиеленістің де бір бөлігі болды (американ тарихында «Квази соғыс» деп белгілі). Ақ, мулат және бұрынғы құл сарбаздардан құралған армиясымен Хьюз революцияны Доминика, Сент-Мартен, Гренада, Сент-Винсент және Сент-Люсия сияқты көрші аралдарға таратуға тырысты. 1795 жылдың 18 сәуірінде ол 600 сарбазымен Сент-Люсияға қонды. Олар 250 жергілікті ақ республикашылдар мен 300 қара республикашылдарға қосылды, олардың көпшілігі найза ұстады, бірақ кейбіреулері жергілікті гарнизоннан тартып алынған мылтықтармен қаруланған. Британдықтар Кастриден мыңнан астам әскерін Вье-Фортқа түсіріп, оларды Суфриерге дейін жер арқылы жеткізді. Олар 22 сәуірде Фонд-Дуа және Работ маңында шабуыл жасады. Алайда, ауыр шайқастардан кейін британдықтар Кастриге қайта шегінуге мәжбүр болды. Олар 19 маусымда жеңіліске ұшырады және аралдан кетуге мәжбүр болды. Француз плантаторлары құлдарын Хьюге босатуға қалдырып, олармен бірге қашып кетті.

Гвиана

1799 жылы Хьюг француз консулының тапсыруымен француз Гвианасына жіберілді, онда ол еркін еңбекке тартылғандардың жағдайын реттеуге, содан кейін құлдықты тоқтатуға жауапты болды. Ол Бірінші Империя кезеңінде әкімшілік қызметте қалды, бірақ 1809 жылдың 14 қаңтарында HMS Confiance кемесінің капитаны Йео басқаратын ағылшын-португал әскерлері колонияны француздықтардан қайта басып алғанда қызметтен босатылды. Отанына оралғаннан кейін, ол мемлекетке опасыздық жасады және жаумен сөз байласты деген айыппен сотталды. 1814 жылы ақталғаннан кейін, 1817 жылы Гвианаға қайтып оралды, губернатор болып қызмет етті, содан кейін жеке азамат ретінде қалды. Кубалық жазушы Алехо Карпентье Хьюгті 1962 жылы жарық көрген "El Siglo de las Luces" ("Кафедральдық собордағы жарылыс") атты әйгілі романының басты кейіпкері етіп бейнеледі. Американдық автор Джеймс А. Миченер Хьюгтің Гваделупада өткізген уақытын тарихи көркем әңгімесі "Кариб теңізінде" сипаттайды. "Креолдар" атты тарауда Миченер осы адам туралы тарихи фактілерді келтіреді және оны бірнеше ойдан шығарылған жағдайлар мен сюжеттік бұрылыстарға енгізеді. "Кариб теңізі" романы 1989 жылы жарық көрді.