Хабар алмасу үдерісі: кодтау және кодты түсіндіру

Кіріспе

Декодтау – семиотикада, адресанттан (жіберушіден) адресатқа (алушыға) жолданған хабарды түсіндіру процесі. Ал адресатқа жіберу үшін хабар құру процесін кодтау деп атайды.

Шолу

Барлық байланыс кодтарды пайдалану арқылы жүзеге асады. Дәстүрлі байланыс үлгілері әрқашан үш негізгі элементті қамтиды: жіберуші, таратушы және қабылдаушы (Фокс 21). Жіберуші өзінің хабарын «кодтау» (яғни, ақпаратты таңдау) және оны таратушы арқылы (яғни, байланыс арнасы немесе бейне, радио, мәтіндік хабарламалар сияқты орта) жіберу үшін жауапты (Фокс 21). Кодталған ақпарат таратушы арқылы қабылдаушыға жеткенде, қабылдаушының міндеті – «декодтау» (яғни, хабарламаны түсіндіру) және кері байланыс арқылы жауап беру (Фокс 21). Байланыс процесі оның үш маңызды бөлігісіз жұмыс істей алмайды: жіберуші/кодтаушы, таратушы/орта және қабылдаушы/декодтаушы. Егер жіберуші/кодтаушы болмаса, онда бастапқы хабарламаны жіберуге ешкім болмайды. Егер хабарламаны жеткізуге арналған орта/таратушы болмаса, онда хабарлама қабылдаушыға жеткізілмейді. Егер қабылдаушы/декодтаушы болмаса, онда хабарды түсіндіру мүмкін емес және ол ешқандай құндылыққа ие болмайды (Eadie and Goret 29). Хабардың мәні болмаса, декодер одан түсінік таба алмайды (Eadie and Goret 29). Хабарды алған кезде, адресат бейтарап емес, бірақ декодтау хабарламаның мазмұнын ғана танудан әлдеқайда күрделі. Уақыт өте келе, аудиториядағы әрбір адам кодтардың танымдық құрылымын қалыптастырады, ол денотативтік мағынаны еске түсіреді және әрбір белгі үшін ықтимал конотативтік мағыналарды ұсынады. Бірақ әрбір хабардың нақты мағынасы жағдайға байланысты: белгілі бір жағдайдағы белгілер арасындағы кодталған қатынастар синтаксистік, семантикалық және әлеуметтік кодтарға сәйкес түсіндірілуі керек, сонда ғана ең орынды мағына беріледі. Байланыс процесінен тыс, декодтау жеке адамдардың өмірінде соншалықты табиғиға айналған, тіпті оның жүріп жатқанын сезбейміз. Мысалы, көлік жүргізу кезінде біз жол қозғалысы шамдарының түсін (осы жағдайда кодталған сөзсіз сигнал) интерпретациялайтын кодталған хабарламалардың негізі ретінде пайдаланамыз. Жасыл шам – бізге (қабылдаушылар/декодтаушыларға) жолға шығуға рұқсат беретін кодталған сигнал. Мұнда, бұл жағдайға тәуелді мағына – жалпыға бірдей келісілген әлеуметтік жол ережелеріне сәйкес – біз жол қозғалысы шамдарының түсіне тиісті мағына береміз. Жалпы алғанда, әлеуметтік кодтар мен басқа да факторлармен қолдау көрсетілген бұл кодталған хабарлар қоғамдағы адамдар үшін сөздіктер немесе анықтамалық кестелер сияқты жұмыс істейді (Chandler 178).

All communication depends on the use of codes. More traditional communication models always include three main elements: a sender, a transmitter, and a receiver (Fawkes 21). The sender is responsible for “encoding” (i. e., selecting information) their message and putting it through a transmitter (i. e., a communication channel or a medium like a video, radio, text messaging, etc.) (Fawkes 21). When the encoded information, put through the transmitter, gets to the receiver, it is the responsibility of the receiver to “decode” (i. e., interpret the message) and respond accordingly with feedback (Fawkes 21). The communication process cannot work without all its three major parts: the sender/encoder, the transmitter/medium, and the receiver/decoder. If there is no sender/encoder, then nobody crafts the beginning message(s) to send out. If there is no medium/transmitter to put the message through, then the message cannot be delivered to the receiver. If there is no receiver/decoder then a message can’t be decoded and hold any value whatsoever (Eadie and Goret 29). When there is no value to a message the decoder cannot make meaning out of it (Eadie and Goret 29). When the message is received, the addressee is not passive, but decoding is more than simply recognizing the content of the message. Over time, each individual in the audience develops a cognitive framework of codes that will recall the denotative meaning and suggest possible connotative meanings for each signifier. But the actual meaning for each message is context dependent: the codified relations between the signifiers in the particular context must be interpreted according to the syntactic, semantic, and social codes so that the most appropriate meaning is attributed. Away from the communication process itself, decoding has become so second nature in the lives of individuals to the point where we do not even realize we are decoding. When driving, for example, we are using the color of the traffic lights (an encoded nonverbal signal, in this case) as the basis of the encoded messages which we interpret. A green light is an encoded signal telling us (the receivers/decoders) to go ahead. Here, it is the context dependent meaning – according to universally agreed upon social codes of road rules – where we appropriately attach meaning to the colors of traffic lights. Overall, these encoded messages, supported by social codes and other factors, “function like dictionaries or look up tables” for individuals in society (Chandler 178).

Хабарларды бұрмалаудағы қате түсініктер

Егер хабар жіберуші кодтау кезінде өте нақты ниетке ие болса да, көрерменді қалаулы мағынаны қабылдауға итермелеуді қаласа да, шындық мәтіндік детерминизмге сай келмейді. Декодталған нәрсе хабарламаның түсіндірілуінен міндетті түрде туындамайды. Роман Якобсон хабар жіберу және қабылдау процесінде “[д]екодирование символдан референтке, мағынаның құралуы ретінде тәжірибеге өтуді қамтиды” (Ланиган 73) дейді. Көп жағдайда, хабар алушылар әртүрлі мағына деңгейлерін табады. Хабар алушылар немесе қабылдаушылар өздерінің мәдени белгілеріне сәйкес декодилейді, себебі семиотика көбінесе “мәдени белгілерді декодилеуді” қамтиды (Тифенбрун 528). Декодилеу кезінде қабылдаушы белгіні білдіруші мен білдірілгеннің арасындағы тепе-теңдікті табуы керек (Тифенбрун 196). Басым гегемониялық позицияда (ең симметриялық позицияда) “көрермен медиа белгісін кодтаушы-өндірушілер қолданған логика бойынша түсіндіреді” (Meagher 185). Мысалы, егер сіз Канадада тұратын хоккей ойыншысы болсаңыз және канадалық компанияның (осы жағдайда жіберуші/кодаушы) жаңа “ultra flex” хоккей таяқшаларына арналған жарнамасын көрсеңіз, сіз (қабылдаушы/декодер) хоккей ойнайтындықтан, таяқшалардың негізгі артықшылықтарын жақсы түсінесіз. Осы мысалда сіздің (декодер) канадалық компаниямен (кодер) ортақ нәрсеңіз бар, бұл канадалық компания қолданған логиканы бөлісуге мүмкіндік береді. Егер қабылдаушы/декодер белгіні кодтаушымен бірдей логиканы қолдана отырып түсіндірсе, мұны “көңілді оқу” деп атауға болады (Meagher 185). Мысалы, темекі жарнамаларын, атап айтқанда Marlboro және Virginia Slims талдағанда, олар екі өте әртүрлі демографиялық топты нысаналайды (Anderson et al. 256). Marlboro “қатаң, еркектік, тәуелсіз және батырлық” символдайтын ерлер аудиториясын нысаналайды, ал Virginia Slims “әйелдердің азаттығы, әйелдік және сұлулық” көрсететін әйелдер аудиториясын нысаналайды (Anderson et al. 256). Осы екі мысал нысаналы аудиторияны кім құрайтынын көрсетеді және жауап береді? Бұл демографиялық жағдайға байланысты. Өнімнің мақсаты қандай? Олар темекіні нысаналы аудиторияға сату үшін, ал өнімнің өзі не? Бұл темекі өнімі.

Although the addresser may have a very clearly defined intention when encoding and wish to manipulate the audience into accepting the preferred meaning, the reality is not that of textual determinism. What is decoded does not follow inevitably from an interpretation of the message. Roman Jakobson suggests that in the process of sending and receiving messages, “[d]ecoding involves moving from symbol to referent to experience as the constitution of meaning” (Lanigan 73). Not infrequently, the addressees find different levels of meaning. Addressees, or the receivers, decode according to their cultural signs because it is semiotics that often entails “the decoding of cultural signs” (Tiefenbrun 528). When decoding, the receiver must be the one to find the balance between a signifier and a signified (Tiefenbrun 196). In the dominant hegemonic position (the most symmetrical position), “the viewer interprets the media sign according to the same logic used by encoder producers” (Meagher 185). For example, if you are a recreational hockey player living in Canada and see a commercial from a Canadian company (the sender/encoder in this situation) for their new line of “ultra flex” hockey sticks, you (the receiver/decoder) will already understand the main benefits of the hockey sticks because you play hockey. In this example, you (the decoder) have something in common with the Canadian company that produced the commercial (the encoder), which allows you to share the same logic used by the Canadian company. When the receiver/decoder interprets the sign using the same logic as the encoder, it can be called a “preferred reading” (Meagher 185). For example, when analyzing tobacco advertisements, specifically Marlboro and Virginia Slims, they target two very different demographics (Anderson et al. 256). Marlboro targets a male audience that symbolizes “rugged, masculine, independent, and heroic overtones,” whereas Virginia Slims’s target audience is women that convey “women’s liberation, femininity, and glamour” (Anderson et al. 256). These two examples display and answer who is the target audience? Which depends on the demographic. What is the purpose of the product? To sell cigarettes to their target audience, and what is the product? Which is the product of tobacco.

Заңның түсіндірілуінде семиотика қалай қолданылады

Заңның өзіне қарағанда, ол – тұтас бірлік құру үшін біріктірілген жеке нормалардан тұратын күрделі форма. Мәтіндер құрамында оларды құрайтын белгілердің құрылымдық ерекшеліктері кездеседі, бірақ олар тұтастай алғанда осы белгілермен толыққанды ұғымдық жағынан сәйкес келмейді. Құқықтық жүйенің Семиотикалық Тор Моделіне сәйкес келетінін айту – заң құжаттарының синтаксистік, семантикалық немесе прагматикалық амалдар арқылы заңдық субъектілердің өзара әрекеттесуі арқылы қандай да бір жолмен байланысқандығын білдіреді. Швейцариялық құқықтанушы Пьер Мур атап өткендей, мәтіндер жиынтығы әрқашан заңдық субъектілердің іс-әрекеттерімен қозғалысқа келеді, бұл құқықтық жүйенің үздіксіз жұмыс істеуіне заңдық субъектілер қауымдастығының жауапты болуын қамтамасыз етеді. Семиотик Бернард Джексон заң тілінің құқықтанушылар деп аталатын белгілі бір мамандық иелері үшін қарым-қатынас құралы екенін көрсетіп берді.